Người ta đang liều mạng để ghi lại cảnh các nhân viên liên bang hoành hành ở Minneapolis.
“Đảng bảo bạn phải phủ nhận những gì mắt bạn thấy tai bạn nghe.
Đó là mệnh lệnh cuối cùng, cốt yếu nhất.”
(“The Party told you to reject the evidence of your eyes and ears.
It was their final, most essential command.”) – George Orwell, 1984.
Ảnh: Chụp lại từ tờ The Minnesota Star Tribute, ngày 23 tháng 1.
Có lẽ bạn đã thấy bức ảnh của Richard Tsong-Taatarii, chụp hôm thứ Tư tại Minneapolis, tấm hình ấy ghi lại cảnh một người biểu tình không rõ danh tính nằm úp mặt xuống đất; hai nhân viên tuần tra biên giới đè lên người anh, giữ chặt, trong khi một người thứ ba dí bình hơi cay vào sát mặt và xịt thẳng vào anh.
Bức ảnh được đưa lên trang nhất tờ Minnesota Star Tribune hôm thứ Sáu và ngay lập tức trở thành một hình ảnh mang tính biểu tượng của đợt bố ráp kéo dài của lực lượng ICE tại Minneapolis – một minh họa trần trụi cho cách cơ quan này hành xử giữa thanh thiên bạch nhật: dùng bạo lực thái quá và coi thường hậu quả.
Đó chỉ là một ví dụ trong hàng loạt vụ nhân viên liên bang gieo kinh hoàng lên thành phố này. Còn có tấm hình một bé trai 5 tuổi bị bắt giữ ngay trước cửa nhà. Có đoạn video quay cảnh một nhân viên rượt đuổi một thiếu niên trên con phố phủ đầy tuyết trong khu dân cư, trong khi cậu bé vừa chạy vừa kêu lên bằng tiếng Tây Ban Nha: “Con có giấy tờ hợp lệ.”
Và hôm qua, cả thế giới đã chứng kiến những hình ảnh về Alex Pretti, một y tá làm việc tại khoa hồi sức của bệnh viện Cựu chiến binh, khi các nhân viên liên bang xịt hơi cay vào mặt anh, quật anh ngã xuống, lấy đi khẩu súng mà anh được phép mang hợp pháp, rồi bắn ít nhất mười phát đạn vào thân thể đã nằm sấp bất động đó. Bất kể video cho thấy rõ sự việc, tư lệnh Tuần tra Biên giới Greg Bovino lại tuyên bố rằng chính các nhân viên dưới quyền ông mới là “nạn nhân thật sự” và nói họ đã hành động để tự vệ.
Trong vụ này vẫn còn nhiều chi tiết chưa được làm rõ, như trong phần lớn những khoảnh khắc hỗn loạn suốt chiến dịch tăng cường hiện diện của ICE ở Minneapolis gần đây. Nhưng có những sự kiện căn bản trước mắt: Pretti đang giúp một phụ nữ thì các nhân viên liên bang ào tới. Anh không hề cầm súng trong tay mà đang cầm điện thoại. Trong 18 ngày vừa qua, lực lượng liên bang đã nhiều lần dùng vũ lực quá mức đối với người dân Minneapolis và đã giết hai người công dân Hoa Kỳ – trước là Renee Good, giờ là Pretti. Chúng ta biết những chuyện này, ta trực tiếp nhìn thấy quang cảnh sự việc từ nhiều góc máy khác nhau – chủ yếu nhờ vào các đoạn video, những bức ảnh do chính người dân bình thường ghi lại, những người chủ tâm ra đường chỉ để chắc rằng có ai đó đang bấm máy ghi lại sự thật, để thế giới phải chứng kiến.
Tsong-Taatarii nói rằng anh mang ơn những người tình nguyện ấy, phần đông là những người cố gắng bảo vệ xóm giềng, vì chính họ đã giúp anh có được tấm hình nay đã nổi tiếng. Hôm thứ Tư, anh vốn đang bám theo đoàn xe của Bovino nhưng nhận ra đó là một “cuộc rượt đuổi vô vọng”, rồi được một nhóm người báo tin về một tình huống đang căng thẳng ở khu Nam Minneapolis. Anh lái xe đến và chộp được khoảnh khắc ấy. Khi tôi nói chuyện với anh hôm thứ Sáu, Tsong‑Taatarii cho biết các nhóm quan sát biểu tình đã lập những nhóm chat Signal để theo dõi đường đi nước bước của lực lượng liên bang khắp thành phố. Anh dựa vào những kênh đó để có mặt đúng nơi, đúng lúc, ghi lại những gì đang diễn ra.
Nếu đến giờ người ta vẫn chưa hiểu chuyện đó quan trọng thế nào, hãy thử đặt những gì đã được ghi hình cạnh thứ tuyên truyền trắng trợn từ chính quyền Trump. Trong thông cáo đưa ra hôm qua, Bộ An ninh Nội địa nói rằng Pretti “muốn gây thương vong tối đa và tàn sát lực lượng thực thi pháp luật”. Tương tự, Phó chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller gọi Pretti là “kẻ ám sát hụt” đã “tìm cách giết nhân viên công lực liên bang”. Những đoạn video đang lưu truyền công khai đã trực tiếp bác bỏ những cáo buộc ấy: chúng cho thấy Pretti cầm một chiếc điện thoại trong tay, giơ lên chĩa về phía một nhân viên sau khi một người khác xô một phụ nữ ngã. Anh bị bắn hết phát này đến phát khác sau khi đang nằm sấp dưới đất.
