Trơ tráo, rỗng tuếch và, cứ như là trò khôi hài đen, cả “Tolstoy” lẫn “FIFA Peace Prize” đều khiến chúng ta ngao ngán trước sự vô sỉ của những kẻ đang xem mơ ước hòa bình của nhân loại như thể là một khoản đầu cơ hay một trò đùa nhưng sao lại là… xái?
“Xái”, như “xái thuốc phiện”, là lớp cặn đọng lại trên bàn đèn sau một lần thông lửa mà, khi đã sạch túi dân nằm bẹp cũng có thể nạo ra hút lại, nước nhì. Và “xái”, như “hưởng xái”, là bám đuôi ai đó mà hưởng lợi, vật chất hay tinh thần: bọn ham ăn lười làm muối mặt bám theo người quen để hưởng xái một bữa tiệc hay một đám giỗ, bọn bất tài hám danh bám đuôi những nhân vật tiếng tăm để được hưởng xái sự lẫy lừng v.v. Hẳn nhiên, người tử tế và tự trọng luôn coi khinh hạng này nhưng, trên góc độ vĩ mô, vẫn có những nỗ lực “hưởng xái” cao cả và vĩ đại. Như khi ông Lý Quang Diệu khi vận động để Singapore sáp nhập vào Malaysia nhằm ăn theo nỗ lực độc lập với Thực dân Anh. Hay như bây giờ, khi ông Volodymyr Zelenskyy vận động khối NATO để, nếu được kết nạp, Ukraine sẽ có thể ăn theo sức mạnh của toàn khối trước sức đe dọa của Nga. [1]
Những nhà lãnh đạo như thế không hề “hưởng xái” cho cá nhân mình mà nền độc lập hay an ninh của đất nước họ cũng không hề là thứ cặn bã, nước nhì. Nhưng khi ông Donald Trump cười híp mắt với tấm mề đay Nobel Hòa bình 2025 mà bà María Corina Machado thí cho thì đây chính là trò hưởng xái mà người Mỹ tử tế nào cũng thấy xấu hổ, thấy nhục.
Cứu cánh biện minh cho phương tiện, chúng ta hoàn toàn không có tư cách để chê trách bà Machado bởi, dẫu ra mặt… nịnh viên tổng thống thứ 47 của nước Mỹ, bà cũng chỉ hành động cho lợi ích của đất nước mình, cũng như ông Lý Quang Diệu hay ông Zelenskyy. Nhưng chúng ta hoàn toàn có quyền cười khẩy vào mặt con người quyền lực nhất thế giới nhưng lại phỡn người sung sướng với thứ vinh quang xái, như một một con nghiện cùng đường.
Tôi không hề bôi nhọ ông Trump bởi đó là thực tế rành rành. Khi đôn đáo khắp nơi vận động giải Nobel Hòa Bình chỉ để làm trò cười, ông ta hành động có khác nào một con nghiện danh vọng? Lên cơn, những con nghiện chạy vạy khắp nơi với đủ trò, xin xỏ, dọa nạt, tống tiền và cả trộm cướp để xoay tiền mua ma túy. Và Trump cũng vậy. Cũng xin xỏ, cũng dọa nạt, và cũng tống tiền. Khi giận dữ với Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre rằng, bởi Ủy ban Nobel không chịu trao giải, ông ta sẽ chiếm Greenland của… Đan Mạch, Trump hành động có khác nào một con nghiện, vật vã vì đói thuốc, đã hùng hổ vung dao đòi phá xe đốt nhà, đòi đâm chém người thân, bởi họ không chịu vung tiền vào thứ đang hủy hoại cuộc đời của hắn!
Rồi thì cơn nghiện hư danh kia cũng phần nào thỏa mãn với tấm mề đay mà bà Machado thí lại nhưng, mỉa mai làm sao, tổng thống của một siêu cường quốc mà hành xử chẳng khác nào một đứa trẻ chơi trò bán hàng, đổi hàng, cực kỳ mãn nguyện khi được cho không thứ đồ chơi hằng mong ước. Bởi thế, cực chẳng đã, Ủy ban Nobel Hòa bình mới lên tiếng, bất luận cái mề đay kia nằm trong tay ai, lịch sử cũng chỉ ghi nhận rằng bà Machado mới là người được trao giải nên, do đó, thứ vinh quang mà ông ta hí hửng hoàn toàn rỗng tuếch. [2]
Nhưng sự trống rỗng này lại là cơ hội để Chủ tịch FIFA Gianni Infantino nhảy vào ăn có. Nếu bọn người thiếu tự trọng bám đuôi người quen để hưởng xái trong một đám giỗ là bọn ăn chực thì viên Chủ tịch FIFA này, thực chất, cũng chỉ là một tên… nịnh chực. Khiến cả thế giới sửng sốt, Infantino còn làm cả ông Trump ngạc nhiên khi, trong buổi lễ bốc thăm cho lịch trình World Cup tại Washington DC ngày 5/12/2025, Infantino đã “nhân danh năm tỷ hâm mộ viên bóng đá toàn cầu” trao cho Trump giải thưởng Hòa bình vì những “hành động vượt bật và ngoại hạng cho hòa bình và qua đó đã đoàn kết con người trên thế giới lại với nhau.” [3]
Cùng lúc, Infantino đã khiến nhân loại sửng sốt những hai lần. Làm thế nào mà y, chóng vánh và kín đáo, có thể trưng cầu ý kiến của năm tỷ người? Và, khoan nói là toàn thế giới, Trump đã mang lại hòa bình và đoàn kết cho nước Mỹ được chưa, thậm chí chỉ riêng đảng Cộng Hòa Mỹ thôi? Vinh danh Trump vì nỗ lực hòa bình, qua những gì mà chúng ta chứng kiến ngày ngày, thì có chẳng khác nào vinh danh Tú bà là đấng nữ lưu “Tiết hạnh khả phong”?
Có chăng là… khả ố và, về mặt này, phải nói đến cái giải thưởng trơ tráo nấp bóng nhà văn Nga Lev Tolstoy (1828–1910), ra đời tháng Sáu năm 2022, chỉ bốn tháng sau khi Vladimir Putin xua quân xâm lược Ukraine. Tổ chức xét giải là “Quỹ Giải thưởng Hòa bình Quốc tế Tolstoy” (Tolstoy International Peace Prize Foundation: TIPP) mà chủ tịch là Nhạc trưởng Valery Gergiev, một đệ tử trung thành của Putin, đã bị Nhà hát Giao hưởng Munich của Đức cách chức nhạc trưởng vào tháng Ba năm 2022 vì không chịu lên án cuộc xâm lược của ông chủ Putin. [4]
Không gì trơ tráo bằng cảnh kẻ gây chiến cho tay chân lập giải hòa bình ngay sau khi gây chiến. Mà cũng thật trơ tráo khi giải lại mang tên Tolstoy, nhà văn mà tư tưởng hòa bình nảy sinh sau khi chứng kiến những hệ lụy tàn khốc của chiến tranh tại Ukraine.
Cuộc chiến này kéo dài khoảng ba năm - 10/1853 –3/1856 - trên bán đảo Crimean với một bên là Nga và một bên là liên minh Pháp, Anh, Thổ Nhĩ Kỳ. Thổ ra tay vì Nga thừa cơ thả câu, thấy Đế quốc Ottoman suy tàn thì ra tay kích động cộng đồng Thiên Chúa giáo. Anh và Pháp thì do mối quan tâm địa lý chính trị, sợ Nga bành trướng sang vùng Balkan. Đầu tiên bộ binh Nga bị Thổ dập nát nhưng Hải quân Nga rửa hờn, đánh tan hạm đội Thổ trên Hắc Hải và tình thế khiến Anh – Pháp lo lắng chen vào và, đến lúc này, cả bộ binh lẫn hải quân Nga đều bị đòn tơi tả. Cuộc chiến kết thúc với thất bại đau đớn của Nga, vừa gánh chịu mức thương vong khổng lồ, vừa mất quyền kiểm soát Hắc Hải và, do kiệt quệ tài chính vì chiến phí, nên năm 1867 đành phải bán vùng Alaska cho Mỹ.
Tolstoy, như một Trung úy của quân đội Nga, đã đặt chân đến chiến trường này vào năm 1855 để những thảm cảnh chiến tranh được tái hiện trong Những phác thảo về Sevastopol (Sevastopol Sketches) và khai sinh nên tư tưởng hòa bình của nhà văn mà, sau này, còn nổi tiếng hơn với pho tiểu thuyết đồ sộ mang tính sử thi Chiến tranh và Hòa bình.
Có gì mỉa mai hơn? Kinh sợ cuộc chiến trên lãnh thổ Ukraine, Tolstoy mới dấn thân cho lý tưởng hòa bình nhưng, ngày hôm nay, ngay sau khi xâm chiến lãnh thổ Ukraine, kẻ xâm lược đang cai trị nước Nga lại… dùng tên tuổi nhà văn để chào hàng cho cái giải thưởng lập ra để che đậy bộ mặt hiếu chiến. Nếu việc trao giải hòa bình cho Trump chẳng khác gì việc trao bảng vàng “Tiết hạnh khả phong” cho Tú bà thì, ở đây, đích thân Tú bà lại đứng ra trao giải.
Năm nay danh hiệu “Hòa bình khả phong” mà Putin lập ra về tay Tô Lâm, nguyên là Bộ trưởng Công an khi cụ Lê Đình Kình bị công an sát hại vào tháng Hai năm 2020 và, hiện tại, trong vai trò nhà lãnh đạo tối cao, lại biến đất nước thành một trại trừng giới nghẹt thở. Cảnh trao giải “Hòa bình khả phong” này, do đó, cũng chỉ là một màn tuồng với cảnh Tú bà lớn ban khen Tú bà nhỏ!
Sự bỉ ổi hóa… ý niệm hòa bình này khiến tôi nghĩ đến lời của ông Nguyễn Văn Thiệu, Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa một thời, dẫu rằng, xin nói ngay, tôi không phải là người hâm mộ ông Thiệu. Nhân vật này để lại không ít lời khen tiếng chê nhưng phải thừa nhận là ông có những phát biểu không chỉ bất tử mà phải nói là bất hủ. Ông nhận định “Đừng nghe những gì cộng sản nói mà hãy kỹ nhìn những gì cộng sản làm”. Ông bảo “Làm chính trị thì phải lì”. Và ông tuyên bố “Hòa bình phải đánh đổi bằng máu chứ không phải van xin”. Và đó không hề là thứ hòa bình mà Putin đã vinh danh Tô Lâm. Nhìn vào bên trong thì đó là thứ “hòa bình” thấm máu, nhưng là máu của nhân dân, trong đó có máu cụ Lê Đình Kình. Nhìn ra bên ngoài, qua những gì đã và đang xảy ra trên Biển Đông, thì đó lại là một thứ hòa bình van xin.
Nói cách khác thì bộ máy cai trị đã hưởng xái hòa bình bằng cách liếm máu mà van xin, mà nhượng bộ kẻ thù truyền kiếp của dân tộc, rồi quay lại cưỡng bức nhân dân phải chấp nhận thứ “xái hòa bình” ấy, bằng máu.
Nguyễn Hoàng Văn
Tham khảo:
- Singapore trở thành một phần của Liên bang Malaysia vào ngày 16/8/9/1963 nhưng do xung đột sắc tộc, chỉ hai năm sau thì liên bang tan rã sau khi Quốc hội Malaysia thông qua nghị quyết khai trừ tiểu bang Singapore vào ngày 9/8/1965.
- https://www.usatoday.com/story/news/politics/2026/01/19/trump-letter-norway-nobel-peace-greenland/88251326007/
- https://people.com/nobel-committee-reacts-trump-getting-peace-prize-medal-11887148
- Trên danh nghĩa thì Quỹ này được thành lập với sự phối hợp của “Hiệp hội Lịch sử Nga”, “Quỹ Hòa bình Nga” và “Hiệp hội Lịch sử Quân sự Nga”.
- https://edition.cnn.com/2025/12/04/sport/soccer-world-cup-peace-prize-trump-intl
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình