Hàng triệu người từ khắp thế giới sẽ đổ về Hoa Kỳ, Canada và Mexico trong năm tuần lễ World Cup. Các chuyên gia y tế nói nguy cơ đại dịch lớn không cao, nhưng những đám đông khổng lồ luôn là nền cho bệnh truyền nhiễm lan rộng.
World Cup 2026 bắt đầu ngày 11 Tháng Sáu, với các trận đấu diễn ra tại 16 thành phố ở Hoa Kỳ, Canada và Mexico. Trong hơn năm tuần lễ, hàng triệu cổ động viên sẽ đi qua phi trường, khách sạn, vận tải công cộng, quán bar và các sân vận động chật kín người.
Những biến cố thể thao lớn như vậy hiếm khi gây ra dịch bệnh nghiêm trọng. Nhưng chúng tạo điều kiện thuận lợi cho vi trùng và siêu vi khuẩn di chuyển nhanh hơn, xa hơn, qua những đám đông đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Vì vậy, World Cup không chỉ là chuyện bóng đá. Với giới y tế công cộng, đây còn là một cuộc thử sức lớn về khả năng theo dõi, phát hiện và ngăn chặn bệnh truyền nhiễm.
Một trong những mối lo được nhắc đến là Ebola, nhất là sau khi Tổ Chức Y Tế Thế Giới tuyên bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu hồi Tháng Năm, 2026, vì một đợt bùng phát tại Cộng Hòa Dân Chủ Congo và Uganda. Chủng Ebola lần này, gọi là Bundibugyo, có thể giết chết khoảng một phần ba số người nhiễm bệnh. Hiện chưa có thuốc chủng, xét nghiệm nhanh hay thuốc điều trị được chuẩn thuận riêng cho chủng này.
Tuy vậy, nguy cơ Ebola xuất hiện trong một sân vận động World Cup được xem là rất thấp. Ebola không lây qua không khí như cúm hay sởi, mà chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu, nước bọt hoặc các chất dịch cơ thể. Người nhiễm cũng chỉ lây bệnh khi đã có triệu chứng. Hoa Kỳ, Canada và Mexico đã áp dụng một số biện pháp hạn chế và kiểm tra đối với người đi từ vùng có dịch.
Đáng ngại hơn đối với khán giả World Cup là các bệnh lây qua đường hô hấp: sởi, cúm và COVID-19. Đây là những bệnh có thể lan nhanh trong không gian đông người, nơi người ta la hét, hát hò, chen chúc ở phi trường, xe điện, quán rượu hay khán đài.
Sởi hiện là mối quan tâm đặc biệt. Bệnh này đang gia tăng tại Hoa Kỳ, Canada và Mexico. Tính đến ngày 4 Tháng Sáu, Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh Hoa Kỳ ghi nhận 2,030 ca sởi trong năm 2026, gần bằng tổng số của cả năm 2025 và cao hơn nhiều so với các năm trước. Sởi là một trong những bệnh dễ lây nhất thế giới. Chỉ một người nhiễm bệnh đi qua phi trường, vào sân bóng hay ngồi trong quán bar cũng có thể khơi ra một ổ dịch.
Cúm cũng là điều giới y tế theo dõi sát. Mùa cúm 2025–2026 tại Hoa Kỳ được ghi nhận là nặng nhất trong 30 năm. COVID-19 tuy không còn gây cảnh báo như những năm đầu đại dịch, nhưng vẫn đưa hàng trăm ngàn người vào bệnh viện mỗi năm. Trong hậu cảnh, cúm gia cầm H5N1 đang lưu hành trong bò sữa và gia cầm tại Hoa Kỳ cũng được các nhà khoa học theo dõi, dù chưa thấy bằng chứng lây từ người sang người.
Ngoài bệnh hô hấp, muỗi cũng là một mối nguy trong mùa hè, nhất là tại các thành phố miền Nam Hoa Kỳ và Mexico. Sốt dengue từng lập kỷ lục tại Hoa Kỳ năm 2024 với gần 3,800 ca, phần lớn là người đi từ vùng Caribbean và Trung Mỹ trở về. Một số ca lây tại chỗ cũng đã xuất hiện, trong đó có Los Angeles.
Các chuyên gia cũng lưu ý đến sốt vàng da và virus Oropouche, những bệnh do muỗi hoặc côn trùng truyền, thường gặp hơn tại Nam Mỹ, Trung Mỹ và một số vùng Phi Châu. Người mang bệnh có thể cần được chăm sóc y tế khi đến World Cup. Vấn đề là nhiều bác sĩ tại Hoa Kỳ không quen gặp các bệnh này, nên việc nhận ra sớm không phải lúc nào cũng dễ.
Một nguy cơ ít được nhắc đến hơn là các bệnh lây qua đường tình dục. Nghiên cứu cho thấy khoảng một phần năm du khách quốc tế có quan hệ tình dục ngẫu nhiên khi đi xa, và gần một nửa trong số đó không dùng biện pháp bảo vệ. Mpox, bệnh lây qua tiếp xúc gần, vẫn còn lưu hành tại Hoa Kỳ. Giang mai cũng đang gia tăng ở nhiều nơi trên thế giới.
Các cơ quan y tế tại Hoa Kỳ, Canada và Mexico đang tăng cường theo dõi dịch bệnh trước và trong World Cup. Tại Hoa Kỳ, một liên minh gồm các đại học, công ty, tổ chức bất vụ lợi và cơ quan y tế, do Georgetown University và MedStar Health dẫn đầu, sẽ theo dõi các dấu hiệu lây lan trong thời gian giải đấu diễn ra. Tuy nhiên, một số chuyên gia lo rằng những cắt giảm đối với hạ tầng y tế công cộng từ năm 2025 có thể làm Hoa Kỳ yếu hơn trước các mối đe dọa bất ngờ.
Đối với khán giả đi xem bóng đá, cách tự bảo vệ vẫn là những điều căn bản: chích ngừa đầy đủ, nhất là sởi, cúm và COVID-19; dùng thuốc chống muỗi; quan hệ tình dục an toàn; đeo khẩu trang hoặc ở nhà nếu thấy bệnh. World Cup là ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Nhưng trong một thế giới đi lại quá nhanh và quá gần nhau, sức khỏe công cộng cũng phải chạy theo trái banh.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình