Một tấm bạt màu xanh đã phủ suốt hai tháng trên một trong những bức tường nổi tiếng nhất thủ đô Washington. Ngày này qua ngày nọ, mặc cho mưa gió hay nắng gắt, mặc cho người, xe qua lại “như mắc cưỡi”, nó vẫn trơ lì ở đó. Mặc cho tiếng gõ búa vị quan tòa đã kết thúc từ lâu, nó vẫn treo ở đó, như một miếng băng đắp lên vết thương nhức nhối mà thủ đô không thể xóa nhòa.
Sau tấm bạt ấy là bức tường cẩm thạch trắng, và phía trên phiến cẩm thạch là cái tên mà quốc gia này đã khắc lên đó sáu mươi năm trước, trong niềm tưởng nhớ vị tổng thống trẻ bị ám sát ở Dallas. Mùa Hè này, những người đang nắm quyền điều hành Trung Tâm Nghệ Thuật Biểu Diễn John F. Kennedy Center lại một lần nữa bỏ phiếu để treo thêm một cái tên thứ hai bên cạnh. Tấm bạt kia trở thành bức bình phong che dấu cho một sự phù phiếm của tổ chức đang cố tìm mọi cách để gắn tên Donald Trump vào.
Cuộc bỏ phiếu diễn ra vào một ngày thứ Năm giữa tháng Tám, qua một cuộc gọi video kéo dài hai tiếng, tỷ lệ cuối cùng là 20-3. Cái hội đồng mà Trump đã sa thải rồi tự tay chọn những đồng minh của mình, đã quyết định thêm vào tên chính thức của Kennedy Center dòng chữ Được Tổng Thống Donald J. Trump Trùng Tu và Tôn Tạo. Cái tên là tác phẩm của bộ trưởng Thương Mại. Tổng thống thì gọi điện thoại vào cuộc bỏ phiếu để đe dọa và nghe ngóng.
Ngoan Cố Sống Sót
Một chánh án liên bang ở Washington, ông Christopher Cooper, đã phán quyết chống lại toàn bộ hành động vô kỷ luật của hội đồng quản trị Kennedy Center. Ông ra lệnh phải gỡ hết những ký tự ráp thành chữ Donald Trump ở bất cứ nơi nào của tòa nhà, hoặc trên những phong thư, giấy hành chính của trung tâm.
Chánh án Cooper nói, cái tên là do Quốc Hội đặt, và chỉ Quốc Hội mới có quyền thay đổi. Ông chặn việc đổi tên, và ông tạm hoãn kế hoạch đóng cửa hai năm, khi thấy hội đồng thực chất chỉ đóng dấu cho một kế hoạch được lắp ghép vội vàng. Đội ngũ của Trump cố gắng kháng cáo nhưng không thành, đành bất lực tháo từng ký tự xuống.
Hành động gỡ tên gợi đến hình ảnh những đứa trẻ hư, ỷ mạnh hiếp yếu, khi bị giám thị nhà trường phạt thì xấu hổ không dám ngẩng mặt lên.
Một con người khi có tự trọng và liêm sĩ, nếu đã bị chỉ ra cái sai của điều mình muốn làm, thì họ sẽ chấp nhận từ bỏ và bước tiếp.
Trong một khoảnh khắc, Trump có vẻ như đã làm thế. Ông viết trên mạng rằng ông sẽ rút lui hoàn toàn, sẽ từ bỏ cuộc trùng tu, trao lại việc giám sát cho Bộ Thương Mại và Quốc Hội, và bước ra khỏi một tòa nhà mà bỗng nhiên cho nó là một mối nguy của sự mục nát, một hiểm họa cho công chúng nên không thể yên lòng để tên mình dính vào.
Cú rút lui đầy tổn thương của một kẻ đang giả bộ rằng “chùm nho trên cành kia quá chua.”
Chỉ có điều Trump chẳng hề bước đi. Chưa bao giờ Trump bỏ cuộc. Hai tháng sau, cũng chính cái hội đồng do ông ta bầu ra đã bỏ phiếu tìm cách gắn tên ông ta trở lại.
Tên, Tên Và Tên – Hình, Hình Và Hình
Có một lý do mà nhiều đời tổng thống không gắn tên mình lên các tòa nhà liên bang khi còn đương nhiệm. Đó không đơn thuần là sự khiêm tốn, mà nó phản ánh một chuẩn mực xưa cũ hơn: các định chế của chính quyền Mỹ tồn tại độc lập với bất kỳ ai đang điều hành. Công việc của một tổng thống là làm người quản lý tạm thời, chứ không phải một dòng chữ khắc vĩnh viễn. Tòa Bạch Ốc là ngôi nhà của nước Mỹ, không phải của bất kỳ người chủ nào trong nhiệm kỳ bốn năm.
Sự ám ảnh của Trump với việc nhìn thấy tên mình khắc lên một tòa nhà mà Quốc Hội đặt theo tên một vị tổng thống mà ông chưa bao giờ đặc biệt ngưỡng mộ, không phải là chuyện kiến trúc. Đó là nỗi khao khát biến dấu ấn của mình lên các định chế Mỹ thành một điều hữu hình, vật chất. Mà quan trọng hơn là Trump đã thua khi ra vòng pháp lý. Nó càng làm cho nỗi ám ảnh đó trở nên điên cuồng hơn nữa.
Trump không chỉ đơn thuần chống lại một phán quyết của tòa. Trump chống lại những gì không phục tùng mình. Đó là hành xử của một người mà với họ, hai chữ "không được" không bao giờ là câu trả lời. Và để chuẩn bị cho “sự phản kháng,” tấm bạt kia vô tình là đạo cụ để dàn cảnh.
Một cái tên trên một tòa nhà như Kennedy Center không phải đồ trang trí. Nó là ký ức của sự vĩnh cửu, là quyết định của một đất nước trong việc họ muốn giữ ai ở ngay trước mắt chính mình. Quốc Hội đã trao bức tường ấy cho John F. Kennedy để người Mỹ có một nơi đặt tình yêu và chia sẻ mất mát của quốc gia, một đài tưởng niệm sống động nơi âm nhạc sẽ mãi vang lên nhân danh một người đã khuất.
Từ khi Donlad Trump trở lại nhiếp chính, ông ta muốn tên của mình xuất hiện càng nhiều, càng tốt, trên các vật thể, các tòa nhà trọng yếu của quốc gia. Từ tiền xu, tiền giấy, sổ thông hành, đại lộ, phi trường, nhà ga, những tấm vé vào công viên quốc gia, cho đến những băng rôn khổng lồ. Chưa kể cả những tượng đài mang ý nghĩa biểu tượng Donald Trump.
Hãy cùng nhìn lại những băng rôn khổng lồ in hình Donald Trump trước các tòa nhà liên bang tốn bao nhiêu ngân sách. Bộ Nội Vụ đã chi $39,000 cho các tấm băng rôn có hình ảnh Trump cùng thông điệp "Nước Mỹ Trên hết" (America First). Bộ Nông Nghiệp (USDA) chi $16,400 cho mô hình trưng bày có hình của Trump và Abraham Lincoln. Bộ Lao Động chi $6,000 cho một tấm băng rôn cao ba tầng nhà với dòng chữ "Người Lao Động Mỹ Trên Hết" (American Workers First).
Với khẩu hiệu “America First”, Trump đã ra lệnh quân đội Mỹ giúp Israel mở cuộc chiến tranh với Iran vào cuối tháng 2. Cuộc chiến kéo dài sáu tháng và không có lối thoát. Cuộc xung đột đã làm tê liệt 1/5 hoạt động buôn bán dầu mỏ toàn cầu, làm tăng giá xăng dầu, tạo gánh nặng đè lên các gia đình Mỹ.
Tại cuộc vận động chính trị ở Garden City, New York vào thứ Sáu, 14/8, Trump nói rằng “người dân phải trả thêm một chút tiền mua xăng là cái giá xứng đáng để bảo đảm một quốc gia (Iran) rất xấu xa không thể sở hữu vũ khí nguyên tử.” Thăm dò của Reuters/Ipsos cho thấy, khoảng 80% người Mỹ, bao gồm 87% Dân Chủ và 71% Cộng Hòa, cho rằng sự can dự của Mỹ tại Iran “sẽ kéo dài trong một thời gian dài.”
Giữa lúc đó, Trump mải mê làm dài thêm danh sách những nơi nào sẽ có tên của mình. Nơi nào chưa đạt được, phải tìm mọi cách để thực hiện, dù có lách luật, hay phạm luật. Trung Tâm Kennedy Center chỉ là một trong những số đó.
Một cái tên trên tường là chuyện nhỏ so với một cuộc chiến hay một ngân sách. Không khủng hoảng, không kẻ thù, không tình huống khẩn cấp nào đòi hỏi phải bất tuân lệnh của tòa án chỉ để bắt vít mấy chữ cái lên bức tường cẩm thạch. Trump làm thế bởi ông ta muốn thế, và bởi việc một tòa án bảo “không được phép” thì với Trump, chỉ đơn giản là nước cờ đầu trong một ván cờ dài hơn. Khi một người sẵn lòng phá một luật lệ để lấp đầy cái tôi của mình, thì câu hỏi trung thực không phải là liệu ông ta có phá luật vì một điều hệ trọng hay không. Mà là: luật nào? Và ai là luật?
Buổi Tổng Dợt cho Tháng Mười Một?
Tối Cao Pháp Viện tuyên bố tổng thống không được tự ý ban lệnh hành pháp áp thuế nhập cảng của các quốc gia khác. Trump ra loại thuế đối ứng khác.
Tòa buộc phải trả lại “tự do” cho tên của trung tâm Kennedy Center, Trump và đồng minh nghĩ ra cách khác để đặt vào.
Điều này, dù vô tình hay cố ý cũng để lại một bất an cho mùa Thu năm nay, cuộc bầu cử giữa kỳ. Có vẻ rất công bằng khi hỏi rằng câu chuyện Kennedy Center đang tổng dợt cho điều gì? Bức tường thì không thể di chuyển. Nhưng phương pháp thì có thể áp dụng trở lại.
Nếu vũ điệu ấy được áp dụng cho việc chứng nhận một kết quả, một danh sách đại cử tri, việc đếm hay không đếm một xấp phiếu bầu? Mong muốn của Trump được thấy tên mình trên tòa nhà Kennedy Center chưa bao giờ biến mất. Nó rõ ràng như rất nhiều lần Donald Trump xuất hiện trước công chúng với chiếc nón màu đỏ có con số 2028.
Mặt tiền bằng đá cẩm thạch của một trung tâm nghệ thuật biểu diễn có vẻ xa xôi so với các thùng phiếu, nhưng cách mà những người có quyền lực đang áp đặt lên nó – kiên trì phản kháng lại lệnh của tư pháp – sẽ dễ dàng di chuyển từ tòa nhà cạnh dòng sông Potomac đến các thùng phiếu ở khắp các tiểu bang.
Tấm bạt rồi sẽ được hạ xuống, bằng cách này hay cách khác. Điều nó phơi bày là một cái tên bên cạnh tên John F. Kennedy, là lời của tòa án bị người lãnh đạo quốc gia vứt bỏ. Nó sẽ cho chúng ta biết ở đất nước hiện tại, luật pháp có còn là nơi đưa ra phán quyết cuối cùng hay không?
Chúng ta sắp biết câu trả lời trên một bức tường. Và tháng 11 này, biết đâu chúng ta lại phải biết câu trả lời ấy ở một nơi mà nó mang ý nghĩa lớn hơn gấp bội phần.
Đó mới là sức nặng thật sự của tấm bạt. Nó không che phủ để dấu một cuộc trùng tu. Nó phủ lên một vết thương chưa kịp lành của đất nước.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình