Một chuyện xảy ra, mà tôi đã có thể hình dung rất rõ từ trước. Người bạn cầm điện thoại trong tay. Các ngón tay mải miết gõ dòng chữ cho câu hỏi “làm sao giữ trái ớt giòn rụm khi ngâm ớt chua cay?” Sau một hồi “nói chuyện” qua lại, cô bật cười, khoe kết quả và nội dung trao đổi. Cô thích thú vì bắt lỗi được đối tượng, và được đối tượng “xin lỗi, tôi đã trả lời sai. Tôi sẽ nói lại thế này…” “Người” đối thoại với cô là trí tuệ nhân tạo (AI). Cô đã có câu trả lời trong cung cách điềm tĩnh, thành thạo, kiên nhẫn vô hạn, và một không gian hoàn toàn không có âm thanh. Cô tắt ứng dụng, hài lòng. Tôi nghĩ thoáng qua, cố gắng nhớ: “Chúng ta có bao nhiêu người bạn biết làm ớt ngâm giấm để ăn qua mùa Đông? Những người đó có mặt trên đời này sớm hơn AI.” Nếu có, người bạn kia sẽ không bao giờ biết rằng họ đã không được nhớ đến, dù chỉ một khoảnh khắc.

Buổi sáng ngày cuối cùng của tháng 8, một thanh niên 20 tuổi tên Pierre Damas Bel đậu chiếc Toyota bên xa lộ Interstate 70, ngoại ô Springfield, Ohio. Cậu bước ra khỏi xe, điềm nhiên bước thẳng vào làn xe đang lao tới. Vài phút sau, câu chuyện của cậu xuất hiện trên khắp báo đài nước Mỹ, đất nước cậu đặt chân đến năm 2024, sum họp với cha mẹ của mình – những di dân chạy trốn nạn bạo lực băng đảng ở Haiti. Pierre vừa tốt nghiệp trung học được vài tuần. Cậu từng là cầu thủ đội bóng đá của trường, từng được vinh danh trong chương trình JROTC, và mùa Thu này lẽ ra đã bước chân vào đại học Wright State, ấp ủ giấc mơ trở thành bác sĩ. Đầu mùa Hè này, sau khi Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ (TCPV) mở đường cho chính quyền Donald Trump chấm dứt quy chế Bảo Vệ Tạm Thời (TPS) dành cho người Haiti, cơ quan di trú gắn lên chân cậu một chiếc vòng theo dõi GPS. Cậu nói với người thân rằng nó khiến cậu cảm thấy mình như một con vật.

Mùa hè năm 2025, Trump hứa với cả nước rằng phòng khiêu vũ sẽ không đụng chạm tới kiến trúc của Bạch Cung, chỉ "ở gần đó, nhưng không chạm vào," Trump nói, thể hiện trọn sự tôn trọng cho một tòa nhà mà chính ông tự nhận là người hâm mộ lớn nhất. Đến tháng 10, toàn bộ Cánh Đông, nơi thuộc về các đệ nhất phu nhân qua bao thế hệ, hoạch định các quốc yến, lặng lẽ làm công việc của quốc gia đúng với vai trò của một nữ chủ nhân, đã bị san thành gạch vụn. Thay vào chỗ ấy sẽ mọc lên một phòng khiêu vũ $400 triệu, một kiến trúc sẽ lớn gần gấp đôi chính Tòa Bạch Ốc, do tổng thống "và vài người bạn" chi trả.

Hình như khá lâu rồi, xã hội Mỹ mới có những ngày tháng chậm lại để cùng hoài tưởng về một nhân vật. Cảm giác như trên một chiếc bàn địa cầu, người ta đang quây quần với nhau để ôn lại những kỷ niệm về một tiếng hát trong vắt như sương sớm của đồng quê, một nụ cười sáng bừng lan tỏa đến những người bên cạnh, một nghệ sĩ đa tài, đa năng, một cuộc đời trọn vẹn ý nghĩa của sống và yêu. Cô Bé Trong Căn Nhà Gỗ Một Gian. Bà sinh vào tháng 1/1946, là người con thứ tư trong gia đình 12 chị em, trong một căn nhà gỗ một gian giữa dãy núi Smoky ở miền Đông Tennessee. Gia đình nghèo đến mức có khi phải trả công cho ông bác sĩ bằng bột bắp. Người mẹ xoay sở từng miếng vải để làm sao đủ ấm cho cả gia đình.

Đó là một trong những sự thật dịu dàng nhất của kiếp người, rằng chúng ta, một phần nào đó, là kết quả từ của những người đã dạy dỗ mình, ‘nhất tự vi sư, bán tự vi sư’. Donald Trump cũng có một người thầy theo nghĩa như thế. Từ năm 2016, truyền thông Mỹ đã lần tìm ra người thầy này của Trump: Roy Cohn, và gọi ông ta là “một trong những kẻ thù tồi tệ nhất của Liên Minh Châu Âu, người từng cố vấn cho Donald Trump.”

Con tàu với cái tên của nó, không phải là đồ trang trí, cũng không phải là thương hiệu. Nó là ký ức của một đất nước, được hàn vào tám mươi ngàn tấn thép và gửi ra khơi để nói, rằng: đây là anh hùng của nước Mỹ, là người mà dân tộc Mỹ, Hải Quân Mỹ tự hào. Gỡ cái tên Doris Miller khỏi thân tàu ấy là chỉ tay ngược về năm 1941 để nói với chàng trai trẻ đứng giữa khói lửa kia rằng: Nước Mỹ đổi ý rồi.

Một cái tên trên tường là chuyện nhỏ so với một cuộc chiến hay một ngân sách. Không khủng hoảng, không kẻ thù, không tình huống khẩn cấp nào đòi hỏi phải bất tuân lệnh của tòa án chỉ để bắt vít mấy chữ cái lên bức tường cẩm thạch. Trump làm thế bởi ông ta muốn thế, và bởi việc một tòa án bảo “không được phép” thì với Trump, chỉ đơn giản là nước cờ đầu trong một ván cờ dài hơn.

Khi một nhóm người bỗng dưng cùng bảo vệ một người, thì có hai trường hợp. Một, vì người cần bảo vệ là một người lương thiện, vô tội. Nếu không bảo vệ họ thì đồng nghĩa đứng chung với cái ác. Hai, vì người cần bảo vệ là một người có thể giúp cho nhóm người đó có thêm quyền lợi và đứng vững ở vị trí hiện tại.

Từ khi Donald Trump trở lại Tòa Bạch Ốc vào tháng 1/2025 cho đến nay, gia đình ông ta đã bỏ vào trương mục riêng ít nhất $2.2 tỷ, nâng giá trị tài sản ròng lên $7.3 tỷ. Muốn kiểm chứng con số này không có gì khó, vì nó được phơi bày rõ, chi tiết, trên nhiều trang báo, dù là cánh tả hay hữu, hay cực hữu. Vấn đề là chúng ta có chịu đọc và chịu tin hay không. New York Times gọi đó là “một khoản tiền khổng lồ đến mức khó tin” vì chưa từng có tổng thống Mỹ hay nhà lãnh đạo nào của một nền dân chủ tự do đạt đến mức độ giàu có như vậy trong thời gian đương nhiệm.

Hôm thứ Tư, 5/8, Donald Trump bước lên sân khấu của một sòng bạc xa hoa ở Las Vegas để nói về kinh tế với cử tri. Hình ảnh của tổng thống hôm đó rất lạ. Đương nhiên không phải vì nội dung bài phát biểu, vì nó vẫn là chuyện cắt giảm thuế, vẫn là màn cổ võ cho các ứng cử viên Cộng Hòa ở Nevada trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Vấn đề nằm ở mái tóc.