Ngày càng có nhiều nghiên cứu công nhận và chứng minh những lợi ích của thiền định – vốn đã được thực hành trong suốt hàng ngàn năm qua. Thiền chánh niệm đã được công nhận rộng rãi là có nhiều lợi ích cho sức khỏe, bao gồm cả việc giảm căng thẳng lo âu. (Nguồn: istock.com)
Tác giả bài viết này là nhà văn Yudhijit Bhattacharjee; trong bài, tác giả sử dụng đại từ xưng hô ngôi thứ nhất “tôi.” Để duy trì tính nhất quán và trải nghiệm đọc thuận lợi cho độc giả, Việt Báo xin phép được giữ nguyên cách viết này khi phỏng dịch sang tiếng Việt.
*
Lớn lên ở Ấn Độ, tôi thường đến thăm ông bà ở Kolkata vào các kỳ nghỉ hè. Cứ chiều chiều, bà tôi lại trải chiếu, ngồi đối diện với phòng thờ. Trong khoảng nửa tiếng, bà ngồi yên, nhắm mắt, tay lần chuỗi hạt, thì thầm niệm Krishna.
Về mặt khách quan, khó có thể biết liệu những buổi thiền đó có giúp bà kết nối với cõi linh thiêng hay không, nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy bà được hưởng nhiều lợi ích từ thiền định. Thiền định có thể là một phương pháp hiệu quả giúp bà kiểm soát căng thẳng, đình trệ quá trình suy giảm trí tuệ do lão hóa, và tăng cường khả năng chịu đau.
Khái niệm phổ biến nhất của thiền là tập trung vào những gì đang diễn ra trong khoảnh khắc hiện tại, không còn bận tâm đến quá khứ hoặc tương lai. Thiền định đã được thực hành từ hàng ngàn năm trước, trong nhiều tôn giáo khác nhau, với mục tiêu chính là đạt được sự giác ngộ tâm linh.
Ngày nay, sự phổ biến của thiền đã phát triển song song với nhận thức về tầm quan trọng của sức khỏe tâm thần và giảm stress. Nhiều trường học ở Hoa Kỳ đang có các chương trình dạy thiền cho học sinh. Ngoài ra, có hàng loạt các ứng dụng thiền như Headspace và Calm giúp biến điện thoại từ một nguồn gây phân tâm thành một công cụ hỗ trợ mọi người thực hành thiền định, với hướng dẫn cụ thể và âm nhạc du dương. Mọi người có thể thiền vào bất kỳ thời gian nào thuận tiện cho mình.
Kathryn Devaney, một khoa học gia thần kinh nghiên cứu về thiền tại Đại học California, Berkeley, cho biết: “Hai mươi năm trước, khi tôi kể với mọi người rằng tôi thiền, người ta sẽ nghĩ rằng tôi đang theo một giáo phái nào đó. Rồi tình hình dần thay đổi trong sáu năm trở lại đây. Bây giờ, khi tôi nói về thiền, mọi người thường sẽ nói kiểu ‘Ồ, tôi biết là tôi cũng nên tập thiền.’”
Điều mà những người thích thiền đang nhận ra là việc thực hiện các bài tập hít thở trong vài phút mỗi ngày thực sự mang lại lợi ích cho sức khỏe – và nhiều nghiên cứu đã bắt đầu công nhận điều này.
Thiền giúp giảm căng thẳng lo âu
Sara Lazar, nhà tâm lý học tại Đại học Harvard, đã cùng các đồng nghiệp thực hiện các nghiên cứu để làm sáng tỏ cách thiền định giúp giảm lo âu, vốn có những triệu chứng rất giống với căng thẳng.
Trong một nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đã so sánh hiệu quả của hai chương trình giảm căng thẳng: một dựa trên thiền chánh niệm, và một dựa trên việc tập thể dục nhẹ nhàng. Trong khoảng thời gian 8 tuần, chương trình dựa trên thiền chánh niệm có 42 tình nguyện viên học thiền và thực hành yoga; còn chương trình tập trung vào tập thể dục có 25 tình nguyện viên thực hiện các bài tập aerobic nhẹ.
Các nhà nghiên cứu cho cả hai nhóm thực hiện một nhiệm vụ điều kiện hóa nỗi sợ; họ được cho tiếp xúc với một tác nhân gây lo âu, lặp đi lặp lại nhiều lần cho đến khi tác nhân đó không còn đi kèm với điều gây lo âu nữa. Các tình nguyện viên được cho xem hình ảnh một chiếc đèn phát sáng màu xanh lam, đỏ hoặc vàng; hai màu trong số đó sẽ đi kèm với một cú điện giật nhẹ. Sau đó, hình ảnh đèn màu tương tự được hiển thị lại cho họ, nhưng lần này không có điện giật kèm theo.
Nhóm nghiên cứu của Lazar nhận thấy những người được đào tạo giảm stress theo chương trình dựa trên thiền chánh niệm có khả năng loại bỏ phản ứng sợ hãi trước các màu đèn kèm theo điện giật hơn. Thông qua kết quả chụp quét não của các tình nguyện viên, nhóm kết luận rằng việc tập luyện thiền chánh niệm đã thay đổi cách bộ não giải quyết những ký ức sợ hãi ban đầu, đồng thời tăng cường khả năng nhớ lại rằng tác nhân kích thích đó không còn gây đe dọa nữa.
Thiền giúp giảm đau
Những lợi ích của thiền định có thể không chỉ giới hạn ở việc giảm căng thẳng và lo âu. Fadel Zeidan, một nhà thần kinh học tại Đại học California, San Diego, đã nghiên cứu về cách thiền chánh niệm giúp giảm đau đớn.
Trong một nghiên cứu gần đây, Zeidan và các đồng nghiệp đã phân các tình nguyện viên thành hai nhóm: một nhóm được tập luyện thiền chánh niệm, một nhóm thì không. Đầu tiên, các tình nguyện viên được cho tiếp xúc với một tác nhân gây đau, rồi tự đánh giá mức độ đau. Sau đó, họ lại thực hiện quá trình tương tự, nhưng lần này nhóm tập thiền định được yêu cầu thiền, trong khi nhóm còn lại được cho nghe bản ghi âm của tác phẩm Lịch sử tự nhiên và cổ vật của Selborne. Và sau đó cả hai nhóm được cho đánh giá lại mức độ đau, đồng thời các nhà nghiên cứu cũng tiến hành chụp MRI để xem xét sự thay đổi trong bộ não.
Kết quả là, những tình nguyện viên có thiền định cho biết họ cảm thấy ít đau hơn. Zeidan cho biết: “Chúng tôi nhận thấy mức độ đau đớn và cảm giác khó chịu giảm đi 33% trong thời gian họ thiền định, trong khi mức độ đau đớn ở nhóm không thiền lại tăng lên.”
Tại sao thiền định mang lại cảm giác nhẹ nhõm? Nhóm nghiên cứu của Zeidan đã có thể tìm ra câu trả lời từ việc phân tích các hình chụp MRI bộ não của những người thiền định, cho thấy thiền định giúp làm giảm hoạt động của các mạng nơron trong phần thùy giữa trán (medial prefrontal cortex, MPFC), một phần của mạng lưới trong não bộ liên quan đến khả năng tự nhận thức và tự đánh giá.
Zeidan giải thích: “Trong quá trình thiền định, nhận thức về giá trị bản thân sẽ bị vô hiệu hóa. Và tự nhận thức về bản thân càng giảm, thì tác dụng giảm đau càng cao, càng ít cảm giác đau hơn. Các tín hiệu đau vẫn được bộ não tiếp nhận, nhưng sẽ “không tiến vào mạng lưới não bộ và thông báo rằng: Đây là nỗi đau của tôi.” Về cơ bản, thiền chánh niệm giúp tách cái tôi ra khỏi đau khổ.
Thiền có thể giúp ta giữ bình tĩnh
Tháng 11 năm ngoái, tôi đã đến thăm một nhà tù – một nơi có lẽ tràn đầy căng thẳng – để xem các giáo viên hướng dẫn thiền định từ Tổ chức International Association for Human Values hướng dẫn một buổi học thiền Sudarshan Kriya Yoga (SKY), phương pháp thiền sử dụng hơi thở nhịp nhàng để tập trung tâm trí. Giống như các phương pháp thiền định khác, SKY hứa hẹn mang đến cho người tập khả năng giữ bình tĩnh trong những tình huống căng thẳng.
Một số người tham gia buổi thiền đã được đào tạo về phương pháp này, và đang áp dụng vào cuộc sống hàng ngày của họ. Tôi đã nói chuyện với Jorge, một anh chàng chưa tới 30 tuổi, ở tù từ năm 2016 vì tội hành hung cấp độ một. Jorge kể rằng anh sinh ra ở Puerto Rico và chuyển đến Hoa Kỳ sinh sống khi mới 5 tuổi. Vì không sõi tiếng Anh nên bạn bè ở trường thường cười nhạo anh. Jorge nhớ lại: “Lúc đó tôi không biết phải đối đáp thế nào,” thế là cứ lao vào đánh nhau thôi.
Jorge đã nghe về thiền từ nhiều năm trước, khi còn đang tham gia câu lạc bộ đấu vật. Ở đó, một người quen sẽ ngồi thiền trước các trận đấu, và người này hầu như chẳng bao giờ bị kích động, hay bực bội, ngay cả khi thua cuộc. “Tôi từng tự hỏi, tại sao tôi lại hay nổi điên còn anh ấy vẫn luôn bình tĩnh như thế?” Jorge nói.
Jorge trầm ngâm hồi tưởng, sau này thắc mắc đó đã được giải đáp phần nào nhờ những gì anh học được từ chương trình thiền định trong tù. Và anh đã bắt đầu áp dụng những kỹ thuật học được vào cuộc sống hàng ngày. Jorge cho hay: “Mỗi khi cảm thấy mình đang tức giận hay bối rối, tôi chỉ cần tập trung vào hơi thở thôi.”
Cung Đô biên dịch
Nguồn: Does meditation actually work? Here’s what the science says.” được đăng trên trang Nationalgeographic.com.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình