Hôm nay,  

Thuốc Mới Nhắm Vào Chất "Tau" Có Thể Trì Hoãn Alzheimer

31/07/202600:00:00(Xem: 148)
thuoc moi
Thuốc nhắm vào chất đạm "tau" — loại chất tích tụ và kết thành từng búi rối (màu xanh dương trong ảnh) bên trong tế bào thần kinh. Ảnh: Viện Quốc Gia Về Người Cao Tuổi Hoa Kỳ (National Institute on Aging)
 
Một cuộc thử nghiệm trên hơn 400 bệnh nhân cho thấy thuốc diranersen giúp giảm chất "tau" trong não và có thể làm chậm phần nào tình trạng suy giảm trí nhớ. Điều bất ngờ là kết quả tốt nhất lại đến từ nhóm dùng liều thấp nhất, nên các nhà khoa học cần thử nghiệm thêm trên quy mô lớn hơn để xác nhận.

Một loại thuốc đang thử nghiệm tên là diranersen, do công ty Biogen ở Massachusetts phát triển, vừa cho thấy dấu hiệu tích cực trong việc làm chậm sự suy giảm trí nhớ ở bệnh nhân Alzheimer giai đoạn đầu. Kết quả được công bố ngày 14 tháng 7 tại Hội Nghị Quốc Tế của Hội Alzheimer, tổ chức tại London.

Bệnh Alzheimer thường gây ra hai loại tổn thương trong não. Thứ nhất là những mảng bám gọi là "amyloid beta", tích tụ bên ngoài tế bào thần kinh. Thứ hai là những búi rối làm từ chất đạm "tau", hình thành bên trong tế bào. Bình thường, "tau" có nhiệm vụ giữ cho các "đường ống" vận chuyển chất dinh dưỡng bên trong tế bào thần kinh luôn thông suốt. Nhưng khi "tau" biến dạng và vón thành búi, hệ thống vận chuyển này bị tắc nghẽn, khiến tế bào thần kinh yếu dần rồi chết đi.

Trước đây, các nhà khoa học đã tìm ra hai thuốc nhắm vào mảng "amyloid beta" là Leqembi (được chấp thuận năm 2023) và Kisunla (năm 2024). Còn các thuốc nhắm vào "tau" thì từ trước đến nay chưa loại nào thành công, dù nhiều nghiên cứu cho thấy lượng "tau" càng nhiều thì não càng bị tổn hại nặng.

Thuốc làm giảm "tau" tới 65%

Diranersen không lấy đi những búi "tau" đã hình thành sẵn, mà tác động vào "công thức di truyền" mà cơ thể dùng để tạo ra chất "tau", khiến não sản xuất ít "tau" hơn ngay từ đầu.

Trong cuộc thử nghiệm, hơn 400 bệnh nhân Alzheimer giai đoạn đầu được chia làm bốn nhóm: nhóm một chích 60 miligram thuốc mỗi 6 tháng; nhóm hai chích 115 miligram mỗi 6 tháng; nhóm ba chích 115 miligram mỗi 3 tháng; và nhóm bốn chích giả dược để làm đối chứng.

Sau 18 tháng, cả ba nhóm dùng thuốc thật đều có lượng "tau" trong não và dịch tủy sống giảm từ 50% đến 65%. Ảnh chụp não của 131 người tham gia cũng xác nhận các búi "tau" đã giảm bớt ở cả ba nhóm này.

Bất ngờ: liều thấp lại hiệu quả hơn

Điều lạ là kết quả về trí nhớ và khả năng tư duy không tăng theo liều thuốc như các nhà khoa học dự đoán. Trong một bài kiểm tra nhận thức, nhóm dùng liều thấp nhất có tốc độ suy giảm chậm hơn 26% so với nhóm dùng giả dược. Trong khi đó, nhóm liều trung bình chỉ chậm hơn 14%, và nhóm liều cao nhất chỉ chậm hơn 9% — dù nhóm liều thấp lại là nhóm giảm "tau" ít nhất trong ba nhóm dùng thuốc.

Vì số người trong mỗi nhóm còn khá ít và mức tác dụng chưa lớn, các chuyên gia cho rằng cần thêm nghiên cứu để hiểu vì sao liều thấp lại cho kết quả tốt hơn. Bà Jessica Langbaum, giám đốc cao cấp về phòng ngừa và nghiên cứu Alzheimer tại Viện Alzheimer Banner, nhận xét đây là kết quả có triển vọng, nhưng cần được lặp lại ở các thử nghiệm sau. Bác sĩ thần kinh Adam Boxer của Đại Học California, San Francisco cũng cho rằng đây là một bước tiến, nhưng chưa phải là thành công mang tính quyết định.

Chưa rõ có giúp ích thật sự trong đời sống hay không

Một câu hỏi lớn khác là liệu những thay đổi đo được qua bài kiểm tra có đủ lớn để bệnh nhân và gia đình họ cảm nhận được trong sinh hoạt hằng ngày hay không. Bác sĩ tâm thần Rob Howard của University College London cho biết sự khác biệt về điểm số hiện còn khá nhỏ. Ông nói vẫn chưa rõ liệu thuốc có thật sự giúp bệnh nhân nhớ tốt hơn, tự chăm sóc bản thân lâu hơn, hay sống độc lập thêm được bao lâu. Nói cách khác, một kết quả có ý nghĩa về mặt thống kê chưa chắc đã tạo ra khác biệt rõ rệt trong cuộc sống thực của người bệnh — đây là điều các thử nghiệm tiếp theo cần làm rõ.

Một số người bị lú lẫn tạm thời

Một tác dụng phụ đáng chú ý là một số bệnh nhân dùng liều cao bị lú lẫn trong khoảng một tuần sau khi chích thuốc. Biogen cho biết tình trạng này chỉ là tạm thời. Bác sĩ Cath Mummery của University College London, người trình bày kết quả thử nghiệm, cho biết nhìn chung người tham gia dung nạp thuốc tốt và nhiều người muốn tiếp tục điều trị.

Tuy vậy, phản ứng lú lẫn này nằm ngoài dự đoán ban đầu, nên các nhà khoa học cần tìm hiểu xem đó là do thuốc ảnh hưởng nhầm sang bộ phận khác, hay do việc giảm "tau" quá mức. Vì chất "tau" vẫn có vai trò cần thiết cho hoạt động của tế bào thần kinh, mục tiêu của thuốc không phải là loại bỏ hoàn toàn "tau", mà là giảm vừa đủ để hạn chế các búi rối mà không làm gián đoạn chức năng bình thường của tế bào.

Bước tiếp theo: thử nghiệm quy mô lớn hơn

Biogen dự định đưa diranersen vào giai đoạn thử nghiệm cuối cùng, với số bệnh nhân đông hơn nhiều. Cuộc thử nghiệm này sẽ trả lời ba câu hỏi lớn: thuốc có thật sự làm chậm bệnh hay không, liều nào là phù hợp nhất, và tình trạng lú lẫn có phải là nguy cơ đáng lo ngại hay không.

Trong tương lai, các nhà khoa học cũng có thể thử kết hợp thuốc nhắm vào "tau" với thuốc dọn mảng "amyloid beta", vì hiện đã có một số nghiên cứu tìm cách tấn công cùng lúc cả hai dấu hiệu chính của bệnh Alzheimer.

Hiện tại, diranersen vẫn chỉ là thuốc đang trong giai đoạn thử nghiệm, chưa được chính thức chấp thuận và không phải là thuốc chữa khỏi bệnh Alzheimer. Kết quả bước đầu cho thấy việc giảm "tau" có thể làm chậm phần nào sự suy giảm trí nhớ, nhưng cần thêm dữ liệu từ một cuộc thử nghiệm quy mô lớn hơn mới có thể khẳng định mức độ hiệu quả và an toàn thật sự của thuốc. (VB tóm lược)

Theo Sara Hashemi, Smithsonian Magazine, ngày 23 tháng 7 năm 2026.
 

Theo Ian Sample, viết trên nhật báo The Guardian ngày 26 tháng Bảy, 2026, giới nghiên cứu cho rằng thu hẹp giờ ăn uống trong ngày và tránh ăn tối quá trễ có thể góp phần làm chậm sự suy giảm khả năng nhận thức ở người lớn tuổi. Kết quả này đến từ một cuộc thử nghiệm nhỏ trên 47 phụ nữ từ 50 đến 79 tuổi, đều thuộc nhóm dư cân hoặc béo phì. Trong sáu tháng, tất cả được yêu cầu giảm khoảng 500 calorie trong khẩu phần hằng ngày. Trong số đó, 26 người chỉ ăn trong vòng chín giờ mỗi ngày, thường từ 10 giờ sáng đến 6 giờ chiều, và ngưng ăn ít nhất bốn giờ trước khi ngủ. Những người còn lại ăn uống theo giờ thông thường, trải dài khoảng 12 giờ trong ngày.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) vừa cho phép lưu hành một loại xét nghiệm máu mới, giúp phát hiện sớm ung thư đại tràng – căn bệnh đang cướp đi nhiều sinh mạng người Mỹ, chỉ xếp sau ung thư phổi. Xét nghiệm mang tên SimpleScreen, do công ty công nghệ sinh học Freenome ở California phát triển, dành cho người từ 45 tuổi trở lên chưa có yếu tố nguy cơ đặc biệt. Cách làm rất đơn giản: chỉ cần lấy một ống máu tại phòng khám, khoảng hai tuần sau sẽ có kết quả. Xét nghiệm này tìm những dấu hiệu bất thường trong DNA có liên quan đến ung thư đại tràng. Nếu kết quả cho thấy nghi ngờ, bệnh nhân vẫn cần nội soi để xác nhận.
Trong phần lớn cuộc đời, Connor Dalby không thể tự đi. Khi còn là một em bé, Connor lên cơn động kinh từ 50 đến 100 lần mỗi ngày. Thuốc chống co giật hầu như không giúp được bao nhiêu, và gia đình từng được cho biết em khó sống qua sinh nhật thứ tư. Nhưng đến năm 14 tuổi, Connor được nhận liều đầu tiên của một loại thuốc thử nghiệm đặc biệt. Thuốc mất ba năm để nghiên cứu và chỉ được bào chế cho chính đột biến di truyền của em. Sau hơn một năm được tiêm thuốc vào dịch não tủy, mỗi lần cách nhau từ hai đến ba tháng, số cơn co giật của Connor giảm khoảng 90%. Số ngày hoàn toàn không lên cơn tăng từ con số không lên 46%. Nay 17 tuổi, Connor có thể tự bước từ 50 đến 60 bước mà không cần người đỡ.
Các loại thuốc GLP-1 được biết đến với những cái tên như Ozempic, Wegovy, Mounjaro, Zepbound đã thay đổi hoàn toàn phương thức điều trị bệnh béo phì và tiểu đường loại 2. Hiện có 29 triệu người lớn tại Mỹ đang sử dụng thuốc GLP-1. Số lượng trẻ em được kê toa cũng đã tăng tới 700%. Khi mức độ phổ biến gia tăng, giới nghiên cứu cũng đặt ra nhiều câu hỏi. Bệnh nhân nên duy trì sử dụng thuốc trong bao lâu? Điều gì sẽ xảy ra khi họ ngưng dùng thuốc? Liệu có những tác dụng phụ nào đối với cơ thể đang phát triển hay hệ cơ xương đang lão hóa? Những ai có khả năng sử dụng loại thuốc đắt đỏ này?
Julie Charnet làm việc tại một bệnh viện và đã thuộc lòng những tấm bảng chỉ dẫn về dấu hiệu đột quỵ, đau tim treo dọc hành lang. Thế nhưng khi chính trái tim của bà lâm nguy, bà vẫn không nhận ra. Mỗi lần đứng dậy và bước vài bước, Charnet cảm thấy ngực và vùng xương sườn bị ép lại. Bà không đau dữ dội, vẫn thở bình thường, nên nghĩ rằng mình chỉ bị căng bắp thịt. Một nữ y tá cùng sở khuyên bà đến phòng cấp cứu. Điện tâm đồ và xét nghiệm troponin — một chất trong máu thường tăng khi cơ tim bị tổn thương — lúc đầu không cho thấy điều bất thường. Charnet được cho về nhà. Vì cảm giác khó chịu vẫn tiếp diễn, sáng hôm sau bà tìm đến một bác sĩ chuyên khoa tim. Cuộc thông tim cho thấy hai động mạch đã bị nghẽn, trong đó có một chỗ nghẽn rất nguy hiểm ở mạch vành lớn. Bác sĩ đặt ống nong mạch cho bà trước khi một cơn nhồi máu cơ tim khác xảy ra.
Nếu mới kết hôn, quí vị có thể hội đủ điều kiện để ghi danh bảo hiểm sức khỏe trong thời gian ghi danh đặc biệt của Covered California. .
Bên trong một phòng thí nghiệm tại Nam Hàn, ông Dasol Song, 39 tuổi, đi dọc một dãy tường đầy chai lọ đủ màu — như những chiến tích của các bước tiến mới trong việc chống tia cực tím. "Là người làm nghiên cứu, chúng tôi chẳng bao giờ thấy đủ," ông Song, trưởng nhóm tại Phòng Nghiên Cứu Kỹ Thuật Chống Tia Cực Tím của công ty Kolmar ở Hán Thành, nói. Chính tinh thần đó đã đưa Nam Hàn lên hàng đầu thế giới về đổi mới kem chống nắng.
Giới chuyên gia dinh dưỡng vốn thường chuộng thực phẩm tươi hơn đồ chế biến, nhưng lại có một ngoại lệ: cá đóng hộp. "Đây không chỉ là một chất bổ dưỡng đơn lẻ, mà là một món ăn hoàn chỉnh," ông Colin Robertson, chuyên viên dinh dưỡng, nhận định, nhắc đến lượng chất béo omega-3 cùng sinh tố B12 và D có trong các loại cá béo như cá mòi, cá thu và cá cơm
Bọ ve rất nhỏ, đôi khi cắn người mà chẳng ai hay biết, nhưng bệnh chúng mang theo có thể gây hại nặng cho sức khỏe. Riêng loại ve hươu (deer tick) mỗi năm gây ra khoảng 476.000 trường hợp mới mắc bệnh Lyme tại Mỹ — căn bệnh có thể để lại di chứng lâu dài cho khớp, tim và hệ thần kinh. Loại ve "sao đơn độc" (lone star tick) cũng đáng chú ý, vì có thể gây hội chứng Alpha Gal, khiến người bị cắn trở nên dị ứng với thịt đỏ và các sản phẩm liên quan, kể cả một số thuốc và chủng ngừa có chứa gelatin. Ngoài ra, bọ ve còn truyền nhiều bệnh khác như siêu vi Heartland, siêu vi Powassan, ký sinh trùng babesia và vi khuẩn gây bệnh anaplasma — có thể gây biến chứng nặng, thậm chí tử vong.
Tại Hoa Kỳ, căn bệnh sởi đã được loại bỏ hoàn toàn vào năm 2000. Nhưng hiện nay số ca nhiễm bệnh đang gia tăng trở lại, nguyên nhân chính là do tỷ lệ chích ngừa giảm. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) báo cáo có 2,170 ca nhiễm trong năm 2026 tính đến ngày 2 tháng 7, cao nhất trong suốt 35 năm qua. Utah đang đối mặt với đợt bùng phát dịch sởi suốt một năm qua; chưa đến 84% trẻ em ở tiểu bang này được tiêm đủ hai liều vaccine MMR (phòng ngừa sởi, quai bị và rubella). Trong khi đó, cộng đồng người Somalia tại Minnesota cũng bị dịch sởi trong năm 2024. Tại đây chỉ có 25% trẻ em được tiêm MMR khi lên 2 tuổi. Người trưởng thành cũng ngày càng dễ mắc sởi hơn: CDC ghi nhận 625 trường hợp người trên 20 tuổi mắc bệnh trong năm 2026.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.