Một loại thuốc chủng ngừa ung thư được chế tạo riêng cho từng bệnh nhân, khi dùng chung với một phương pháp miễn dịch trị liệu hiện có, đã giúp kéo dài thời gian ung thư da melanoma không tái phát hoặc lan sang nơi khác, theo kết quả thử nghiệm giai đoạn ba do Moderna và Merck loan báo trong tuần qua.
Thuốc mang tên intismeran, sử dụng kỹ thuật mRNA tương tự kỹ thuật từng được dùng trong một số thuốc chủng ngừa Covid-19. Tuy nhiên, đây không phải thuốc chủng để ngăn một người mắc ung thư. Nó được dùng cho những bệnh nhân đã bị melanoma, đã được giải phẫu lấy khối u, nhưng vẫn có nhiều nguy cơ bệnh trở lại.
Điểm đặc biệt là mỗi bệnh nhân nhận một thứ thuốc khác nhau.
Các bác sĩ lấy mẫu từ khối ung thư của từng người, đọc các đặc điểm di truyền của tế bào ung thư để tìm những biến đổi riêng biệt. Những biến đổi ấy khiến tế bào ung thư mang trên bề mặt một số chất đạm khác thường. Thuốc chủng được chế tạo để “dạy” hệ thống miễn nhiễm nhận ra những dấu hiệu ấy, rồi tìm và tấn công các tế bào ung thư mang chúng.
Việc chế tạo thuốc riêng cho mỗi người hiện mất khoảng sáu tuần.
Cuộc thử nghiệm gồm 1,137 bệnh nhân melanoma ở giai đoạn tiến triển, đã được giải phẫu nhưng có nhiều nguy cơ tái phát. Tất cả đều được dùng pembrolizumab, thuốc miễn dịch trị liệu của Merck bán dưới tên Keytruda. Khoảng một nửa được dùng thêm intismeran; số còn lại nhận thuốc giả. Cả bệnh nhân lẫn bác sĩ đều không biết ai thuộc nhóm nào trong thời gian thử nghiệm.
Theo Moderna và Merck, những người được dùng cả intismeran lẫn Keytruda sống lâu hơn mà bệnh không tái phát, đồng thời lâu hơn mà không thấy ung thư lan đến những nơi xa khối u ban đầu, so với những người chỉ dùng Keytruda.
Hai hãng chưa công bố đầy đủ các con số của cuộc thử nghiệm giai đoạn ba, nhưng cho biết kết quả có ý nghĩa rõ rệt về mặt chữa trị. Các dữ kiện chi tiết sẽ được trình bày tại một hội nghị y khoa quốc tế và nộp cho các cơ quan hữu trách xét duyệt.
Một cuộc thử nghiệm trước đó cho kết quả đáng chú ý hơn về mặt con số: sau năm năm, bệnh nhân dùng intismeran chung với Keytruda có nguy cơ melanoma tái phát hoặc lan rộng thấp hơn 49% so với những người chỉ dùng Keytruda.
Melanoma là loại ung thư da nguy hiểm nhất, gây khoảng 8,510 ca tử vong mỗi năm tại Hoa Kỳ. Nếu được phát giác sớm, bệnh thường có thể chữa trị khá hữu hiệu; nhưng một khi đã ăn sâu hoặc lan sang những bộ phận khác, việc chữa trị khó khăn hơn nhiều.
Các chuyên gia bên ngoài cuộc nghiên cứu tỏ ra lạc quan nhưng vẫn chờ xem toàn bộ dữ kiện. Bác sĩ Jedd Wolchok, giám đốc Meyer Cancer Center thuộc Weill Cornell Medicine, nói rằng điều cách đây 15 hay 20 năm còn có vẻ như chuyện khoa học giả tưởng — lấy mẫu ung thư của một bệnh nhân, đọc những biến đổi di truyền rồi chế riêng một thuốc chủng cho chính người ấy — nay đã tiến gần đến chỗ trở thành một phương pháp chữa trị thực tế.
Điều khiến giới y khoa chú ý hơn nữa là kỹ thuật này có thể không dừng lại ở melanoma. Những thuốc chủng mRNA được chế riêng cho từng bệnh nhân hiện cũng đang được nghiên cứu đối với ung thư tụy tạng, bao tử, thận, bàng quang, ruột già và phổi.
Nếu những cuộc thử nghiệm kế tiếp cũng thành công, thuốc trị ung thư trong tương lai có thể bớt giống một chiếc áo may sẵn cho mọi người — và gần hơn với một chiếc áo được đo, cắt và may riêng cho căn bệnh của từng bệnh nhân.
Nguồn: Sarah Kuta, Smithsonian Magazine, 21 tháng Tám, 2026; Moderna và Merck.



Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình