Ý nghĩa của Ngày Độc Lập. Không phải cuộc vận động. Không phải những tờ tiền hay cuốn sổ thông hành in hình tổng thống đương nhiệm, mà là câu nói của Benjamin Franklin đã thốt lên vào năm 1787: "Nền cộng hòa, chúng ta có giữ được nó không?” (Hình: Việt Báo)
Đâu đó trên quốc gia này, có một nỗi niềm chung dành cho những người đã đến đây từ một nơi khác. Chúng ta, những người từng chứng kiến một nền cộng hòa sụp đổ, từng mang theo tất cả những gì có thể, hoặc cũng có thể bỏ lại tất cả, để vượt đại dương, và sau cùng đặt chân lên một bờ bến hứa hẹn rằng rồi phía trước là bầu trời, rộng mở. Trong chuyến vượt thoát ấy, chúng ta đã học được cách sinh tồn, che dấu, vùng vẫy, và cả cách nhận biết những dấu hiệu đầu tiên của sự quên lãng. Chúng ta nhận ra dáng vẻ của một đất nước khi nó bắt đầu quên đi chính mình.
250 Năm
Ngày 4 Tháng Bảy năm nay, Hiệp Chúng Quốc Hoa Kỳ tròn 250 tuổi. Đó là một con số thiêng liêng. Một phần tư thiên niên kỷ. Người Mỹ nào cũng hiểu rằng ngày 4 Tháng Bảy mang ý nghĩa lớn lao hơn nhiều so với cá nhân của mỗi người, ở một góc độ nào đó. Đó là dịp để tôn vinh nền dân chủ và vai trò công dân – ai cũng bình đẳng trong nền dân chủ ấy.
George Washington thấu hiểu sâu sắc điều này. Trong bản di chúc của mình, ông tự mô tả bản thân là “một công dân Hoa Kỳ, và từng là tổng thống của quốc gia này.” Ông trân trọng danh phận công dân Mỹ, một danh xưng mà chính ông cùng các nhà cách mạng Mỹ khác đã góp phần tạo dựng, và coi trọng vị thế đó hơn cả vinh dự nhất thời của chức vụ tổng thống.
Trong Tuyên Ngôn Độc Lập, Abraham Lincoln từng nói rằng mọi quan điểm chính trị của ông đều "bắt nguồn từ những tư tưởng được thể hiện trong Tuyên Ngôn Độc Lập.” Ông tin tưởng tuyệt đối sứ mệnh của nước Mỹ là trút bỏ "gánh nặng khỏi đôi vai mọi người.”
Trong bài phát biểu tại Independence Hall năm 1861, Lincoln đã bày tỏ rằng nếu đất nước có thể được cứu vãn dựa trên nguyên tắc tự do của con người, ông sẽ coi mình là "một trong những người hạnh phúc nhất thế giới.”
Trong lá thư ông gửi James Conkling, công tố viên và cựu dân biểu Illinois, vào ngày 26/8/1863, ông viết: “Tôi tự do thừa nhận mình là người phục vụ nhân dân, theo mối quan hệ phục vụ – Hiến Pháp Hoa Kỳ. Và vì vậy, tôi chịu trách nhiệm với họ.”
Trong cỗ máy chạy xuyên suốt 250 năm, những nhà lãnh đạo nước Mỹ, không nhiều thì ít, đã dẫn dắt một quốc gia hùng mạnh bậc nhất thế giới dựa trên những nền tảng phục vụ công của các công thần lập quốc. Giá như Donald Trump hiểu được những điều này.
Cho đến khi nước Mỹ đúng 250 tuổi. Lúc này, một phần của nước Mỹ, là những người vốn đang yên ổn trong thân phận thần dân đã chọn viết xuống một câu nói đầy phẫn nộ: “No King!”
Họ muốn khước từ một người tự xưng hoàng đế. Họ muốn truất phế một kẻ tự đặt mình lên trên Hiến Pháp. Họ khẳng định rằng quyền lực thuộc về nhân dân và kẻ cầm quyền chỉ mượn nó để lãnh đạo chứ không phải xây tượng đài cho chính mình. Họ không có quân đội nào đáng kể, cũng chẳng có gì bảo đảm sẽ sống qua hết năm của thứ 250 này. Vài cuộc biểu tình No King từ năm 2025 đến nay đã nhớ được những tấm bảng ghi rõ: “Tôi đấu tranh chống phát-xít năm 1945. Năm 102 tuổi, tôi làm điều ấy một lần nữa” hoặc “Tôi 95 tuổi. Tôi ở đây để nói rằng đây không phải là đường lối của nước Mỹ”…
Đoàn hát miệt vườn
Trump đã xuất hiện, nhanh như chớp, mờ nhạt nhưng được tô vẻ bóng bẩy, tại sự kiện khai mạc Great American State Fair ở Washington, D.C. – sự kiện vốn được tổ chức để kỷ niệm 250 năm ngày thành lập nền dân chủ vĩ đại nhất trong lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, Trump lại biến nó thành một cuộc vận động quy mô nhỏ mang đậm tinh thần MAGA.
Buổi lễ không mang tên đất nước, mà mang tên một con người, dù nó được gọi Freedom250. Chính Trump gọi nó là một cuộc vận động. Trump in gương mặt mình lên những tấm vé cho người dân Mỹ bước vào các công viên quốc gia của chính họ. Trump in cả gương mặt mình lên tiền giấy bất chấp luật liên bang không cho phép in hình người còn sống, khắc lên tiền xu. Trump cải tạo Hồ Phản Chiếu phía trước Đài Tưởng Niệm Lincoln Memorial rồi sơn lại bằng một màu xanh “nước Mỹ” và chỉ vài ngày sau, mặt nước nở đầy tảo, hóa xanh rêu, lớp lót mới rạn nứt, và Trump đổ lỗi cho "bọn phá hoại."
Lớn lao hơn cả, về một “Triumphal Arch – Trump Khải Hoàn Môn” cao 250 feet, cao hơn cả Khải Hoàn Môn của Paris mà Trump hằng ngưỡng mộ, để dựng lên bên kia dòng sông đối diện Lincoln Memorial và sát bên Nghĩa Trang Quốc Gia Arlington.
‘Trump Khải Hoàn Môn’ vẫn đang ở trên những bản vẽ, nhưng đã được đưa vào Great American State Fair. (Hình: Việt Báo)
Khi một phóng viên hỏi khải hoàn môn ấy dựng cho ai, Trump chỉ đáp gọn một tiếng: "Cho tôi."
Trump Khải Hoàn Môn vẫn đang ở trên những bản vẽ, nhưng đã được đưa vào Great American State Fair.
Toàn bộ khuôn viên ở giữa hai đầu Tòa Nhà Quốc Hội và Washington Monument được sử dụng cho sự kiện, bao quanh là hàng rào sắt. Những tấm bạt màu xanh da trời dùng để bao phủ lớp sắt thô ráp. Ý tưởng của ai đó là in hình những vị công thần lập quốc lên những tấm bạt bằng nhựa. Giữa thủ đô, dưới cái nóng oi bức của mùa Hè và “vòm nhiệt” đang tỏa khắp một phần nước Mỹ, gương mặt của các vị Abraham Lincoln, George Washington… méo mó, biến dạng trên tấm vải nhựa.
Giữa thủ đô, dưới cái nóng oi bức của mùa Hè và “vòm nhiệt” đang tỏa khắp một phần nước Mỹ, gương mặt của các vị Abraham Lincoln, George Washington… méo mó, biến dạng trên tấm vải nhựa. (Hình: Việt Báo)
“Trump Khải Hoàn Môn” nhỏ bé, lạc lỏng giữa khuôn viên rộng lớn của National Mall. Nó cùng với các “thành trại” đều bị khoác lên chiếc áo in 3D giả chất liệu đá cẩm thạch. Xa xa, vài đứa trẻ được cha mẹ thưởng cho một bữa ngoại khóa chơi đùa trên thảm cỏ. May mắn vẫn còn thảm cỏ xanh rì rộng lớn ở National Mall để thấy nơi đây có sức sống. Bởi vì, sân khấu chính và phụ, nơi chờ đợi sẽ ồn ào nhất, náo nhiệt nhất, cả buổi chiều không một bóng người.
Đoàn hát miệt vườn tuy không bán vé nhưng thưa khán giả.
Trong khi đó, America250 phi đảng phái mà Quốc Hội lập ra để vinh danh tất cả người dân Mỹ thì bị bỏ mặc, chờ đợi số tiền đã được hứa. Ngày sinh của một nền cộng hòa đang bị dàn dựng thành “lễ đăng quang” của một cá nhân.
Xé Ngang Trang Sử
Và trong khi pháo hoa được chuẩn bị để bắn lên bầu trời để mừng nước Mỹ 250 năm, chiến đấu cơ Hoa Kỳ vẫn oanh kích Iran. Chính những người lập quốc đã lo sợ đúng điều này – một vị nguyên thủ có thể đẩy cả quốc gia vào lửa đạn ngoại bang chỉ từ “thiện ý” của cá nhân mình, mà ngày nay là một bản tin đăng trên Truth Social, mà không cần đến Quốc Hội, cơ quan mà Hiến Pháp đã trao cho quyền phát động chiến tranh. Họ đã thấy con đường ấy dẫn về đâu nơi thế giới cũ mà họ bỏ lại. 250 năm sau, tấm lá chắn họ dựng nên bị xem như một thủ tục hình thức, và bom rơi chỉ vì một tổng thống muốn như thế.
Ngay trong nước, các vị tướng thật thụ bị một gã sơn đông mãi vỏ tháo từng ngôi sao trên vai áo. Đó là những người đã phục vụ, đã đổ máu, đã gánh trên vai mình các cuộc chiến của đất nước này. Lần lượt từng người bị đẩy ra hoặc lặng lẽ giáng chức, những tư lệnh bốn sao bị giáng chức vì không chịu khuất phục. Sự nghiệp của họ kết thúc mà không một lời giải thích, để thay vào đó là những kẻ mà phẩm chất hàng đầu là lòng trung thành soán ngôi. Bất cứ ai từng sống dưới một chế độ thanh trừng đều hiểu. Một quân đội chỉ biết tuân lệnh một con người, chứ không phải một bản hiến pháp, chính là công cụ lâu đời nhất của bạo quyền.
Đúng 250 năm, hàng triệu người vừa mất bảo hiểm y tế. Phí bảo hiểm tăng gấp đôi. Phần trợ giúp giữ cho họ được bảo vệ đã bị bức tử. Trong khi Tòa Bạch Ốc xây phòng khiêu vũ, xây võ đài đấu vật mua vui một đêm, thì những gia đình đang phải chọn giữa thuốc men và tiền thuê nhà. Phẩm giá con người cứ thế bị bỏ mặc và rơi rụng.
Bức tường cuối cùng là tòa án cũng đang dần sụp đổ. Hết phán quyết này đến phán quyết khác, trao cho người trấn giữ nhánh hành pháp thứ quyền lực mà chưa một tổng thống nào nắm giữ trong 250 năm qua. Người đang ngồi trong Tòa Bạch Ốc đã được Tối Cao Pháp Viện ban cho quyền phớt lờ Quốc Hội, phớt lờ chính nhánh quyền lực mà Hiến Pháp đặt lên hàng đầu, nhánh gần với nhân dân nhất.
Thế là vòng tròn khép lại. 250 năm trước, Tuyên Ngôn Độc Lập của quốc gia này ra đời chống lại một ông vua cai trị theo ý riêng, tiêu tiền của dân tùy thích, đẩy quân ra trận mà không cần ưng thuận, và đòi hỏi lòng trung thành với bản thân ông ta thay vì với luật pháp. Vào ngày sinh nhật thứ 250, mối hiểm họa ấy lại quay về, khoác lên mình bộ y phục của lòng ái quốc, được thắp sáng điệu nhảy có tên YMCA.
Nền cộng hòa đã trở lại, trọn một vòng tròn, đúng ngay điều mà nó được lập ra để tiêu diệt. Nhưng một vòng tròn không phải là một chiếc lồng. Những nhà lập quốc chưa từng nói rằng tự do sẽ mãi mãi và “tự do, chưa bao giờ không phải trả giá.”
Đó mới là ý nghĩa của Ngày Độc Lập. Không phải cuộc vận động. Không phải những tờ tiền hay cuốn sổ thông hành in hình tổng thống đương nhiệm, mà là câu nói của Benjamin Franklin đã thốt lên vào năm 1787: "Nền cộng hòa, chúng ta có giữ được nó không?” Liệu người dân có thể bảo vệ được một chính quyền tự do và dân chủ hay không?
Những dải pháo hoa chúng ta bắn lên trời tuần này, nếu có, không phải để dâng cho một ông vua, mà là trân trọng và ghi nhớ vòng đời vẫn còn non trẻ của nước Mỹ – 250 năm.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình