Một khuynh hướng khinh ghét phụ nữ đang dần trở thành sợi dây liên kết quan trọng trong giới bảo thủ tại Hoa Kỳ.
Mục sư Douglas Wilson gần đây đưa ra một “đề nghị khiêm tốn”: hủy bỏ Tu chính án 19, tức điều khoản Hiến pháp bảo đảm quyền đi bầu của phụ nữ. Theo ông, đời sống chính trị nên tổ chức như trong giáo hội, nghĩa là mỗi gia đình chỉ có một lá phiếu.
Wilson là người đồng sáng lập một hệ phái Tin Lành cải cách đặt trụ sở tại Moscow, tiểu bang Idaho. Trong gần nửa thế kỷ, ông gây dựng tại đây một mạng lưới gồm nhà xuất bản, trường học, đại học và truyền thông, cùng cổ võ một quan niệm xã hội đặt nền trên thần quyền. Giáo phái của ông có khoảng 170 nhà thờ. Bộ trưởng Quốc phòng hiện nay, ông Pete Hegseth, là một tín đồ, và hồi tháng Hai vừa qua, chính Wilson được mời đến chủ lễ cầu nguyện tại Ngũ Giác Đài. Vì vậy, khi ông nói đến việc tước quyền bầu cử của một nửa dân số, không phải là không có người lắng nghe.
Khi bị chất vấn, Wilson nói đó chưa phải chuyện trước mắt, chỉ là một viễn cảnh xa xôi, có thể hàng trăm năm nữa. Nhưng cách nói nửa đùa nửa thật ấy khó có thể xem là vô hại. Nếu đảo ngược vấn đề — giả sử có người đề nghị giam giữ toàn bộ đàn ông da trắng, dù “chưa phải bây giờ” — thì hẳn chẳng ai còn coi đó là chuyện bàn luận bình thường.
Ngoài đời, Wilson thường xuất hiện như một người vui vẻ, thích tranh luận, từng đi khắp nơi đối thoại với nhà vô thần Christopher Hitchens. Nhưng trên trang blog cá nhân, nơi ông viết suốt hơn hai mươi năm, giọng điệu lại khác hẳn. Ông không ngần ngại dùng những lời lẽ thô bạo để nói về phụ nữ, từ mạt sát ngoại hình đến chửi rủa trắng trợn. Mỗi tháng Mười Một, ông còn mở mục “không khoan nhượng”, tuyên bố sẽ nói hết những gì mình nghĩ.
Trong quan niệm của Wilson, phụ nữ “thường không nên” giữ chức vụ chính trị, và tuyệt đối không nên tham chiến. Người chồng, theo ông, có quyền quyết định mọi việc trong gia đình, từ tài chánh đến đời sống riêng tư của vợ. Trước đây, những quan điểm ấy bị xem là cực đoan ngay trong giới bảo thủ. Nhưng từ khi được một số nhân vật có thế lực nâng đỡ, Wilson không còn đứng ngoài lề nữa.
Ông là một tiếng nói tiêu biểu của khuynh hướng thường được gọi là “chủ nghĩa nam tôn” — một phản ứng chống lại phong trào nữ quyền, với mục tiêu khôi phục địa vị thống trị của đàn ông. Trong giới tôn giáo, lập luận này dựa trên quan niệm “người nam làm đầu gia đình”, còn phụ nữ phải giữ im lặng theo lời Kinh Thánh. Ngoài đời, nó lan rộng qua các nhân vật mạng xã hội, từ những người dẫn chương trình đến các “người có ảnh hưởng”, những kẻ kiếm tiền bằng cách kích động sự bất mãn của đàn ông và đổ lỗi cho phụ nữ.
Trong khoảng mười năm qua, một bộ phận bảo thủ mới tại Hoa Kỳ — thường được gọi là “cánh hữu mới” — loay hoay tìm một hệ thống lý luận chung. Chủ nghĩa nam tôn bất ngờ trở thành điểm gặp gỡ: dù bất đồng về nhiều vấn đề khác, họ đều có thể đồng ý rằng nữ quyền đã đi quá xa và cần lập lại trật tự giới tính truyền thống. Từ đó hình thành một mạng lưới rộng lớn gồm chính khách, mục sư, học giả và các nhân vật truyền thông.
Những người theo khuynh hướng này thường mở đầu bằng một lời than: “Không ai nói đến đàn ông.” Thực tế, sách báo, phim ảnh và các chương trình về “nam tính” xuất hiện dày đặc. Điều đáng chú ý không phải là sự im lặng, mà là cách phụ nữ và nữ quyền thường bị xem như nguyên nhân làm suy yếu đàn ông.
Trong lịch sử, mỗi bước tiến của phụ nữ đều kéo theo phản ứng ngược. Từ phong trào đòi quyền bầu cử, đến các cải cách giáo dục và lao động, luôn có những lực lượng chống đối. Đến thập niên 2010, khẩu hiệu “tương lai là của phụ nữ” lan rộng trong văn hóa đại chúng, khiến một số người tin rằng sự tiến bộ của phụ nữ đồng nghĩa với việc đàn ông mất chỗ đứng. Từ đó nảy sinh một tâm lý mới: đàn ông bị đối xử như kẻ có lỗi chỉ vì là đàn ông.
Những năm gần đây, phản ứng ấy càng rõ. Phong trào #MeToo suy yếu, quyền phá thai bị thu hẹp, và những lời lẽ miệt thị phụ nữ trở lại không gian công cộng mà ít gặp phản đối.
Từ điểm khởi đầu, người ta có thể đi theo hai hướng. Một bên là những vấn đề có thật: sự cô đơn của nam giới trẻ, tỷ lệ vào đại học giảm, thu nhập trì trệ, ảnh hưởng của cờ bạc, trò chơi điện tử và văn hóa khiêu dâm. Bên kia là một diễn ngôn đầy oán hận, trong đó phụ nữ bị quy trách nhiệm cho mọi khó khăn, và những đề nghị cực đoan được đưa ra, từ hạn chế quyền làm việc đến tước bỏ quyền chính trị.
Trên mạng, khuynh hướng này thường mang dáng dấp một cuộc nổi loạn chống “giới tinh hoa cấp tiến”, với ngôn ngữ thô bạo và khiêu khích. Trong một số nhóm kín, những lời lẽ phân biệt giới tính và chủng tộc được dùng như dấu hiệu nhận diện nhau.
Trong thế hệ trẻ, những nhân vật như Nick Fuentes đẩy lập luận này đến mức cực đoan, công khai xem phụ nữ là “kẻ thù chính trị”, thậm chí đề nghị những biện pháp đàn áp. Các định kiến khác — về chủng tộc, tôn giáo, khuynh hướng tính dục — cũng dễ dàng hòa vào cùng một cách nhìn đặt đàn ông làm trung tâm.
Ngay cả những người như Wilson, dù có lúc tỏ vẻ chê bai giọng điệu quá khích, cũng khó tách mình ra khỏi dòng tư tưởng chung khi chính họ từng sử dụng những lời lẽ tương tự.
Ở cấp độ lý luận, một số học giả và tổ chức bảo thủ đề nghị thay đổi chính sách theo hướng đề cao mô hình “đàn ông đi làm, phụ nữ ở nhà”. Các bản đề nghị gần đây kêu gọi giảm thuế cho gia đình một nguồn thu nhập, đồng thời hạn chế ly hôn, phá thai và các hình thức hỗ trợ gia đình đơn thân.
Một số người còn cho rằng xã hội hiện nay bị “nữ tính hóa”, và mọi hiện tượng từ văn hóa “tẩy chay” đến các phong trào tiến bộ đều là hệ quả của việc phụ nữ tham gia quá nhiều vào đời sống công cộng. Tuy nhiên, những nghiên cứu thực nghiệm không cho thấy mối liên hệ rõ ràng như vậy.
Từ những lập luận ấy, một kết luận ngày càng được nhắc lại: vấn đề không chỉ nằm ở chính sách, mà ở chính việc phụ nữ tham gia chính trị. Khi sự lựa chọn của cử tri nam và nữ khác biệt, thay vì xem đó là sự đa dạng, một số người coi đó là điều cần “sửa lại”.
Song song với các lý thuyết và chương trình hành động, chủ nghĩa nam tôn còn hoạt động như một cỗ máy tạo ra sự bất mãn. Nó gom mọi khó chịu của một bộ phận đàn ông vào một lời giải thích đơn giản: phụ nữ và nữ quyền đã lấy mất vị trí của họ.
Ở điểm giao nhau giữa các mục sư, học giả, tổ chức nghiên cứu với giới truyền thông mạng và những người kích động dư luận, có thể thấy rõ đây không còn là những lời nói đùa rời rạc. Đó là một phong trào có mục tiêu cụ thể: hạn chế quyền ly hôn, ưu đãi mô hình gia đình một trụ cột, thu hẹp vai trò của phụ nữ trong lãnh đạo, và phục hồi một trật tự xã hội trong đó ưu thế nghiêng hẳn về phía đàn ông.
Hoa Trang tóm lược
Phỏng theo bài “The Men Who Want Women to Be Quiet” của Helen Lewis, đăng trên The Atlantic, số tháng 6 năm 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình