Andrea Velez bị đặc vụ Ice khiêng đi tống lên xe. Ảnh từ video quay lại trên mạng xã hội.
Giữa mùa Hè, thành phố Los Angeles rúng động bởi những cuộc bố ráp quy mô lớn do Cơ quan Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) tiến hành. Chỉ trong vài tuần kể từ giữa tháng Sáu, hơn 1.600 người đã bị bắt tại miền Nam California. Trong số đó có cả những người sinh ra và lớn lên tại Hoa Kỳ, mang quốc tịch Mỹ hợp pháp, không dính líu đến bất kỳ hành vi vi phạm nào[1].
Andrea Velez, 32 tuổi, là một trong số đó. Vào buổi sáng ngày 24 tháng Sáu, cô đang trên đường đến chỗ làm thì bất ngờ bị hai người đàn ông đeo mặt nạ kéo vào một chiếc xe SUV không biển số. Họ mặc áo ghi chữ “Police” nhưng không xuất trình thẻ ngành, không tuyên đọc quyền Miranda, cũng không giải thích lý do khống chế. Velez hoảng loạn, tưởng mình bị bắt cóc giữa ban ngày, ngay trung tâm thành phố. Sau đó, cô bị truy tố tội “tấn công nhân viên liên bang”, một cáo buộc có thể dẫn đến 20 năm tù. Mười sáu ngày sau, công tố viện rút lại hồ sơ mà không đưa ra lý do cụ thể. Không một lời xin lỗi, không một xu bồi thường.
Adrian Martinez, 20 tuổi, công dân Mỹ tại Pico Rivera, lên tiếng bênh vực một ông cụ lao công lớn tuổi bị ICE truy đuổi tại bãi đậu xe Walmart. Anh bị xô ngã, cùm cổ, ép lên xe, giam giữ ba ngày không được gọi cho gia đình. Dù không có chứng cứ nào về hành vi hành hung, chính quyền vẫn cáo buộc anh “âm mưu cản trở công vụ”. Martinez bị mất việc ngay sau đó vì bị gán tội trên mạng xã hội bởi một viên chức liên bang. Cùng trong thời gian này, một trong những sĩ quan tham gia bắt giữ anh — Isaiah Hodgson — lại bị chính quyền địa phương truy tố vì mang súng khi say rượu, chống người thi hành công vụ và đe dọa dân thường tại một nhà hàng ở Los Angeles[2].
Nhiều người Mỹ khác cũng bị nhắm đến trong những cuộc bố ráp này. Job Garcia, một giáo viên và nhiếp ảnh gia, bị bắt chỉ vì quay phim lại cảnh ICE khống chế người lao động trước cửa một siêu thị. Anh bị giam 26 giờ không có luật sư, không được thông báo quyền công dân, rồi được thả ra âm thầm, như thể chưa từng xảy ra[3].
Những hành động như vậy không còn là ngoại lệ hiếm hoi, mà phản ánh một chiến dịch thực thi đầy rủi ro, mang dấu hiệu của sự lạm quyền và định kiến chủng tộc. Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tăng cường hiện diện của ICE, lực lượng này được phép tuần tra không đánh dấu, không cần trát, không cần xác minh danh tính trước khi tiến hành bắt giữ giữa chốn công cộng. Phần lớn các địa điểm bị bao vây là khu dân cư Latino, nơi người dân thường xuyên bị nhận diện sai như người nhập cư bất hợp pháp, dù họ là công dân hợp pháp của Hoa Kỳ.
Đáp lại làn sóng phản đối mạnh mẽ từ luật sư, dân biểu và người dân, một Tòa Phúc thẩm Liên bang vào ngày 2 tháng Tám đã giữ nguyên lệnh cấm ICE tiến hành kiểm tra và bắt giữ tùy tiện tại bảy quận ở miền Trung California. Tòa tuyên rằng việc dừng xe, khám xét hay khống chế người chỉ vì “trông giống di dân” là vi hiến và trái với quyền căn bản của công dân Mỹ[4]. Cùng lúc, Dân biểu Pramila Jayapal đã đề xướng dự luật Stop ICE from Kidnapping U.S. Citizens Act, nhằm ngăn cấm hoàn toàn việc sử dụng ngân sách liên bang để bắt giữ hoặc trục xuất những người đã có quốc tịch Mỹ[5].
Những sự kiện liên tiếp này đã đặt ra một câu hỏi cấp thiết: còn điều gì bảo đảm cho sự an toàn của công dân Hoa Kỳ trên chính lãnh thổ của họ? Khi các lực lượng vũ trang của nhà nước có thể chặn người ngay giữa phố, ép lên xe, giam giữ không cần chứng cứ, thì quyền công dân trở nên mong manh đến đáng ngại. Không một hệ thống pháp luật dân chủ nào có thể bền vững nếu để tình trạng cưỡng chế thiếu căn cứ như vậy tiếp tục lặp đi lặp lại mà không có hậu quả pháp lý rõ ràng.
Quyền tự do đi lại, quyền không bị bắt giữ tùy tiện, quyền được tiếp cận luật sư — tất cả những quyền đó đều bị xâm phạm trong các vụ bắt người nói trên. Nếu không có cơ chế kiểm soát và ràng buộc trách nhiệm đối với những ai nhân danh công lực để hành xử trái pháp luật, thì ngay cả quốc tịch Mỹ cũng không đủ để bảo vệ một người khỏi bị tước đoạt tự do một cách oan ức và tùy tiện.
Nguyên Hòa tổng hợp
Tham khảo: [1] “US citizens jailed in LA Ice raids speak out: ‘They came ready to attack’”, The Guardian, 5/8/2025. [2] “Border patrol agent who arrested U.S. citizen Adrian Martinez later charged with misconduct”, KCAL News, 7/7/2025.
[3] “ICE accused of arresting U.S. citizens during Home Depot raid”, The American Prospect, 2/8/2025.
[4] “Appeals court upholds block on indiscriminate immigration sweeps in L.A. area”, Washington Post, 2/8/2025.
[5] “Bill would prevent ICE from detaining or deporting U.S. citizens”, Axios, 16/7/2025.
[3] “ICE accused of arresting U.S. citizens during Home Depot raid”, The American Prospect, 2/8/2025.
[4] “Appeals court upholds block on indiscriminate immigration sweeps in L.A. area”, Washington Post, 2/8/2025.
[5] “Bill would prevent ICE from detaining or deporting U.S. citizens”, Axios, 16/7/2025.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình