Từ cuối thập niên 1950, khi ngành thực phẩm Hoa Kỳ bắt đầu mở rộng quy mô công nghiệp, một hạng mục nhỏ nhưng quan trọng được đưa vào luật: những chất quen thuộc trong bếp núc — như giấm, bột mì, muối, tiêu — được xếp vào diện “generally recognized as safe”, gọi tắt là GRAS (được công nhận là an toàn). Hạng mục này nhằm miễn trừ cho các thành phần thông dụng, giúp việc sản xuất thực phẩm bớt rườm rà.
Theo thời gian, phạm vi của GRAS không còn dừng ở những chất cơ bản. Các nhà sản xuất bắt đầu tự kết luận rằng một số phụ chất mới cũng “an toàn”, rồi đưa chúng vào thực phẩm mà không báo cho FDA. Từng bước một, GRAS trở thành cửa ngõ cho hàng trăm chất phụ gia đi vào chuỗi thực phẩm, đặc biệt là nhóm thực phẩm siêu chế biến — vốn chiếm phần lớn khẩu phần ăn của người Mỹ hiện nay.
Cách làm này cho phép các công ty tự xác định độ an toàn của một số phụ chất mà không cần thông báo. Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr. nói rằng ông muốn siết lại việc này để bảo đảm rằng các phụ chất mới không tiếp tục đi vào thị trường mà thiếu sự giám sát cần thiết.
Thay đổi GRAS
Kyle Diamantas, quyền ủy viên FDA, cho biết việc buộc các công ty phải báo khi họ tự đánh giá một chất là GRAS sẽ giúp lấp khoảng trống thông tin và tăng tính minh bạch. Ông nói thêm rằng FDA sẽ làm việc với Quốc hội để giải quyết rộng hơn vấn đề này.
Trong nhiều thập niên, các công ty không phải báo cho FDA khi họ thêm một số chất vào sản phẩm với lý do thuộc diện GRAS. Điều đó dẫn đến khả năng có hàng trăm chất phụ gia đang được sử dụng mà không qua giám sát chặt chẽ. Những chất này có mặt trong nhiều loại thực phẩm chế biến: chất bảo quản trong ngũ cốc ăn sáng, chất tạo kết cấu trong kem và nước xốt, hay chất tạo ngọt ít calorie trong bánh kẹo không đường. Chúng thường xuất hiện trong nhóm thực phẩm siêu chế biến — vốn ngày càng được nghiên cứu về mối liên hệ với các vấn đề sức khỏe.
Việc siết lại GRAS là một phần trong chương trình về thực phẩm của Kennedy, đồng thời là ưu tiên của phong trào Make America Healthy Again (MAHA) mà ông cổ vũ.
Ý kiến từ phía các nhà dinh dưỡng và an toàn thực phẩm
Nhiều chuyên gia dinh dưỡng và an toàn thực phẩm hoan nghênh hướng thay đổi này, xem đây là bước cần thiết. Tuy vậy, cũng có ý kiến lo ngại FDA sẽ không đủ nguồn lực để xem hết lượng thông tin mà các công ty gửi lên, khiến các chất mới vẫn tiếp tục được đưa vào thị trường mà không được xem xét đầy đủ.
Melanie Benesh, Phó chủ tịch phụ trách vận động chính sách của tổ chức Environmental Working Group, gọi đây là bước đầu tiên hướng tới thay đổi thực sự. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh rằng GRAS cần nhiều hơn việc báo bắt buộc: phải có tiêu chuẩn an toàn dựa trên khoa học, đánh giá độc lập từ FDA trước khi chất được dùng, và xem lại hàng ngàn chất đã tồn tại trong chuỗi thực phẩm suốt nhiều thập niên mà chưa được đánh giá đầy đủ.
GRAS và sự mở rộng theo thời gian
GRAS ra đời từ năm 1958, khi FDA được giao nhiệm vụ xem độ an toàn của các chất phụ gia mới. Một số chất cơ bản như giấm, bột mì hay gia vị thông dụng được miễn trừ. Qua thời gian, phạm vi miễn trừ này mở rộng, và các công ty có thể tự quyết định một chất có an toàn hay không mà không cần báo cáo. Diamantas cho biết đây đã trở thành con đường chính để phần lớn chất phụ gia đi vào chuỗi thực phẩm.
Tại buổi họp báo, Kennedy nói: “Ngành công nghiệp đã lợi dụng kẽ hở này và đưa cả đoàn xe hóa chất vào nguồn thực phẩm của người Mỹ.”
Một số trường hợp đã gây lo ngại, như vụ bột tara trong món crumble tỏi tây – đậu lăng khiến hơn 130 người phải nhập viện và hàng trăm người khác bị ảnh hưởng.
Cách FDA dự tính xem các chất mới
Theo kế hoạch mới, FDA sẽ xem hồ sơ doanh nghiệp gửi trong vòng 45 ngày để bảo đảm đầy đủ thông tin. Trong vòng 180 ngày, cơ quan sẽ xem sâu hơn. Tuy nhiên, trong thời gian này, các công ty vẫn có thể dùng phụ chất mà không cần chờ FDA chấp thuận — điều mà Diamantas cho rằng chỉ có thể thay đổi bằng một đạo luật của Quốc hội. Kennedy cũng kêu gọi Quốc hội cấp thêm nguồn lực cho FDA để theo kịp sự thay đổi của chuỗi thực phẩm.
Đối với các chất đã có mặt trên thị trường, FDA dự tính lập ra một phương cách để doanh nghiệp báo cáo về cách họ đang dùng chất đó.
Quan điểm từ ngành thực phẩm
Một số đại diện ngành thực phẩm muốn thay đổi thông qua Quốc hội thay vì bằng quy định. Một người trong ngành, yêu cầu giấu tên, cho biết họ lo ngại FDA sẽ mất nhiều thời gian để xem hết thông tin, và rằng việc thay đổi nên đi kèm nguồn lực bổ sung.
Liên minh Americans for Ingredient Transparency — được ngành thực phẩm và các nhóm vận động hậu thuẫn — cho rằng Quốc hội nên lập một cách giám sát thống nhất toàn quốc.
Những bước đi song song của chính phủ liên bang
David Kessler, cựu ủy viên FDA dưới thời cả tổng thống Cộng hòa và Dân chủ, từng kiến nghị FDA thu hồi trạng thái GRAS của một số chất phổ biến trong thực phẩm siêu chế biến. Về hướng thay đổi mới, ông nhận định rằng nó chưa giải quyết tận gốc nguyên nhân gây bệnh mạn tính trong nước Mỹ.
Văn phòng Ngân sách Bạch Ốc đã xem xong bản thay đổi GRAS vào cuối tháng 7, báo hiệu rằng bản dự thảo sẽ sớm được đưa ra để lấy ý kiến công chúng. Trước đó, Kennedy nói trên CNN rằng bản này sẽ được đưa ra trong khoảng một tháng sau khi trải qua quy trình liên cơ quan.
Song song đó, các cơ quan liên bang cũng đang tìm cách định nghĩa chính thức cho “thực phẩm siêu chế biến”. Một bản thảo đã được gửi lên Văn phòng Ngân sách Nhà Trắng để xem xét.
Trong bối cảnh Kennedy — người sáng lập một nhóm chống vaccine nổi bật — đang tập trung vào chương trình thực phẩm và dinh dưỡng trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, Bạch Ốc cũng đang soạn thảo một sắc lệnh liên quan đến lịch tiêm chủng trẻ em và tự kỷ theo định hướng của Tổng thống Donald Trump. Phong trào MAHA, hình thành từ liên minh chính trị giữa Kennedy và Trump trong chiến dịch 2024, bao gồm nhiều nhóm với quan điểm đa dạng, từ thay đổi chuỗi thực phẩm, siết thuốc trừ sâu đến phản đối bắt buộc tiêm vaccine.



Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình