Hôm nay,  

Vẫn Là Chuyện Của Ngài

22/05/202600:00:00(Xem: 204)

chuyen cua ngai
Tập Cận Bình và Donald Trump trong vườn Phong Trạch, Trung Quốc. Ảnh: từ video.

 

Trong khu vườn Phong Trạch kín cổng nằm sâu trong lòng Trung Nam Hải, giữa những thân cổ thụ từng chứng kiến bao triều đại thịnh suy, hai nguyên thủ quốc gia bước dưới tán lá dày. Tập Cận Bình, với dáng điềm đạm quen thuộc, vừa đưa tay chỉ những gốc sồi đã sống qua vài trăm năm lịch sử, vừa nói với Donald Trump (qua thông ngôn) về tuổi đời của chúng — hai trăm, ba trăm, bốn trăm năm, và có khi lên đến nghìn năm. Những con số ấy, được nói ra bằng giọng gần như thản nhiên, nhưng không chỉ là chuyện cây cối, mà như một cách nhắc khéo về chiều dài, chiều dày của một nền văn minh có từ ngàn xưa từ khi nước Mỹ còn chưa thành hình trên bản đồ.

Donald Trump, đứng trước những chứng tích của thời gian ấy, tỏ vẻ ngạc nhiên:

“Chúng sống được lâu như vậy sao?”

Rồi gần như không mấy bận tâm đến những con số niên đại vừa được kể, Trump đổi đề tài:

“Ông có đón các lãnh đạo nước ngoài khác ở đây không?”

Trump hỏi tiếp, vẫn xoáy vào mối bận tâm riêng:

“Những ai?”

Tập đáp:

“Rất hiếm. Lúc đầu chúng tôi hầu như không tổ chức hoạt động ngoại giao ở đây. Về sau có một vài lần, nhưng vẫn cực kỳ hiếm.”

Trong đoạn ghi âm mà truyền thông nghe được, ông Tập nhấn mạnh hai chữ “rất hiếm”, rồi mới kể tên Putin như một ngoại lệ:  “Chẳng hạn như ông Putin đã từng đến đây.”

Hai người dừng lại trước một thân cây cổ thụ. Tập mời Trump chạm tay vào lớp vỏ sần sùi của thân sồi gần ba trăm tuổi. Trump đưa tay chạm nhẹ, rồi nói ngắn gọn:

“Good. I like it.” (Tốt, tôi thích đó.)

Lịch sử sau này nếu có dịp ghi lại giờ khắc ấy, hẳn sẽ phải đoán xem vị tổng thống Hoa Kỳ thứ 47 “thích” cái cây ba, năm trăm năm tuổi, hay “thích” cái cảm giác được xếp vào hàng “khách hiếm” bên cạnh Putin. Và nếu phải chọn giữa hai khả năng đó, các sử gia có lẽ cũng không vất vả gì.

Với một người mà nhiều nhà phân tích mô tả là luôn cần đứng giữa khung hình, luôn muốn mọi thứ “cao hơn, bự hơn, hào nhoáng hơn”, câu hỏi “những ai?” ở khu vườn Trung Nam Hải tự nó đã là một sơ đồ tâm lý thu nhỏ. Trước những cây cổ thụ nghìn năm, ông không quan tâm gì đến việc chúng đã đi qua những cuộc bể dâu nào, mà chỉ muốn biết bản thân mình đang đứng trong “danh sách quý hiếm” gồm “những ai”.

Với Trump, đó không phải một phút bộc phát. Đó là mẫu số chung lặp đi lặp lại suốt sự nghiệp chính trị của ông. Ở mọi bối cảnh, từ phòng họp Nội các đến diễn đàn quốc tế, tất cả đều được ông đọc như một bảng xếp hạng xem mình đang ở vị trí nào. Những nhà tâm lý học khi phân tích Trump đã nhiều lần nhắc đến một dạng ‘ảo tưởng vĩ đại’, nơi cái tôi phình to, luôn cần được nhìn lên, luôn phải đặc biệt hơn đám đông. Khi phân tích soi Trump dưới khung mô tả rối loạn nhân cách ái kỷ, hơn 200 chuyên gia sức khỏe tâm thần đã ký thư cảnh báo rằng ông ‘hầu như hội đủ tất cả’ các đặc điểm của chứng ái kỷ ấy.

Khi nói về nước Mỹ, ông ít khi giấu thói quen đồng nhất hóa quốc gia với bản thân. Nước Mỹ ‘vĩ đại’ trong miệng ông thường là nước Mỹ dưới tay ông. Những gì rực rỡ, ‘hoành tráng’, ồn ào hơn đều gom vào hình ảnh một cái ‘tôi’ phóng đại. Trong các bài diễn văn, những cụm ‘tuyệt vời nhất’, ‘vĩ đại nhất’, ‘chưa từng ai làm được’ lặp đi lặp lại đến mức người nghe không còn thấy chướng tai nữa. Trump không nói để nâng cao nước Mỹ, người Mỹ, mà để dát thêm hào quang lên cái tôi của ông.

Vì vậy, cái khoảnh khắc ông hỏi ‘những ai?’, rồi nghe nhắc đến Putin –– như một vị khách quý hiếm hoi ở vườn Phong Trạch, không chỉ là chuyện ngoại giao cung đình. Đó là một đường gạch dưới cái tôi đậm nét: trước hết phải biết mình được xếp chung chiếu với ai, đứng chung hạng với những tên tuổi nào, và có đủ để kể lại như một chiến tích riêng hay không.”

Từ khu vườn kín cổng của Trung Nam Hải, nơi những thân cây già đứng làm phông cho câu hỏi “tôi ở đâu trong bảng xếp hạng này?”, bước ra thế giới rộng hơn, mẫu số ấy vẫn giữ nguyên. Trump nhìn bản đồ quyền lực toàn cầu như một chuỗi sân khấu: điều khiến ông bận tâm không phải là chiều sâu lịch sử, mà là độ lớn của trần nhà, của đèn chùm, và chỗ đứng của mình dưới ánh sáng đó.

Ở những bối cảnh khác, Trump cũng xử sự với cùng một lăng kính. Khi nói về kinh tế, ông không chỉ đưa số liệu, mà luôn kèm theo khẳng định kiểu ‘chưa từng ai làm được như vậy trước tôi’. Khi nhắc tới quân đội, ông kể như thể sức mạnh quân sự Hoa Kỳ là công trình cá nhân, được ‘củng cố lại’ và ‘làm cho hùng mạnh’ chỉ trong thời gian ông nắm quyền. Trong các cuộc vận động, khẩu hiệu ‘Make America Great Again’ nghe như một mệnh đề chỉ rõ chỉ có ông mới có thể làm cho nước Mỹ ‘vĩ đại trở lại’, một cách phủ nhận, đạp đổ mọi công sức của các bậc tiền nhiệm.

Những người theo dõi lâu năm các phát ngôn của Trump có cùng thống kê: trong hàng núi thông điệp ông tung ra, một phần rất lớn dành cho việc chê bai, nhục mạ người khác – từ đối thủ chính trị, nhà báo, thẩm phán, cho đến cả những đồng minh từng ủng hộ ông – với những từ “chết tiệt”, “yếu đuối”, “ngu ngốc”. Đó không chỉ là thói quen miệng mồm. Đó là cơ chế phòng vệ. Bằng cách đạp người khác xuống dưới, ông giữ cho cái tôi của mình đứng nguyên ở trên cao, không để bất cứ thất bại hay phê phán nào làm xô lệch. Sự phô trương, khoe khoang vì thế không chỉ là màu mè ngôn ngữ, mà là tấm áo giáp cho một cái tôi lúc nào cũng cần được sơn son thếp vàng.

Đặt những mảnh ghép ấy cạnh câu chuyện ở vườn Phong Trạch, người ta thấy một Donald Trump đi qua mọi không gian quyền lực như đi ngang trước một tấm gương lớn, không bận tâm chuyện thế giới trông ra sao, mà chăm chăm nhìn hình bóng của mình hiện lên ở đâu trong đó. Với Trump, Trung Nam Hải, Điện Kremlin hay Nhà Trắng, tất cả chỉ là những phông nền khác nhau cho cùng một vai chính.

Và hẳn nhiên, khi chiếc Air Force One rời Bắc Kinh hướng về Thái Bình Dương, Trump đã không quên gõ lên Truth một câu như gói ghém hết mọi điều quan trọng ông mang về sau chuyến công du: ‘Trung Quốc có một phòng ballroom, thì Hoa Kỳ cũng phải có! Nó đang được xây dựng, vượt tiến độ, và sẽ là cơ sở thuộc loại này đẹp nhất trên toàn nước Mỹ!’

Chỉ một lời phán ngắn, thế giới lại bị xẻ làm hai nửa: những gì người khác có, nước Mỹ của Trump cũng phải có, và đã có thì phải ‘đẹp nhất’, ‘vĩ đại nhất’, ‘hơn hẳn tất cả’.

Còn khu vườn Phong Trạch với những thân cây nghìn năm kia, trong vở tuồng của Trump, chỉ là một sân khấu khác. Vở diễn chính, như mọi khi, vẫn là câu chuyện về một cái ballroom Trump đang tưởng tượng – to hơn, bự hơn, sáng hơn, ‘hoành tráng’ hơn – nơi Donald Trump đã chiếu đèn dành sẵn cho mình chỗ đứng ngay giữa sàn.”
 
Nguyên Hòa

Tiếp nối Nghị quyết 36 (năm 2004) và Quyết định 1334 (năm 2023), nhà cầm quyền Việt Nam vừa tiếp tục ban hành văn bản thứ ba nhắm trực tiếp vào cộng đồng người Việt tự do tại hải ngoại, đó là Nghị quyết 23-NQ/TW. Văn bản này do chính Tô Lâm ký ban hành ngay trước chuyến công du đến Úc và Tân Tây Lan, hai quốc gia có cộng đồng người Việt sinh sống đông đảo như một "món quà” ra mắt đầy tính toán.
Thi sĩ Vũ Hoàng Chương là một tác giả quan trọng, đã để lại cho chúng ta một số lượng tác phẩm rất lớn. Thơ ông chứa nhiều ý kín đáo, lại thêm cách diễn tả hàm súc, nên nhiều bài, nhiều câu thuộc loại “không dễ hiểu.” Là một người uyên bác và chịu ảnh hưởng của Hán học từ rất sớm, ông đã dùng khá nhiều điển tích và cũng hay trích dẫn thơ văn cổ khi sáng tác. Những điển tích, thơ văn cổ ấy, nếu không được phân giải ra, sẽ khiến nhiều người đọc, nhất là người ở thế hệ trẻ, khó nắm vững chủ ý của tác giả. Cho tới nay, bên cạnh một số bài viết riêng lẻ mang tính cách ước đoán hoặc với nhận định có phần nào chủ quan của người viết, chưa có một cuốn biên khảo nghiêm túc nào về Vũ Hoàng Chương.
Trên một con đường ngoại ô Dallas, Philip, 27 tuổi, đang lái xe thì bất ngờ chỉ vào một chiếc hộp đen nhỏ gắn trên cột đèn giao thông. “Flock!” Đó là một máy camera đọc bảng số xe tự động của Flock Safety, một mạng lưới 120.000 thiết bị trải khắp 49 tiểu bang, cho phép cảnh sát xem một chiếc xe đã đi đâu và đang ở đâu chỉ trong vài giây. Công ty có hợp đồng với 7.000 sở cảnh sát, tương đương 40% lực lượng trên toàn quốc. Mỗi chiếc xe chạy ngang qua đều có thể bị chụp hình, ghi bảng số, thời gian và địa điểm. Nếu chiếc xe nằm trong danh sách truy tìm, cảnh sát có thể được báo ngay. Philip mở điện thoại, vào DeFlock, một ứng dụng do dân chúng lập ra để đánh dấu vị trí các máy đọc bảng số, đánh dấu chiếc máy vừa nhìn thấy lên bản đồ. Ứng dụng này đã thu hút hơn 350.000 người dùng. Đối với anh, đó là cách đơn giản nhất để chống lại một mạng lưới theo dõi đang mọc lên gần như khắp nước Mỹ. Flock hiện có khoảng 120,000 máy đặt bên đường tại tất cả các tiểu bang, ngoại trừ Alaska.
Sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nhiều nhà quan sát cho rằng Donald Trump đã vẽ lại bản đồ chính trị Hoa Kỳ. Ông củng cố được sự ủng hộ của giới lao động da trắng, đồng thời đạt kết quả hiếm thấy trong giới cử tri trẻ, đặc biệt là nam giới trẻ và người gốc Mỹ La-tinh. Tuy nhiên, kết quả năm ấy thực ra rất sít sao. Trump giành 312 phiếu đại cử tri, nhưng số phiếu phổ thông và tỷ lệ phiếu của ông vẫn thấp hơn kết quả Joe Biden đạt được năm 2020. Điều khiến giới phân tích chú ý không phải chỉ là tổng số phiếu, mà là việc Trump thu hút được nhiều thành phần cử tri trước đây thường nghiêng về đảng Dân Chủ.
Con người từ thuở hồng hoang đã không chỉ sống bằng điều mình biết. Người mẹ sinh con chưa biết đứa trẻ mai này sẽ ra sao. Người gieo hạt chưa lường được kết quả vụ mùa. Kẻ xuống thuyền vượt biển không thấy được bờ bến. Người ta vẫn cắm cúi đi. Không vì cái biết, mà vì lòng tin. Biết thuộc về ánh sáng, tin thường khởi sự nơi tối tăm. Tin một điều có nghĩa là chấp nhận điều ấy có thật. Tin một người là trao vào tay người ấy một phần sinh mệnh của chính mình. Tin một lý tưởng là lấy đó làm lẽ sống, làm phương hướng.
Ngày 6 tháng 7 vừa qua, hai ngày trước khi công bố bản phúc trình về việc tẩy chay văn hóa đối với Israel, tổ chức PEN America đã lặng lẽ sửa một điểm nhỏ nhưng rất quan trọng trong lập trường của mình về vấn đề tẩy chay. Gần hai mươi năm trước, PEN America đã soạn ra một chủ trương chống việc tẩy chay học thuật đối với Israel — khiến tổ chức này trở thành chi bộ PEN duy nhất trên thế giới công khai chống lại một hình thức phát biểu chính trị chính đáng. Lập trường ấy đứng vững suốt mười chín năm không đổi. Lần sửa đổi mới đây được giải thích chỉ là "làm sáng tỏ" một chính sách trước nay vốn mù mờ, khó định nghĩa.
Khi Donald Trump tấn công hệ thống bảo tàng Smithsonian, ông không chỉ nhắm vào một cơ sở văn hóa. Ông đang tìm cách kiểm soát câu chuyện nước Mỹ – và thu hẹp xem những ai được quyền bước vào câu chuyện đó.
Trong tuần làm việc cuối cùng của nhiệm kỳ xét xử 2025–2026, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ liên tiếp ban hành những phán quyết lớn, từ quyền hạn của tổng thống đối với các cơ quan “độc lập”, chuyện bầu cử, quốc tịch theo nơi sinh, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), giới hạn chi tiêu tranh cử, cho tới tranh cãi quanh vận động viên chuyển giới trong thể thao nữ. Những phán quyết ấy đã vẽ lại không ít đường ranh trong sinh hoạt chính trị Hoa Kỳ. Về quốc tịch theo nơi sinh, Tối cao Pháp viện đã chặn sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump thu hẹp quyền “birthright citizenship”. Với đa số 5–4, trong đó Chánh án John Roberts, Thẩm phán Amy Coney Barrett cùng ba thẩm phán thuộc phe tự do đứng chung một phía, toà khẳng định Hiến pháp vẫn bảo đảm quốc tịch Hoa Kỳ cho hầu như mọi người sinh trên đất Mỹ, trừ một vài ngoại lệ rất hẹp. Bản ý kiến do thẩm phán Roberts thảo bác bỏ lập luận cho rằng Tu chính án 14 chỉ áp dụng cho con cái những người “cư trú hợp pháp”, và nhắc rằng nếu Quốc hội muốn
Một ủy ban điều tra độc lập của Liên Hiệp Quốc vừa công bố phúc trình cho biết Israel tiếp tục thực hiện hành vi diệt chủng khi cố ý nhắm vào trẻ em Palestine tại Gaza. Bản phúc trình, công bố ngày thứ Ba, khảo sát các vi phạm đối với trẻ em Palestine kể từ khi chiến sự bùng nổ tại Gaza, cho hay khoảng 30% số người thiệt mạng do các cuộc hành quân của Israel là trẻ em. Trước đó, trong phúc trình tháng 9 năm ngoái, cùng ủy ban này đã kết luận Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza, đồng thời cáo buộc một số giới chức Israel, kể cả Thủ tướng Benjamin Netanyahu, đã có hành vi kích động. Ông Netanyahu hiện cũng đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy nã về tội ác chiến tranh.
Vì không cứ nhìn là thấy. Thấy là việc của mắt. Nhìn là việc của tâm hồn. Người ta có thể thấy rất nhiều mà không thực sự nhìn ra điều gì. Có thể đi qua cả một khu vườn, biết tên từng loài cây mà chưa từng nghe tiếng mùa trong lá. Có thể học hết bản đồ sông núi mà không nhận ra điệu nhạc của dòng nước.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.