(Ảnh của University of Pennsylvania. Penn Arts & Science.)
Nhập cư, immigrant, luôn luôn là vấn đề ở Hoa Kỳ và của người Hoa Kỳ. Và cũng là vấn đề của người Việt ở đây, chúng ta là người nhập cư qua những hình thức di tản, tị nạn, vượt biên, HO, bảo trợ, vân vân.
Câu chuyện nhập cư có vẻ khôi hài một cách cay đắng khi nhìn lui lịch sử: Những người da trắng đầu tiên đến đất nước này, cũng là một dạng “người nhập cư.” Những làn sóng di dân theo sau tiếp tục từ châu Âu, cũng là nhập cư. Dân da đen bị bắt làm nô lệ, cũng là dạng nhập cư. Những dân Do Thái, dân năm châu bốn biển lánh nạn, lánh đói, lánh độc tài, lánh tù tội, đến đây, cũng nhập cư. Giờ đây và tiếp tục, dân vượt biển, vượt hàng rào biên giới, chui qua hầm… đều là người nhập cư. Rồi những người nhập cư sử dụng nhau, chống đối nhau, ghét bỏ nhau. Người nhập cư cũ không muốn người nhập cư mới. Người nhập cư cũ trở thành người bản xứ và không muốn chia xẻ với người nhập cư mới quyền sở hữu của mình.
Ông Năm bộ đội từ bắc vào nam năm 1975, dọn cả gia đình vào một biệt thự hoàng tráng của một đại gia ở Sài Gòn. Họ ở chung, gia đình ông Năm chiếm phần trước, gia đình đại gia dời ra sau bếp. Chẳng bao lâu sau, gia đình đại gia phải dọn về quê, ông Năm trở thành người cư trú chính thức toàn quyền cả biệt thự. Từ đó, ông bảo vệ và ngăn cấm bất kỳ ai muốn vào sân nhà. Thậm chí, chỉ đi ngang qua cổng mà dòm ngó, lập tức đàn chó sủa dữ dằn.
Người nhập cư phân làm hai loại: nhập cư hợp pháp và nhập cư bất hợp pháp. Làm sao để phân biệt nhập cư hợp pháp và bất hợp pháp? Nếu chỉ căn cứ trên luật pháp, giấy tờ, chắc gì đã đúng? Có giấy chứng minh hợp pháp mà lòng bất hợp pháp, thì sao? Hoặc ngược lại, bề ngoài bất hợp pháp mà trong tim hợp pháp, thì như thế nào? Làm sao biết được mặt thứ hai của người nhập cư?
(Ảnh Youtube: Real Story of the Man with Two Faces.)
Một vấn đề không chỉ phiền hà bằng luật pháp, chính trị, kinh tế, xã hội mà còn liên quan đến lương tâm, tâm lý, kể cả tôn giáo. Và vấn đề nhập cư đang là đề tài sôi nổi trong cuộc tranh cử vào tòa Bạch Ốc năm 2024.
Cộng Hòa Dân Chủ Nhập Cư.
Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ có quan điểm khác nhau về những ưu tiên cấp bách nhất đối với hệ thống nhập cư của quốc gia. Theo đúc kết mới của Trung tâm Nghiên cứu Pew, Đảng Cộng hòa đặc biệt coi trọng an ninh biên giới và trục xuất những người nhập cư vào đất nước bất hợp pháp, trong khi Đảng Dân chủ coi trọng hơn con đường dẫn đến tình trạng hợp pháp cho những người nhập cảnh vào đất nước bất hợp pháp - đặc biệt là những trẻ em nhập cư.
Đa số người Mỹ coi việc tăng cường an ninh biên giới và tình trạng pháp lý cho trẻ em được đưa đến Hoa Kỳ bất hợp pháp là mục tiêu chính sách nhập cư quan trọng. Tuy nhiên, vẫn có một số lĩnh vực chồng chéo giữa Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ, đồng thời có sự khác biệt lớn về ý thức hệ trong mục tiêu nhập cư trong mỗi liên minh đảng phái, trong đó Đảng Cộng hòa bảo thủ (cánh cực hữu) và Đảng Dân chủ tự do (cánh cực tả) bày tỏ quan điểm gay gắt hơn những người khác trong đảng của họ.
Khoảng hai phần ba công chúng (66%) muốn hệ thống nhập cư tạo điều kiện dễ dàng hơn cho công dân Hoa Kỳ và cư dân hợp pháp trong việc bảo lãnh các thành viên gia đình di cư vào Hoa Kỳ. Trong khi sáu phần mười (60%) nói rằng chính sách nhập cư nên tạo con đường cho hầu hết những người nhập cư trở thành hợp pháp. Một tỷ lệ 57%, nói rằng, việc tăng cường trục xuất những người nhập cư bất hợp pháp phải là một mục tiêu quan trọng trong chính sách nhập cư của Hoa Kỳ.
Nhìn chung, những người nhập cư có xu hướng nói rằng Đảng Dân chủ (32%) đại diện cho quan điểm chính trị của họ tốt hơn Đảng Cộng hòa (16%). Khoảng cách là tương tự giữa các công dân nhập tịch (37% cho rằng Đảng Dân chủ, 21% cho rằng Đảng Cộng hòa). Những người nhập cư, bao gồm cả những công dân nhập tịch, cũng có nhiều khả năng nói với những người nhập cư rằng một nhóm đã hoạt động tốt hơn dưới thời Tổng thống Biden so với dưới thời Tổng thống Trump. (A new report based on the KFF-Los Angeles Times. “Immigrant Dreams” project.)
Người nhập cư trên cán cân lợi ích.
Ảnh: youtube
Tin chiếc cầu Francis Scott Key ở Baltimore bị sụp đổ vì chiếc tàu chở hàng trôi dạt đụng vào lúc 1:28 ngày 26 tháng 3 vừa qua, đã khơi thêm sự mâu thuẫn của tình trạng người nhập cư, vì sáu người bị thiệt mạng trong vụ cầu sập này là những người nhập cư, được phóng viên CNN diễn tả: “…sáu người đã chết vì thảm kịch không thể trốn thoát. Họ là những công nhân bảo trì - loại người ít người để ý nhưng lại làm những công việc khó khăn suốt đêm để duy trì hoạt động của đất nước.”
Tất cả những người mất tích đều là người nhập cư, người ngoài đến Mỹ từ Mexico và Trung Mỹ để có cuộc sống tốt đẹp hơn. Những câu chuyện và khát vọng của họ phản ánh cuộc sống của hàng triệu người mới nhập cư vào Hoa Kỳ. Họ đại diện cho dân nhập cư nhiều hơn so với bức tranh cực đoan và gây hiểu lầm mà Donald Trump thường đưa ra về người di cư.
Việc Trump chỉ trích những người nhập cư đang cố gắng nhập cảnh trái phép, những người mà ông cho là đang “đầu độc máu” của đất nước, thường giống như một sự lên án ngắn gọn đối với những người di cư nói chung.
Thi thể của 2 trong số 6 công nhân xây dựng thiệt mạng sau khi tàu chở hàng đâm vào trụ cầu đã được tìm thấy. Các nỗ lực tìm kiếm bốn công nhân khác đã bị tạm dừng, những người được cho là đã chết. (CNN, The true face of immigrant. 28 tháng 3.)
Một người bình thường chỉ cần quan sát chuyện đời xảy ra chung quanh, sẽ nhận thấy ngay, đa số những công việc nặng nhọc, lam lũ, đội mưa lấn nắng, những loại công việc mà người bản xứ không muốn làm, đều được đảm nhận bởi những người nhập cư. Thông thường, họ làm việc với một số tiền công không tương xứng.
Không có họ, nếu người bản xứ phải làm thì tiền công sẽ rất cao. Chuyện buồn cười hơn nữa, những người bỏ phiếu chống nhập cư, thường sử dụng người nhập cư bất hợp pháp để làm những công việc lao động giữ gìn, cải thiện nhà cửa vườn tược hoặc làm phục dịch lén ở các nhà hàng, các cơ sở kinh doanh.
Một cuộc thăm dò mới cho thấy người Mỹ lo lắng nhiều hơn về việc những người nhập cư hợp pháp phạm tội ở Mỹ so với cách đây vài năm, sự thay đổi chủ yếu do mối lo ngại ngày càng tăng của đảng Cộng hòa, trong khi đảng Dân chủ tiếp tục nhận thấy nhiều lợi ích từ việc nhập cư.
Cuộc thăm dò từ Associated Press-Trung tâm Nghiên cứu Quan hệ Công chúng NORC cho thấy phần lớn người trưởng thành ở Hoa Kỳ tin rằng người nhập cư góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế của đất nước và mang lại những đóng góp quan trọng cho văn hóa Mỹ. Khoảng 4 trong 10 người Mỹ nói rằng khi người nhập cư đến Hoa Kỳ hợp pháp, việc các công ty Mỹ có được chuyên môn của những người lao động lành nghề trong các lĩnh vực như khoa học và công nghệ sẽ mang lại lợi ích lớn. Một tỷ lệ tương tự (38%) cũng nói rằng những người nhập cư hợp pháp đóng góp một lợi ích lớn bằng cách làm phong phú thêm nền văn hóa và giá trị của Mỹ.
Huyền thoại hai mặt “Lợi ích và tội ác.”
Những người phản đối việc nhập cư thường cho rằng người nhập cư làm tăng tỷ lệ tội phạm. Nhưng nghiên cứu mới được công bố của nhà kinh tế học Ran Abramitzky của Stanford và các đồng tác giả của ông cho thấy điều đó đã không xảy ra ở Mỹ trong 140 năm qua.
Nghiên cứu cho thấy ngày nay, những người nhập cư có nguy cơ bị giam tù thấp hơn 30% so với những người da trắng sinh ra ở Hoa Kỳ. Và khi phân tích được mở rộng để bao gồm người Mỹ da đen - những người có tỷ lệ ngồi tù cao hơn dân số nói chung - khả năng một người nhập cư bị giam giữ thấp hơn 60% so với những người sinh ra ở Hoa Kỳ.
Tác giả Abramitzky cho biết, trong khi nghiên cứu khác cũng bác bỏ những tuyên bố rằng nhập cư dẫn đến nhiều tội phạm hơn, thì nghiên cứu về tỷ lệ giam tù này cung cấp cái nhìn lịch sử rộng rãi nhất về mối quan hệ giữa nhập cư và tội phạm trên khắp đất nước và theo thời gian. Abramitzky là Giáo sư Kinh tế của Liên minh Tín dụng Liên bang Stanford và phó trưởng khoa khoa học xã hội cấp cao tại Trường Khoa học và Nhân văn, đồng thời là thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Kinh tế Stanford (SIEPR)
Trong đời sống với thông tin hàng ngày, chúng ta cũng có thể nhận ra, người nhập cư và người da đen ăn cướp, giết người lẻ tẻ. Trong khi người da trắng ăn cướp ngân hàng lớn, giết ngườì hàng loạt. Một trong thành phần đời sống không thể xóa bỏ là tội ác. Có từ thời người tiền sử và sẽ tiếp tục xảy ra trong tương lai. Không cần phải buộc tội ai vì tội ác sẽ không bao giờ vắng mặt.
Nhập cư thúc đẩy nền kinh tế. Khi người nhập cư tham gia lực lượng lao động, họ làm tăng năng lực sản xuất của nền kinh tế và tăng GDP. Thu nhập của họ tăng lên, nhưng thu nhập của người bản xứ cũng vậy. Đó là một hiện tượng được mệnh danh là “thặng dư nhập cư”, và mặc dù một phần nhỏ GDP bổ sung được dồn vào người bản xứ - thường là 0,2 đến 0,4% - nhưng nó vẫn lên tới 36 đến 72 tỷ USD mỗi năm.
Ngoài thặng dư nhập cư, những người nhập cư còn bôi trơn bánh xe của thị trường lao động bằng cách đổ vào các ngành và khu vực có nhu cầu tương đối về lao động - nơi mà tình trạng tắc nghẽn hoặc thiếu hụt có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng.
Tuy nhiên, mặt kia của nhập cư:
Tuy nhiên, mặt kia của nhập cư:
Nhập cư làm thay đổi yếu tố giá cả - làm giảm lương những người lao động cạnh tranh, đồng thời làm tăng lợi nhuận trên vốn và tiền lương của những người lao động bổ sung. Nói cách khác, thặng dư nhập cư không được chia đều cho tất cả mọi người. Nó chủ yếu đến tay các chủ sở hữu vốn, bao gồm doanh nghiệp, chủ sở hữu đất và nhà đầu tư.
Biden và Trump về chính sách nhập cư.
Khi Joe Biden trở thành tổng thống, ông hứa sẽ dỡ bỏ chính sách nhập cư khắt khe của Donald Trump và áp dụng cách tiếp cận “nhân đạo” hơn.
Bất chấp một số thành công trong việc thay đổi chính sách, những nỗ lực rộng lớn hơn của ông Biden nhằm cải cách hệ thống nhập cư của đất nước đã bị đình trệ, bị đè bẹp dưới sức nặng của số lượng người di cư đến biên giới Mỹ-Mexico phá kỷ lục.
Nhập cư hiện là vấn đề chính trị đau đầu đối với ông Biden, đồng thời là một mối đe dọa chính trị, với hơn 2/3 người Mỹ nói rằng họ không đồng tình với cách ông xử lý vấn đề biên giới.
Người tiền nhiệm của ông, đồng thời là đối thủ trong cuộc bầu cử vào tháng 11, ông Trump, đã khai thác sự bất mãn về vụ nhập cư này trong chiến dịch tranh cử tổng thống.
Vấn đề tị nạn.
Theo luật hiện hành, bất kỳ công dân nước ngoài nào đến Mỹ đều có thể xin tị nạn. Nhưng cả chính quyền Biden và Trump đều tìm cách kiểm soát số lượng những người đưa ra yêu sách đó thông qua các chính sách như Tiêu đề 42 thời Covid và chương trình "Ở lại Mexico".
Tuy nhiên, đối mặt với những chỉ trích ngày càng tăng, chính quyền Biden và các đồng minh của đảng Dân chủ đã đề xuất các điều khoản tị nạn tương tự như của ông Trump. Một quy định khác của chính quyền Biden cũng có nghĩa là một số lượng lớn người di cư không đủ điều kiện để xin tị nạn nếu họ đến các điểm biên giới nhập cảnh một cách bất hợp pháp.
Vấn đề đặc xá.
Chính quyền Biden và Trump hầu như khác nhau về vấn đề tạm tha (tạm chấp nhận vào Mỹ), trong đó chính phủ cho phép người di cư vào Mỹ ngay cả khi họ không có thị thực hoặc không đủ điều kiện để được cấp thị thực.
Mặc dù thẩm quyền tạm tha đã tồn tại từ những năm 1950, nhưng về cơ bản nó đã được sử dụng nhiều hơn dưới thời chính quyền Biden, gây ra sự chỉ trích dữ dội từ đảng Cộng hòa và ông Trump.
Điều này bao gồm việc tạm tha nhân đạo cho những người di cư đã bị giam giữ - đặc biệt khi họ bị phát hiện có nỗi sợ hãi đáng tin cậy về việc bị ngược đãi hoặc tra tấn ở quê nhà.
Vấn để trục xuất.
Khi Tổng thống Biden nhậm chức, chính quyền ông Trump đã có sự thay đổi giọng điệu và chính sách liên quan đến vấn đề trục xuất, dẫn đến số lượng người bị trục xuất khỏi Mỹ giảm mạnh.
Ngoài ra, chính quyền Biden đã nhanh chóng có động thái chấm dứt việc bắt giữ và trục xuất người di cư trong nội địa Hoa Kỳ, một sự khác biệt hoàn toàn so với các thông lệ của chính quyền Trump
Số người bị trục xuất khỏi Hoa Kỳ trong 2012-2024.
(Dept. of Homeland Security.)
Đây là điểm khác biệt chính giữa hai chính quyền. Nhưng khoảng cách có thể được thu hẹp một chút, với việc ông Biden được cho là đang cân nhắc các hành động hành pháp để đẩy nhanh việc trục xuất những người mới đến, đặc biệt là những người không đủ điều kiện xin tị nạn.
Về phần mình, ông Trump tuyên bố sẽ thực hiện "chiến dịch trục xuất lớn nhất" trong lịch sử Hoa Kỳ để trục xuất những người di cư không có giấy tờ đã ở trong nước nếu ông đắc cử lần này.
Vấn đề tường rào biên giới.
Xây tường biên giới là chính sách đặc trưng của ông Donald Trump trên cương vị tổng thống và bị các đảng viên Đảng Dân chủ phản đối quyết liệt, trong đó có ông Biden, người tuyên bố sẽ không xây thêm “một chân tường khác” khi nhậm chức.
Tuy nhiên, vào tháng 10, ông Biden đã hứng chịu chỉ trích từ cả Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ sau khi chính quyền của ông công bố việc xây dựng bức tường biên giới mới ở Texas. Khoảng 20 dặm (32 km) rào chắn sẽ được xây dựng ở khu vực dân cư thưa thớt của Thung lũng Rio Grande.
Ông Biden cho biết ông "không có lựa chọn nào khác" vì nguồn tài trợ cho việc xây dựng đã được phê duyệt khi ông Trump còn là tổng thống.
Vấn đề chia cách gia đình.
Hàng nghìn trẻ em di cư bị tách khỏi gia đình như một phần trong cách tiếp cận "không khoan nhượng" của chính quyền Trump ở biên giới.
Ngay sau khi nhậm chức, ông Biden đã có động thái chấm dứt tình trạng chia cắt, điều mà ông cho là phản ánh “sự xấu hổ về mặt đạo đức và quốc gia” của chính quyền ông Trump.
Chính quyền Biden đã công bố một thỏa thuận vào tháng 10 năm ngoái, trong đó các thành viên gia đình bị ly tán dưới thời chính quyền trước đó sẽ được nhận các lợi ích pháp lý tạm thời và các lợi ích khác. Thỏa thuận giải quyết cũng cấm việc chia cắt gia đình diễn ra trong tương lai.
Người Việt và nhập cư.
Đa số người Việt chống nhập cư vì sợ băng đảng và xã hội đen. Chủ nghĩa gia đình Việt khiến cho họ chỉ nhìn quanh quẩn nhằm bảo đảm an ninh cho bản thân và gia đình.
Người Việt nhập cư đóng góp rất nhiều lợi ích cho xã hội và kinh tế Hoa Kỳ. Sự thành công của đa số thế hệ thứ hai, thứ ba đã là một chứng minh thực tế. Tuy nhiên kế sách lấy công làm lời, hạ giá thị trường không giới hạn của người Việt khiến cho một số kinh doanh bản xứ đành bỏ cuộc, ví dụ như ngành “neo”.
Xét ra, dân nhập cư thế giới phần lớn là thành phần thiếu học vấn, không có trình độ tri thức, suy luận và chọn lựa, vì vậy họ dễ dàng rơi vào đời sống thấp. Hơn nữa, sự khác biệt văn hóa thường khiến cho họ có những hành vi, hành động “thiếu lịch sự”, “thiếu hiểu biết’, “thiếu văn minh”, “không hội nhập. Nhưng xét lại, ông Tây bịt mũi chê nước mắm thúi quá, rồi ăn phô-ma có dòi lúc nhúc thúi rình, thúi tùy dân tộc. Rất nhiều gia đình dân nhập cư nghèo nàn, tồi tệ mà con cái họ lớn lên, học hành thông suốt, bác sĩ, kỷ sư, nha sĩ, doanh nhân… chuyện này thấy nhãn tiền trong xã hội dân Việt nhập cư.
Những người nhập cư nào chống đối người nhập cư khác, xin hãy tự hỏi rằng, ngày trước khi mình mới nhập cư, xã hội này cho chúng ta nhiều cơ hội để có ngay hôm nay, tại sao mình không muốn cho người nhập cư khác những cơ hội như vậy?
Hơn nữa, soi gương nhìn mình “nhập cư hợp pháp”, còn việc làm hàng ngày, động lực trong lòng, có hợp pháp chăng?
Ngu Yên
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình