Tôi trôi tuổi ấu thơ, từ quê hương cùng khổ, rau dưa khoai sắn.
Tôi trôi từ chợ quán rường, cái đình làng, ngôi trường tiểu học, áo lấm lem màu mực tím mẹ mới mua, cùng cây viết lá tre, trang giấy tự túc, vàng khè, không trông rõ chữ.
Tôi trôi từ khu đồng cát, xanh màu lúa non, con đường tỉnh lộ gập ghềnh, có hai cây cầu gãy nhịp, đi qua lắc lẻo, chiếc xe đạp kẽo cà kẽo kẹt, mang tôi hai buổi tới trường.
Tôi trôi từ thị xã tam kỳ, đầy tiếng đạn bom gầm rú, chiến tranh, đêm tối mịt mùng, xe nhà binh ồn ào, dân chúng tản mát, trốn đạn bom, như trốn bịnh dịch lan tràn.
Tôi trôi đến sài gòn hoa lệ, với bao mộng ước, trở thành ông nọ ông kia, cho những cơn mộng tưởng ngất trời tuổi trẻ, nhưng đạn bom, chiến tranh, đã xô tôi vào cuộc chiến bắn giết người vô tội vạ, tôi lăn quay như con vụ ngã nháo nhào.
Tôi trôi vào trại tập trung, làm người tù bị cưỡng bức, bị tước đoạt hết quyền sống, quyền con người, làm thân trâu, bò, ngựa thồ, không công, trên các công nông trường lao động, xã hội chủ nghĩa việt nam.
Tôi trôi, bò lê bò càng, mệt nhoài, thân phận con bò kéo xe lên dốc, trên những con đường thành hồ đầy rác rưởi, đầy ổ gà, quay mòng mòng giãy đành đạch, như con gà bị cắt tiết.
Rồi tôi trôi qua đây, xứ này, usa, lạ lẫm, với những con đường, bolsa, westminster, brookhurst, euclicd, harbor, lincoln, mịt mù, trong tôi nỗi xa, lạ hoắc, lạ huơ.
Xa lạ quá! lạ lẫm quá! nhiều khi tôi giật mình đánh thót, sao tôi ở đây? sao tôi đến nơi này? quê tôi đâu? tôi lớn lên từ đồng quê, từ gốc rạ, từ củ khoai, củ sắn, sao tôi lại ăn hamburger, uống coca cola, nói ra là yes, là no, là hello, là ok, hở?
Tôi giật mình nhiều khi như nằm mê giữa buổi chiều mùa đông lạnh giá anaheim.
Em ở đâu? sao không trôi cùng tôi qua bao mùa biển dâu, em lý tín, em tam kỳ, em sài gòn, em quảng ngãi, em nha trang...
Hở (những) em yêu dấu, một thời, một đời, nhau.
*
Núi tạ sông người
Đê đầu lạy ta cố hương
Ta quay lại những đêm trường quê xưa
Chập chờn trong giấc ngủ trưa
Quán Rường ơi! Ta cùng mưa ướt nhèm
Đây gò ông Đốc cùng em
Cởi trâu tắm suối - suối Sầu Đế ơi
Sao ta gan ruột bời bời
Nhìn mây tám hương lòng phơi ráng chiều
Nhớ xưa chân bước liêu xiêu
Nghe câu hát mẹ trong chiều ca dao
Rước em về tắm sông đào
Lòng neo cố xứ lòng chao chát buồn
Đê đầu lạy ta cố hương
Cho ta ngắm lại áo hường của em!
– Trần Yên Hòa
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình