Hôm nay,  

Không thể để mất Sông Hậu trong im lặng

18/01/202616:53:00(Xem: 1270)

Tác giả: Phạm Phan Long, P.E.

Tháng Một 2026

Lời giới thiệu của Viet Ecology Press

KS Phạm Phan Long khám phá sông Hậu đã bị xóa mờ, thậm chí xóa bỏ trên các bản đồ của Mekong River Commission (MRC), đã viết và gởi thư báo cáo và yêu cầu MRC vẽ cả hai nhánh sông Mekong rõ ràng như nhau, cùng có mặt trên tất cả các bản đồ của họ; đến nay vẫn chưa được trả lời; do đó tác giả viết thêm tài liệu này gửi cho đại diện các nước trong MRC Joint Committee khuyến cáo họ đặt Mekong River Secretariat trước trách nhiệm giải thích và giải quyết sự việc này.


Lời giới thiệu của KS Nguyễn Đức Toản


Đây là một cảnh báo nghiêm túc và rất đáng suy ngẫm về tính chính xác khoa học và trung lập địa lý trong các sản phẩm bản đồ - dữ liệu của Mekong River Commission. Việc Sông Hậu (Bassac) - một nhánh phân lưu mang gần 50% lưu lượng, đóng vai trò then chốt về phù sa, đa dạng sinh học và chống xâm nhập mặn - bị làm mờ hoặc “biến mất” trên nhiều bản đồ gần đây không còn là lỗi kỹ thuật thuần túy, mà đã chạm đến chuẩn mực khoa học và trách nhiệm thể chế.

Việc đối chiếu chặt chẽ giữa bản đồ, trạm quan trắc và dữ liệu thủy văn đã cho thấy sự thiếu nhất quán trong biểu đạt không gian. Trong bối cảnh ĐBSCL chịu sức ép lớn từ biến đổi khí hậu và quy hoạch thượng nguồn, việc “im lặng hóa” một dòng sông là điều không thể xem nhẹ. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng: minh bạch dữ liệu không gian chính là nền tảng của quản trị bền vững.

Nếu không lên tiếng kịp thời, việc “xóa mờ trên bản đồ” rất dễ dẫn đến xóa mờ trong chính sách và đầu tư. Đây là lời nhắc mạnh mẽ rằng: bản đồ không trung lập; nó định hình nhận thức, và nhận thức sẽ định hình số phận dòng sông.

 

Ủy hội sông Mekong (MRC), là cơ quan liên chính phủ điều phối quản lý bền vững giữa Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam. MRC là tổ chức quốc tế cần thiết để quản lý bền vững lưu vực hạ lưu sông Mekong.

Sông Mekong – hay Sông Tiền ở Việt Nam – và con sông sinh đôi với nó, sông Bassac, được gọi là Sông Hậu là hai tuyến đường thủy quan trọng xuyên qua Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL). Chúng phân nhánh gần Phnom Penh, Campuchia, chảy qua Việt Nam và đổ ra biển. Hai nhánh sông có cùng chung cách vận hành về thủy văn và ngang nhau về lưu lượng. Theo truyền thống thường xuất hiện cạnh nhau trên mọi bản đồ Đồng bằng Sông Cửu Long, và các bản đồ của MRC. Tuy nhiên, gần đây, trước sự ngạc nhiên của các nhà quan sát nhạy bén về sông Mekong, sông Bassac-Sông Hậu đã bị xóa mờ và thậm chí còn bị xóa mất hẳn trên các bản đồ MRC thường xuyên cập nhật trong các trang mạng trực tuyến.

Hình 1Hình 2

                                                          Hình 1: Ủy hội sông Mekong Hình 2: Vị trí đo từ xa trong LMB                       


Hình 1: Trang mạng hiện tại của MRC cho thấy sông Mekong - Sông Tiền và năm nhánh nhỏ của nó được vẽ bằng màu xanh đậm ở phía trước, trong khi sông Bassac-Sông Hậu, một nhánh chính của sông Mekong có màu xám nhạt ở hậu cảnh khiến các trạm quan trắc sông Kok Khel và sông Tân Châu xem như bị mắc cạn trên đất liền.


Hình 2: Sông Bassac (Sông Hậu) bị xóa đi, khiến bốn trạm quan trắc thủy văn: Phụng Hiệp, Đại Ngải và Vị Thanh xem như nằm trơ trên đất liền.

Sứ mạng kỳ diệu của Sông Hậu

Sông Hậu là mạch máu mang lại nguồn sống và sứ mạng bảo vệ ĐBSCL, dòng sông này mang ~48% lượng nước hàng năm của sông Mekong, so với Sông Tiền ~52%. Bác sĩ Ngô Thế Vinh, tác giả của cuốn sách Mekong – the Occluding River chỉ ra rằng Sông Hậu có rất nhiều loài cá, nhờ có dòng chảy chậm nên năng suất và sản lượng cá đánh bắt được nhiều hơn sông Tiền. Mặc dù các nghiên cứu cụ thể cho sông Tiền còn hạn chế, nhưng tai sông Cổ Chiên, một nhánh chính của sông Tiền đã được ghi nhận có 133 loài cá. Để so sánh, sông Hậu có 176 loài.

Việc phân phối trầm tích giữa hai dòng sông cho thấy có sự khác biệt lớn theo mùa: Trong mùa lũ khi có ~80–90% trầm tích chuyển về hàng năm, một phần lớn khoảng 61–81% lượng trầm tích này chảy vào sông Hậu nhờ  Sông Vàm Nao chuyển từ Sông Tiền sang sông Hậu. Chính vì thế sông Hậu giữ vai trò quan trọng hơn trong sứ mạng cung cấp trầm tích cho đồng bằng phía tây trong thời kỳ dòng chảy cao.

Tiến sĩ Lê Anh Tuấn của Đại học Cần Thơ, Việt Nam đã chỉ ra từ Quy hoạch tổng thể Đồng bằng sông Cửu Long rằng vai trò của sông Hậu rất quan trọng đối với ĐBSCL trong mùa khô – khi xâm nhập mặn đạt đỉnh – sông Hậu, lúc đó mặc dù chỉ truyền 46% dòng chảy của sông Mê Kông nhưng tập trung chảy qua hai nhánh ra biển của nên động năng chống thủy triều vượt trội hơn sông Tiền vì chia thành năm cửa ra biển nên động năng giảm sút. Do đó, sông Hậu có ý nghĩa tối quan trọng trong việc giảm thiểu độ mặn.

Sông Hậu và vùng ngập lụt của nó (Tứ giác Long Xuyên) tạo thành một hệ thống mở với khả năng kết nối vượt trội với Vịnh Thái Lan thông qua các con sông tự nhiên rộng lớn và các kênh đào kỹ thuật. Điều này cho phép sông Hậu:

  • Điều tiết lũ lụt hiệu quả hơn trong mùa mưa,
  • Lưu trữ và cung cấp nước ngọt nhiều hơn trong mùa khô,
  • Bảo vệ mạnh mẽ hơn chống lại sự xâm nhập của nước mặn.

Ngược lại, sông Tiền và vùng trũng Đồng Tháp Mười khép kín hơn do các rào cản địa hình tự nhiên và hệ thống đê khép kín trải rộng. Điều này dẫn đến kết nối biển kém hơn, lưu trữ và phân phối nước ngọt kém hiệu quả hơn và khả năng bảo vệ yếu hơn chống lại sự xâm nhập mặn.

Xem xét tất cả các thông tin trên và danh sách các vùng đất ngập lớn và các Khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận phụ thuộc vào sông Hậu (Đính kèm 2), MRC nên dành sự nổi bật không kém cho Hậu trong tất cả các báo cáo thủy văn và địa lý.

MRC đã tạo ra 600 báo cáo trong Cổng thông tin Lũ lụt và Hạn hán của MRC, từ ngày 6 tháng 7 năm 2009 đến giữa tháng 8 năm 2024, liên tục lập bản đồ cả hai kênh và kênh phụ ra biển nổi bật ở phía trước. Bắt đầu với một số báo cáo từ ngày 26 tháng 8 năm 2024 trở đi (ảnh hưởng đến hàng chục mục gần đây), chi tiết Bassac đã bị xoá mờ hoặc xóa hoàn toàn trong một số bản đồ.

Sự mâu thuẫn và thiếu sót làm dấy lên những lo ngại chính đáng về độ chính xác về địa lý và  khoa học trong việc thiết lập bản đồ cho hệ thống nhánh kép của đồng bằng. Tầm quan trọng như nhau của hai nhánh nhấn mạnh sự cần thiết phải trình bày nhất quán và cân bằng trong các nghiên cứu thủy văn và môi trường của Đồng bằng sông Cửu Long. MRC nên xem xét tầm quan trọng của cả hai kênh sông, thừa nhận tầm quan trọng của chúng và hiển thị sông Bassac-Sông Hậu và sông Mekong-Sông Tiền cùng nhau trong tất cả các bản đồ sông Mekong của MRC.

Phạm Phan Long là nguyên Chủ tịch Quỹ Sinh thái Việt, một kỹ sư và nhà nghiên cứu chuyên nghiệp về các giải pháp năng lượng và bảo vệ môi trường sông Mê Kông.

Lời cảm ơn: Tác giả trân trọng ghi nhận những hiểu biết và đóng góp quý báu của Bác sĩ Ngô Thế Vinh và Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, đã nâng cao chất lượng và chiều sâu của tài liệu này.

Đính Kèm 1 và 2

ĐÍNH KÈM 1: Bản in màn hình của bản đồ Đồng bằng sông Cửu Long và nơi sông Bassac/Hậu bị mất.

ĐÍNH KÈM 2: Danh sách các vùng đất ngập nước và khu bảo tồn được UNESCO công nhận phụ thuộc vào sông Hậu.

 

 

In Trang
1234567Trang sauTrang cuối

Tối 5 tháng Hai năm 1930, nhà phê bình văn nghệ Paul Fechter bước lên diễn đàn của Liên Minh Người Do Thái Đức Theo Chủ Nghĩa Quốc Gia tại Berlin. Ông biết đề tài mình sắp nói sẽ khó nghe. Fechter nói rằng người Đức từ lâu đã quá “sợ hãi và dè dặt” khi nói công khai về người Do Thái. Ông đặc biệt công kích Kurt Tucholsky, một nhà văn trào phúng Do Thái nổi tiếng, vì cuốn Deutschland, Deutschland über alles (Nước Đức, Nước Đức Trên Hết), trong đó Tucholsky châm biếm quân đội, cảnh sát, công chức, quốc ca và nhiều biểu tượng chủ nghĩa quốc gia của nước Đức.Nhưng Fechter không dừng ở một nhà văn. Ông nói một phần lớn giới văn chương và nghệ thuật Đức “nằm trong tay người Do Thái”; các nhà hát, nhà xuất bản lớn và giới buôn tranh đều ít nhiều “dưới sự kiểm soát của người Do Thái.” Ông trách các nhà buôn tranh Do Thái chuộng Manet, Monet, Renoir, Gauguin, Picasso và Cézanne — những họa sĩ Pháp và hiện đại — hơn hội họa truyền thống Đức.

Tính đến thời điểm hiện tại của tài khóa 2026 (tháng 10, 2025 – tháng 9, 2026), thiếu hụt ngân sách liên bang Hoa Kỳ đã lên tới khoảng 1.8 nghìn tỷ USD, trong đó mức thiếu hụt của riêng tháng 7 là 432 tỷ USD, cao nhất kể từ tháng 3, 2021. Medicare tăng mạnh đã góp phần đẩy tổng con số lên cao, trong khi chính quyền vay nợ vẫn là một yếu tố đóng góp đáng kể. Tình trạng này đã đẩy tổng nợ quốc gia lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD, chủ yếu do chi phí lãi vay ròng gia tăng, các khoản chi cho chương trình phúc lợi bắt buộc và tác động từ các đạo luật chi tiêu mới được ban hành. Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội (Congressional Budget Office - CBO) dự đoán thâm hụt ngân sách cả tài khóa 2026 sẽ ở mức gần 1.9 nghìn tỷ USD.

Cách tốt nhất để giết một con chim | là thế này: dù nó đang cãi cọ hay cất tiếng kêu, | bạn hãy viết rằng chú chim nhỏ đang hót.

Tư tưởng gia người Mỹ George Santayana (1863-1952) đã từng viết trong tác phẩm “The Life of Reason: Reason in Common Sense” được xuất bản năm 1905 rằng, “Những ai không thể nhớ quá khứ thì bị buộc phải lập lại nó.” Có lẽ ý của ông Santayana là nếu ai không học được những bài học của quá khứ thì sẽ phải tiếp tục dẫm lên vết xe đổ. Một con người đánh mất quá khứ tức là mất đi ký ức thì sẽ không nhận biết mình là ai, do đó cũng sẽ không biết mình phải làm gì để xây dựng tương lai. Tương tự như vậy, một dân tộc đánh mất quá khứ lịch sử thì dân tộc đó sẽ không có tương lai. Quá khứ dù có xấu xa cỡ nào thì cũng là những gì mà chính con người hay một dân tộc đã từng làm. Trên thế gian này không một ai và không một dân tộc nào đã không từng một lần phạm phải sai lầm. Nhưng những sai lầm đó trong một ý nghĩa nào đó chính là những điều quý giá mà một con người hay một dân tộc có thể rút ra được bài học để có thể không tái phạm và làm điều tốt đẹp hơn ở hiện tại và tương lai.

Giữa khoảng không mênh mông của vũ trụ, Trái Đất hiện lên như một phép màu xanh thẳm. Hành tinh ấy có nước trong lành, bầu khí quyển dịu dàng, đất đai màu mỡ, rừng núi, sông hồ, biển cả và muôn loài cùng chung sống. Con người sinh ra, lớn lên trong vòng tay bao dung của thiên nhiên, uống từng giọt nước, hít từng hơi thở, bước đi trên mặt đất và được nuôi dưỡng bằng phù sa, nắng gió. Vậy mà, đáng buồn thay, chính loài người — đứa con được cưu mang nhiều nhất — lại đang từng ngày làm tổn thương người mẹ đã nuôi mình.

Các khoa học gia tại Đại học New York theo dõi hoạt động não của 23 người thông thạo cả Anh ngữ lẫn Tây Ban Nha. Họ nhận thấy những mẫu hoạt động thần kinh gần như giống nhau khi người tham dự biến một danh từ từ số ít sang số nhiều trong cả hai thứ tiếng. Phát hiện này cho thấy não không nhất thiết phải dựng nên một hệ thống ngữ pháp riêng cho từng ngôn ngữ. Thay vào đó, nó có thể dùng chung một cơ chế căn bản, rồi điều chỉnh cơ chế ấy theo quy tắc của mỗi tiếng.

Một cuộc thăm dò mới của CNN do SSRS thực hiện cho thấy tỷ lệ ủng hộ chung đối với Tổng thống Donald Trump đã sụt giảm mạnh xuống còn 34%, ngang bằng mức thấp nhất trong sự nghiệp của ông. Ngoài ra, con số kỷ lục 73% người trưởng thành tại Mỹ cho rằng ông chưa dành đủ sự quan tâm cho những vấn đề quan trọng nhất của đất nước. Cuộc thăm dò, được thực hiện từ ngày 23 đến 27 tháng 7 năm 2026, cho thấy sự bất mãn lan rộng trên nhiều nhóm nhân khẩu học và các vấn đề khác nhau. Cử tri da trắng đóng vai trò then chốt trong thành công chính trị của ông Trump suốt hơn một thập kỷ qua. Theo truyền thống, Trump thường đạt kết quả tốt hơn nhiều trong nhóm cử tri da trắng so với toàn thể cử tri. Mức độ ủng hộ của nhóm này cũng đã giảm đáng kể trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026. Tỷ lệ ủng hộ ròng của ông Trump—được tính bằng cách lấy tỷ lệ ủng hộ trừ đi tỷ lệ không ủng hộ—trong nhóm cử tri da trắng đang ở mức âm 20, mức thấp nhất từng được ghi nhận.

Con người từ thuở hồng hoang đã không chỉ sống bằng điều mình biết. Người mẹ sinh con chưa biết đứa trẻ mai này sẽ ra sao. Người gieo hạt chưa lường được kết quả vụ mùa. Kẻ xuống thuyền vượt biển không thấy được bờ bến. Người ta vẫn cắm cúi đi. Không vì cái biết, mà vì lòng tin. Biết thuộc về ánh sáng, tin thường khởi sự nơi tối tăm. Tin một điều có nghĩa là chấp nhận điều ấy có thật. Tin một người là trao vào tay người ấy một phần sinh mệnh của chính mình. Tin một lý tưởng là lấy đó làm lẽ sống, làm phương hướng.

Vào những năm 1520, 1530, có một người tên Esteban de Dorantes, người đời quen gọi là Estevanico, đã một mình băng qua sa mạc mênh mông của vùng đất nay là Texas, New Mexico và Arizona — trước khi người Anh dựng nên Jamestown năm 1607 gần một thế kỷ, và trước khi đoàn di dân Pilgrim đặt chân lên Plymouth năm 1620 tròn một trăm năm. Ông sinh ra ở Azemmour, một thị trấn ven Đại Tây Dương của Ma Rốc, bị bắt làm nô lệ, đưa sang Tây Ban Nha rồi vượt biển sang Tân Thế Giới. Trong một chuyến viễn chinh bi thảm khiến gần như cả đoàn bỏ mạng, Estevanico là một trong số ít người sống sót. Ông học được nhiều thứ tiếng bản địa và trở thành một trong những người đầu tiên của "Old World" đặt chân xuyên suốt miền nam nội địa của nước Mỹ sau này.

Trung Quốc coi thương mại là một trong những thành tựu nổi bật của Cơ chế Hợp tác Lancang – Mekong (LMC), với tổng kim ngạch giữa Trung Quốc và năm quốc gia hạ nguồn đạt khoảng 500 tỷ USD trong năm 2025. Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng đó là một thực tế đáng lo ngại: Lợi ích từ thương mại không được phân bổ đồng đều. Chỉ trong năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận mức thâm hụt thương mại với Trung Quốc lên tới 115,6 tỷ USD, trong khi Campuchia và Thái Lan cũng chịu mức nhập siêu rất lớn.
1234567Trang sauTrang cuối
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.