Toàn bộ chứng cứ về cái chết của Pretti vẫn chưa được công bố. Nếu đúng là anh đã quay cảnh các nhân viên liên bang trước khi bị bắn, rất có thể trong điện thoại anh còn lưu những hình ảnh từ chính góc nhìn của nạn nhân. Nhưng những giây cuối cùng của Pretti đã được ghi lại từ nhiều phía, trong các đoạn phim khiến người xem rợn người đang lan rất rộng trên mạng xã hội và các đài tin tức. Những hình ảnh đó có thể được xem đi xem lại, phân tích từng khung hình, chính là nhờ những người đứng quan sát, quyết ở lại để ghi hình, những người tận mắt chứng kiến cảnh các nhân viên liên bang đè lên người Pretti và vẫn không buông máy khi tiếng súng vang lên.
Công việc của những người quan sát và các phóng viên ảnh ở Minneapolis lúc này vừa nguy hiểm vừa thiết yếu, bởi sự hiện diện của ICE không chỉ thổi bùng xung đột trên đường phố, mà còn châm ngòi cho một cuộc chiến về thông tin. Chính các nhân viên liên bang cũng rút điện thoại ra quay phim trong lúc đụng độ người biểu tình. Theo tường thuật của The Washington Post, Nhà Trắng đã thúc ép ICE “sản xuất video đưa lên mạng xã hội” về các vụ bắt người nhập cư và các vụ đụng độ, để tô vẽ chiến dịch trục xuất hàng loạt như là điều tối cần thiết để “bảo vệ lối sống Mỹ”. Tuần trước, Tổng thống Trump đăng trên Truth Social yêu cầu ICE phải “bắt đầu nói về” những người họ đang bắt ở Minnesota, viết: “Hãy đưa ra con số, tên tuổi, bộ mặt của những tên tội phạm bạo lực, và đưa ra NGAY BÂY GIỜ.” Khi thước phim ngoài đời không phù hợp với câu chuyện mà họ muốn kể, chính quyền dường như cũng không ngần ngại bóp méo hình ảnh cho khớp với thực tại thay thế của mình – như vụ hôm thứ Năm: các nhân viên liên bang bắt một nữ luật sư đang phản đối tại một nhà thờ địa phương, rồi Nhà Trắng đăng một bức ảnh đã bị chỉnh sửa, rất có thể bằng AI, khiến người xem tưởng như chị đang khóc lóc thảm hại.
Nghịch lý đen tối của thời đại này là: chúng ta có nhiều chứng cứ bằng hình ảnh và video hơn bao giờ hết, nhưng giới tuyên truyền vẫn có thể ép buộc hoặc thuyết phục người khác không tin vào chính những gì mắt họ nhìn thấy. Cứ nhớ lại ngày 6 tháng 1 năm 2021 thì rõ.
Nếu sự thật còn cơ may thắng được tuyên truyền, nó chỉ có thể thắng nhờ sức nặng của một khối chứng cứ áp đảo – mà việc thu thập mỗi ngày một thêm nguy hiểm dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump. Nhưng những bản tin và đoạn phim về cái chết của Pretti dường như đã xuyên qua phần nào bức màn hỗn loạn thông tin thường trực. Trên Reddit, Instagram và các trang Facebook, những video ghi lại những giây phút cuối cùng của Pretti đã làm lay động cả những người vốn không mấy khi quan tâm hay phát biểu gì về chính trị. Và cũng chính nhờ những đoạn phim do người qua đường quay được mà bây giờ người ta đang cố buộc chính quyền phải chịu trách nhiệm. Sáng nay, người dẫn chương trình CNN, Dana Bash, đã trích dẫn trực tiếp những hình ảnh đó khi phỏng vấn Bovino, hỏi vì sao Pretti lại bị bắn sau khi đã bị tước súng. “Chúng ta không thể phân xử chuyện này trên truyền hình chỉ bằng một khung hình cố định,” Bovino đáp. “Đây không phải một khung hình tĩnh,” Bash đáp lời. “Chúng tôi đang chiếu một đoạn video cho thấy một nhân viên của ông lấy khẩu súng đi. Và chuyện đó xảy ra trước khi Pretti bị bắn.”
Người dân Minneapolis đang liều cả mạng sống để ghi lại những gì đang xảy ra với thành phố của họ. Trong trường hợp của Pretti, cái giá anh phải trả là tất cả. Và chúng ta cần phải tin vào những gì mắt mình nhìn thấy, dẫu rằng “Đảng bảo bạn phải phủ nhận những gì mắt bạn thấy tai bạn nghe."*
Thử hình dung xem Stephen Miller và chính quyền này sẽ còn bịa ra những gì về vụ nổ súng ấy, về con người tên Alex Pretti, nếu không có cả một rừng chứng cứ bằng hình ảnh. Chính nhờ những người quan sát không buông máy, thế giới hôm nay có thể tự mình nhìn thấy.
Nguyên Hòa biên dịch
Nguồn: lược dịch bài viết của Charlie Warzel đăng trên tạp chí The Atlantic.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình