HOA KỲ - Dân biểu Buddy Carter, R-Ga., chất vấn Giám đốc điều hành TikTok Shou Zi Chew trong phiên điều trần của Ủy ban Thương mại và Năng lượng Hạ viện có tiêu đề TikTok: Làm thế nào Quốc hội có thể bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu của Mỹ và bảo vệ trẻ em khỏi các tác hại trực tuyến, tại Tòa nhà Rayburn vào Thứ Năm, ngày 23 tháng 3 năm 2023. (Tom Williams/CQ-Roll Call, Inc, Getty Images)
Gần đây, hiện tượng TikTok tạo ra nhiều tranh cãi về mặt chính trị cũng như xã hội. Mang đến lợi ích hay tai hại cho người sử dụng, cả hai phe ủng hộ và chống đối đều có lập luận hữu lý, có lẽ tùy thuộc vào cách lệ thuộc của mỗi người đối với TikTok. Tuy nhiên, không thể chối cãi sức phát triển nhanh chóng và phổ biến của TikTok trong một thời gian ngắn. Năm 2022, app TikTok được tải xuống điện thoại di động 13.9 triệu lần. Trên Google Play Store, TikTok được tích lũy hơn 1 tỷ lần cài đặt. Cho đến nay, đã hiện diện trên 154 quốc gia và 75 ngôn ngữ. Điểm nhấn ở đây là 90% người sử dụng lên TikTok mỗi ngày. Điều này nói lên sức quyến rũ và tạo “nghiện” của TikTok (Nguồn Yellow Head, 5 tháng 1, 2023. 15 Surprising TikTok Facts and Stats.)
Tại sao TikTok có thể hấp dẫn như vậy?
Tại sao TikTok lại bị cấm đoán?
Tiktok là một loại app của Trung Quốc, có khả năng tương tự như Youtoube, Facebook, Linkedin, Twitter, Snapchat …. Nhưng người Trung Quốc từ ngàn xưa đã nổi tiếng có nhiều xảo thuật, nhiều mưu kế, nhiều ý đồ… Do đó, khi TikTok xâm chiếm và xây dựng một vương triều lớn trong thế giới ảo, đã khiến cho nhiều quốc gia, trong đó có Hoa Kỳ, bày tỏ nghi ngại Tik Tok có thể gây nguy hiểm cho dữ liệu nhạy cảm của người dùng và bí mật xâm nhập nền an ninh quốc gia. Những biện pháp ngăn cấm đã và đang thành hình.
Cuộc Ngăn Cấm TikTok.
Các nhà lập pháp phương Tây lo ngại chính quyền Trung quốc sử dụng TikTok và công ty mẹ của nó là ByteDance để làm “gián điệp” thu thập tin tức của người sử dụng và những tài liệu quan trọng của quốc gia. Hơn nữa, Trung quốc có thể đưa ra những thông tin sai lạc qua hệ thống này, gây xáo trộn tâm lý, chính trị và xã hội cho người dân trong thế giới tự do.
Ấn độ, một trong vài quốc gia dẫn đầu về điện tử, đã ngăn cấm TikTok vào giữa năm 2020. Các quốc gia khác đã chính thức cấm TikTok là Pháp, Anh, Úc, Tân Tây Lan, Gia Nã Đại, cơ quan hành pháp liên minh Âu Châu
Hình: Unplash
Ở Hoa Kỳ, vào ngày 1 tháng 3, một ủy ban Hạ viện đã ủng hộ việc bỏ phiếu thông qua dự luật cho phép Tổng thống Biden cấm TikTok trong tất cả các phương tiện điện tử trên toàn quốc. Vào ngày 23 tháng 3, giám đốc điều hành TikTok, Shou Chew, đã điều trần khoảng 5 tiếng đồng hồ trước Ủy ban Hạ viện về ảnh hưởng tiềm ẩn của TikTok. Mạng lưới này cũng bị ngăn chận ở hơn 12 tiểu bang và một số trường đại học.
Câu Chuyện TikTok
Định nghĩa: TikTok là một loại lập trình ứng dụng. Chữ app viết tắt từ “application.” Dùng chia xẻ các video trong dạng ngắn về bất kỳ chủ đề nào, không giới hạn. Chủ yếu dựa trên thiết bị di động, mặc dù, vẫn có thể xem video TikTok bằng lướt mạng. Cơ bản của app này cho phép người sử dụng thỏa mãn sức sáng tạo với nội dung bằng cách sử dụng các bộ lọc, nhãn dán, thuyết minh, hiệu ứng âm thanh và nhạc nền.
Trong thị trường Trung Quốc, TikTok hoạt động dưới một tên gọi khác là Douyin, đây là một trong những ứng dụng phổ biến nhất tại quốc gia này.
Lịch sử: Trước khi trở thành TikTok, nó khởi sự dưới tên Musical.ly, là dạng video có nội dung hát nhép. Năm 2018, công ty ByteDance mua lại và đổi tên thành TikTok.
Lý do phổ biến nhanh chóng vì được một số người nổi tiếng yêu thích và năng dụng như Jimmy Fallon, Ariana Grande, Troye Sivan, The Rock, Taylor Swift và Lizzo…. Cộng thêm chiến lược quảng cáo, TikTok trả tiền cho một số nhân vật nổi bật ở nhiều địa phương khác nhau, được đám đông yêu chuộng, để giới thiệu và quảng bá.
Nhưng tạo ra sự phát triển lũy thừa chính là những sáng tạo đặc sắc của những người sử dụng. Nội dung những video này đã lôi cuốn đám đông đến xem rồi họ tự phổ biến qua các mạng truyền thông khách như Facebook, trang mạng … Ví dụ như bản nhạc Laxed, người dùng TikTok đã tạo ra và phát tán hơn 37 triệu xem video.
Chiến thuật phổ biến, ứng dụng TikTok rất đơn giản. Nâng cao việc tạo thành và chia xẻ video. Người sử dụng chỉ cần ghi thu bất kỳ thứ gì họ muốn rồi đưa lên mạng ngay lập tức. Trong dạng hình diễn tiến ngắn gọn, quá trình xem dễ dàng và không mất nhiều thời giờ.
Tuy nhiên, khi lên mạng, từ video muốn xem, thường bị lôi cuốn bởi những video khác, người dùng có khả năng dạo lạc vào những nội dung vui nhộn, giải trí một cách ngẫu nhiên. Có sự tính toán của lập trình bên trong, dẫn đưa người xem vào thói quen nghiện TikTok. Họ nhắm vào thị trường giới trẻ, nơi hiếu động, ngây thơ, dễ tin, và có khả năng là khách hàng lâu dài.
Về mặt kỹ thuật, TikTok cung cấp nhiều tính năng giúp việc tạo video trở nên hết sức dễ dàng. Nó đi kèm với một loạt các bộ lọc, nhãn dán, hiệu ứng, hiệu ứng âm thanh và bài hát. Người sử dụng có thể dễ dàng kết hợp vào video những sáng kiến và ý muốn riêng. Các tính năng Duet và Stitch cũng cho phép người dùng thích thú cộng tác với nhau hoặc tạo nội dung dựa trên video của người khác.
Các tính năng chính của TikTok:
(Nguồn: Influencer MarketingHub. What is TikTok? Everything you need to know in 2023.)
Dĩ nhiên, một trong những lý do giúp TikTok phát huy thế lực là các cơ quan quảng cáo, các công ty thương mại, các hãng xưởng nhỏ đã sử dụng để đem tên tuổi và sản phẩm của họ đến người tiêu dùng bằng cách tạo ra những video có nội dung và nhan sắc bắt mắt. Bên cạnh là những cá nhân muốn nổi bật mà không có cơ hội may mắn, thì đây là cơ hội ngàn vàng, tự mình đưa mình lên đài danh vọng, dù chỉ tưởng tượng thôi, cũng đủ sung sướng đến mất ngủ. Hầu hết những mạng truyền thông xã hội đều thành công nhờ “gãi trúng chỗ ngứa” của cái “tôi” và cái “tui.”
Trong đời sống cạnh tranh đủ mọi phương diện, từ ái tình đến công danh, từ tiền bạc cho đến cổ phiếu, từ ghế ngồi ở bàn ăn cho đến ghế ngồi trong quốc hội… ai mà không muốn nổi danh? Mỗi người mỗi kiểu, mỗi cách, mỗi ý đồ, mỗi hy vọng, mỗi ước mơ, làm sao cho người khác biết đến mình? Không chỉ người khác ở xung quanh, mà cả người khác trên khắp thế giới.
Con ruồi chết vì mật. Con người chết vì mạng.
(Ảnh: Etsy.)
Fareed Zakaria nhận xét trên The Washington Post, ông viết, TikTok is dangerously addictive. We should regulate it now. (TikTok gây nghiện một cách nguy hiểm, chúng ta nên chỉnh đốn nó ngay từ bây giờ,) Ông tiếp tục: “Tuần trước, tôi đã phản đối việc cấm TikTok. Khi nói chuyện với mọi người về nền tảng này, tôi nhận ra mối quan tâm thực sự nhất không phải là về quyền sở hữu TikTok ở Trung Quốc, mà là mức độ gây nghiện của nó - và phần lớn mạng xã hội - là như thế. Đó là sự thật và vô cùng đáng lo ngại, và chúng ta nên làm gì đó với nó, sớm hơn.
TikTok là lập trình ứng dụng thống trị, tính đến năm 2022, số lượt tải xuống ở Hoa Kỳ và có khoảng 150 triệu người dùng trên toàn quốc. Drew Harwell của The Post đã tóm tắt dữ liệu một cách độc đáo: Vào năm 2021, trang web của họ được truy cập thường xuyên hơn Google. Hai phần ba thanh thiếu niên Mỹ sử dụng nó, với 1/6 nói rằng họ sử dụng nó “gần như liên tục”.
Tâm lý bộ não TikTok
Thuật ngữ 'bộ não TikTok' được sử dụng để mô tả một số khía cạnh tiêu cực liên quan đến: 1- khoảng thời gian tập trung chú ý giảm sút, 2- gia tăng lo lắng và trầm cảm.
Các lập trình ứng dụng truyền thông xã hội đã làm cho các video dạng ngắn ngày càng phổ biến với thời lượng chỉ từ 21 đến 34 giây. Gây ra thói quen cho trẻ em trở nên khó khăn trong việc tập trung vào nhiều hoạt động khác nhau, từ đọc sách hay hoàn thành bài tập ở nhà cho đến xem một bộ phim dài.
Tâm lý tổn thương của bộ não TikTok là thuật toán (algorithm) TikTok dựa trên sở thích, vì vậy nó ghi nhận nội dung phản ánh những gì người dùng đã xem trước đó – cho dù họ có tương tác với nội dung đó hay không. Trong một khoảng thời gian ngắn, thuật toán có thể phát hiện ý muốn và sở thích, khiếu hài hước, phong cách thời trang, gu âm nhạc, khuynh hướng tình dục, quan điểm chính trị, v.v. quá trình theo dõi cá nhân này có thể đẩy người tiêu dùng xuống hố sâu, có thể điều chỉnh những suy nghĩ và hành vi tiêu cực, đồng thời tấn công họ bằng nội dung không phải lúc nào cũng lành mạnh.
Mỗi khi người dùng xem video trên TikTok, chất “dopamine” sẽ tiết ra trong não giống như tác dụng của ma túy. Những người trẻ tuổi dễ bị nghiện hơn vì sự phát triển não bộ chưa hoàn thiện cho đến khi 25 đến 30 tuổi. Một nghiên cứu điều tra Douyin, ứng dụng tương đương với TikTok của Trung Quốc đã phát hiện ra, các video được cá nhân hóa do thuật toán đề xuất đã kích thích các trung tâm khen thưởng của não bộ nhiều hơn các video xem ngẫu nhiên.
Một nghiên cứu về học sinh trung học ở Trung Quốc thường xuyên sử dụng TikTok cho thấy những người có xu hướng nghiện TikTok mang tỷ lệ lo lắng, căng thẳng và trầm cảm cao hơn gấp hai so với những người ít sử dụng.
Một số người dùng TikTok bị mê hoặc bởi nội dung gây ra chứng rối loạn ăn uống như chán ăn, cuồng ăn hoặc tâm thần suy nhược. Ngoài ra, có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực bao gồm gián đoạn giấc ngủ, bỏ bê vệ sinh, kết quả học tập kém, xung đột gia đình và cô lập với xã hội. (Nguồn: The Psychology of TikTok Brain. https://gamequitters.com/tiktok-brain/)
(Ảnh: MedicalNewsToday, 17 tháng 3 năm 2018.)
Sự tổn thương tâm lý ở mỗi người sử dụng TikTok có nhiều mức độ khác nhau, tựu trung là do cách sử dụng và ý thức về khả năng tai hại.
Sử dụng bừa bãi và quá độ
Phương tiện truyền thông xã hội có thể được sử dụng để nâng cao nhận thức và giải trí, nhưng điều quan trọng là phải thực hành nhận thức rõ hơn về những gì chúng ta đăng và những gì chúng ta thấy trực tuyến.
Bất cứ thứ gì nếu sử dụng một cách bừa bãi và quá độ đều có khả năng gây hại. Phần lớn người dùng Tiktok là những người trẻ tuổi, khiến nó trở thành trình ứng dụng trẻ nhất trong số các ứng dụng này. Khoảng 700 triệu người sử dụng ứng dụng này mỗi tháng. Tiktok mang đến những lợi ích với những hạn chế, giống như phần lớn các nền tảng mạng của truyền thông xã hội. Bên cạnh, Các ứng dụng dành cho mạng xã hội đã bị cáo buộc phát tán tin tức giả mạo và có liên quan đến chứng trầm cảm.
Mặt khác, có rất nhiều lời phàn nàn về Tiktok, chẳng hạn một số "thử thách" của nó quá rủi ro. Dưới đây là một sối nhược điểm do việc sử dụng bừa bãi và quá độ:
1. Cá nhân muốn được chứng nhận nổi tiếng
Mọi người tin rằng sự nổi tiếng là văn bằng để họ được xã hội chấp nhận, vì có những người trở nên nổi tiếng nhờ chia xẻ các video kỳ quặc. Do đó, mọi người bắt đầu tạo video—bất kể mức độ rủi ro hoặc gây hại—chỉ để nổi bật giữa đám đông và thu hút sự chú ý mà họ cảm thấy xứng đáng.
2. Vi phạm quyền riêng tư
Chẳng hạn, nhiều khả năng không gian riêng tư bị tiết lộ. Những video quay nhiều bối cảnh xung quanh đã thố lộ cho người xem về một phần đời hoặc cá tính của nhân vật chính. Khuyến khích các tội phạm thực hiện những âm mưu gây nguy hiểm cho sự an toàn của bạn và gia đình.
3. Nó phát triển khả năng phụ thuộc hoặc nô lệ
Có thể phát triển chứng nghiện, nếu xem video trên app quá nhiều giờ. Điều này thoạt nghe có vẻ thú vị, đặc biệt là đối với trẻ em, nhưng cuối cùng nó có thể dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng. Đã có nhiều tài liệu về ảnh hưởng sâu đậm dẫn đến tử vong vì nghiện mạng lưới.
4. Tính chất ngẫu nhiên
Trong nhiều video, nghệ sĩ đặt mình vào những tình huống nguy hiểm để mang đến sự thích thú cho người xem. Tuy nhiên, đối với người dùng trẻ tuổi, điều này có thể nguy hiểm vì các tác vụ này có thể dẫn đến rủi ro và thương tích nếu họ bắt chước mà không sử dụng đầy đủ phán đoán và không được hướng dẫn đúng đắn.
Con nít nghiện vì xem quá sớm.
Thế hệ trẻ là tài sản của nhân loại. Điều dễ hiểu là những thế hệ trẻ lớn lên, nối tiếp nhau tạo nên xã hội và thế giới. Đời sống nhân loại mai sau ra sao là do sự chuẩn bị, cải thiện, điều chỉnh những thế hệ trẻ ngay từ bây giờ. Nói như vậy nghe xa xôi. Nếu câu hỏi cụ thể hơn, các bạn đọc có muốn con cháu của gia đình mình phát triển tốt đẹp trong tương lai hay không? Dĩ nhiên là muốn. Vậy thì hãy quan tâm về sức ảnh hưởng mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông điện tử.
Điểm đáng lưu ý là TikTok cho phép nội dung của các video tự do cấu thành, thượng vàng hạ cám, nhiều vidieo có hại trực tiếp mang những hình ảnh hấp dục và thông tin sai lạc về những lợi ích cá nhân. Những đầu độc này sẽ tiêm nhiễm con cháu của chúng ta và gây nghiện ngay cả những người lớn. Điều đáng suy nghĩ là, so với một số quốc gia tiên tiến khác, cho đến nay, Hoa Kỳ vẫn chưa ngăn cấm TikTok, tại sao? Tại sao lại có những vị đại diện cho dân ủng hộ sự hiện diện và mở mang của TikTok?
Ngu Yên
Ghi:
- The New York Times, số 23 tháng 5 năm 2023. Why Countries Are Trying to Ban Tik Tok.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình