...Liên bang Nga nay đang trả đòn và tái lập một trật tự mới...
Chiến Tranh Lạnh đã tái nhóm. Nạn nhân đầu tiên: Georgia.
Alexandr Solzhenitsyn mất sớm một tuần nên không kịp thấy Đế quốc Nga của ông đã hồi sinh.
Thế giới còn lại thì phải sống với một thực tế mới: Liên bang Nga đang trở lại ngôi vị đại cường. Và khẳng định sự kiện đó một cách lạnh lùng mà ngoạn mục. Sau này, các sử gia sẽ nói đến ngày tám tám - mùng tám tháng Tám - như thời điểm bản lề, khi xứ Georgia bị Nga khống chế nội trong vài ngày (xin xem lại bài "Đá Vào Rọ Cua" trên cột báo này ngày 09 tháng Tám).
Truyền thông mà nhớ lại thì sẽ ghi rằng mọi chuyện trở nên sôi động từ những ngày đầu tháng Tám.
Trước tiên, tin từ bộ Quốc phòng Georgia cho biết Anh quốc sẽ có cuộc thao dượt quân sự hỗn hợp với Georgia vào tháng Chín tại thành phố Vaziani gần thủ đô Tbilisi. Cuộc tập dượt sẽ kéo dài hai tuần được đôi bên đặt tên là Georgian Express 2008. Không ngờ là tên đó có thể dùng cho cuộc hành quân của Liên bang Nga vào Georgia, trong khi suốt sáu ngày chiến sự, không thấy Anh quốc đâu cả!
Tại chỗ, từ hôm mùng ba, nhiều vụ xung đột nhỏ đã xảy ra giữa quân đội Georgia và các lực lượng võ trang của Nam Ossetia, là khu vực nằm trong lãnh thổ Georgia nhưng đòi ly khai và thống nhất với khu vực Bắc Ossetia nằm trong lãnh thổ Nga.
Từ cả chục năm nay, Liên bang Nga không che giấu việc ủng hộ nền độc lập của - và thực tế còn yểm trợ - Nam Ossetia và cả khu vực Abkhazia, ở phía Tây lãnh thổ Georgia bên bờ Hắc hải. Khi giao tranh xảy ra với cường độ cao hơn, thì mùng năm tháng Tám, Nga đề nghị hoà giải. Georgia hưởng ứng bằng đề nghị ngưng bắn giữa các đơn vị của mình với các nhóm võ trang của lực lượng ly khai Nam Ossetia. Khi ấy, dư luận Hoa Kỳ chưa mấy chú ý, một phần vì cuộc tranh cử tổng thống, phần kia là theo dõi chuyến Á du của Tổng thống Bush, với hai trạm dừng chân là Thái Lan và Nam Hàn, trước khi dự lễ khai mạc Thế vận hội Bắc Kinh.
Nếu nhớ lại tin tức từ đầu tháng như vậy, ta thấy truyền thông Hoa Kỳ đã bị bất ngờ. Dư luận nước Mỹ cũng thế.
****
Điều gì đã xảy ra trong thực tế ở tại chỗ, người ta chưa thể biết hết được.
Nhưng tới mùng sáu, mọi chuyện vẫn chưa ngã ngũ dù chưa ai nói tới chiến tranh, hay sự tái diễn của "Chiến tranh lạnh". Đêm mùng bảy, giờ Georgia, thế giới mới giật mình trước tin lạ là Chính quyền Georgia tại thủ đô Tbilisi đưa quân vào khu vực Nam Ossetia để bao vây thủ phủ Tshinvali của khu vực. Với dư luận Hoa Kỳ, đấy chỉ là những giao tranh vặt tại một xứ nhỏ bé với một nhóm ly khai, phiến loạn, hay đấu tranh giành độc lập gì đó. Nếu có chú ý thì người ta biết thêm rằng các đơn vị Georgia bao vây được Tshinvali nhưng không đủ quân số để hoàn toàn kiểm soát cả khu vực Nam Ossetia.
Nhưng không ai ngờ là chỉ vài giờ sau, mờ sáng mùng tám, các đơn vị của Nga đã từ Bắc Ossetia tiến qua đường hầm - như một xa lộ bốn lằn - vào thẳng khu vực Nam Ossetia, trên nguyên tắc vẫn là lãnh thổ của Georgia. Mục tiêu chính thức là để cứu trợ nạn dân (ly khai) tại Nam Ossetia, thực tế là tới buổi trưa thì các lực lượng "bảo an" và "chí nguyện" của Nga đã đẩy lui các đơn vị Georgia khỏi thủ phủ Tshinvali, rồi ra khỏi địa bàn Nam Ossetia. Đấy là lúc cả thế giới còn đang theo dõi lễ khai mạc Thế vận hội Bắc Kinh, theo giờ giấc Bắc Kinh.
Một ngày sau, bộ binh, thiết giáp và pháo binh Nga với sự yểm trợ của không quân đã làm chủ tình hình toàn khu vực Nam Ossetia. Hôm sau, Nga còn tiến xa hơn, vượt qua ải Kodori mở ra trận tuyến mới tại Abkhazia với sự tham dự của các chiến hạm ngoài Hắc hải, rồi uy hiếp hai thành phố Senaki và Gori của Georgia nằm ngoài khu vực tranh chấp là Abkhazia và Nam Ossetia. Hải cảng Poti của Georgia bên bờ Hắc hải cũng bị hải quân Nga phong toả.
Đáng chú ý hơn cả là trong đà tiến quân chớp nhoáng, ngoài các chiến cụ có sức áp đảo, Liên bang Nga còn sử dụng ba loại võ khí tân kỳ khác.
Thứ nhất là tê liệt hệ thống thông tin và truyền thông Georgia bằng các phương tiện điện tử. Khi Tổng thống Georgia là Mikhail Saaskashvili lên đài truyền hình để thông tin, báo động và kêu cứu thế giới thì làn sóng bị dứt. Đây là lần đầu tiên nhân loại được chứng kiến hình thái chiến tranh trên không gian điện toán, với sự tham gia của loại hackers hay... du kích điện tử. Nói cho dễ hiểu, Nga dùng siêu kỹ thuật phá rối hệ thống giao liên của xứ Georgia.
Thứ hai là mạng lưới băng đảng tội ác trong xã hội Georgia! Từ cả chục năm nay, Hoa Kỳ yểm trợ Georgia về kỹ thuật và luật pháp để giải trừ các tổ chức tội ác hay băng đảng buôn lậu ma túy. Khi lâm trận, Nga sử dụng cả những đồng minh khách quan ấy để gây rối và đồng thời cho thấy kỹ thuật bảo vệ an ninh hay trật tự xã hội của Mỹ cho dân Georgia chỉ là trò cười: dọc đường tiến quân của Nga, các vụ cướp bóc và tàn phá làng mạc Georgia đã xảy ra khiến thường dân chạy tứ tán làm quân đội Georgia phải bó tay.
Thứ ba, ngày 12 vừa qua, sau khi đồng ý ngưng bắn và rút quân trở lại vị trí ngày mùng sáu, theo giải pháp do Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy đề nghị (với tư cách Chủ tịch Luân phiên của Liên hiệp Âu Châu), Nga tiếp tục đưa quân vào Georgia. Nhưng còn mời thông tín viên của CNN tháp tùng, để qua truyền hình Mỹ phóng ra tín hiệu cho cả thế giới cùng biết, trong đó có cả tín hiệu là sẽ vào thẳng thủ đô Tbilisi! Khi Tổng thống Saaskashvili xuất hiện trên truyền hình để trực tiếp trả lời phỏng vấn của đài CNN thì chính đài CNN tạm ngưng phát hình để loan tin chiến sự do thông tín viên của mình tường thuật từ trên chiến xa của Nga. Tận dụng phương tiện của địch để tuyên truyền cho ta, Putin đã biết vận dụng thông tin cho tâm lý chiến!
Có nằm mơ, Solzehnitsyn cũng không thể tưởng tượng là người hùng Vladimir Putin của ông lại siêu đẳng như vậy! Điều ông e ngại từ năm 1990 - hay thầm mơ sau này khi đã về tới nước Nga kiệt quệ - rằng nước Nga vĩ đại của ông sẽ có phản ứng bá quyền, điều ấy đang thành hiện thực!
Khi các đơn vị của Nga đã thực tế làm chủ một phần lãnh thổ của Georgia và đặt thủ đô Tbilisi dưới tầm đạn, chiến thắng quân sự thần tốc nhường bước cho giải pháp chính trị: Chính quyền Georgia không cần đầu hàng mà chỉ chấp nhận một số điều kiện do... Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy làm môi giới chuyển giao, là xong. Nói cho dễ hiểu: Trong sáu ngày giao tranh, Putin vừa chứng minh rất ngoạn mục, rằng Georgia là chư hầu của mình, và sẽ trở lại quỹ đạo của Liên bang Nga.
Cuộc cách mạng màu hồng do Saaskashvili khởi xướng năm 2003 coi như kết thúc. Dân chủ hoá hay Tây phương hoá, hay viễn ảnh gia nhập Liên hiệp Âu Châu hoặc là thành viên của Minh ước quân sự NATO coi như hão huyền....
Vì vậy, những ai chịu khó rời xa màn ảnh truyền hình về Thế vận hội Bắc Kinh có thể thấy là một cuộc chiến tranh nhỏ đã xảy ra tại Đông Âu, và có thể như đang đi vào vòng êm thắm. Thực ra thì Chiến tranh lạnh đã mở đầu và Liên bang Nga vừa thắng một keo. Một keo rất nhỏ nếu ta nhìn từ đế giầy đinh của binh lính Nga!
****
Nhưng, vì sao Georgia lại dại dột tấn công khu vực Nam Ossetia vào đêm Thứ Năm mùng bảy"
Khi hữu sự, khống trách đồng minh là một thói quen của nhiều người Mỹ. Với một số bình luận gia hay lãnh tụ Dân Chủ, Tổng thống Mikhail Saaskashvili mới là kẻ có tội khiêu khích. Đã đưa quân vào giúp Bush tại Afghanistan và Iraq nay lại còn vào càn quét Nam Ossetia để Nga có lý cớ tấn công! Chuyện ấy, ta phải trừ bì và xét lại.
Phải chăng, Saaskashvili bị Moscow lừa phỉnh với giải pháp đàm phán tung ra hôm mùng năm và tái khẳng định hôm mùng sáu" Hay vì các lực lượng ly khai tại Nam Ossetia sợ bị Nga bán đứng cho Georgia nên nổ pháo khiêu khích khiến Saaskashvili phải tung quân vào dẹp loạn" Hay Sasskashvili tin rằng Hoa Kỳ đang có các đơn vị huấn luyện viên và cán sự kỹ thuật lẫn doanh gia nên không sợ là sẽ bị Nga phản công" Người ta chưa biết hết được các yếu tố bên trong, nhưng ngày 13, Saaskashvili có than phiền là các nước Tây phương đều biết sự thể như vậy mà vẫn để xảy ra.
Người ta có thể suy đoán không sai rằng Hoa Kỳ hay NATO không thể không biết được về ngần ấy quyết định chuyển quân để chuẩn bị và thực tế là tham chiến, từ phía Georgia đến phía Nga. Nếu biết là Nga đã chuẩn bị từ bên kia biên giới và Georgia mà ra quân thì sẽ gặp bất lợi, Hoa Kỳ vẫn có khả năng can ngăn. Nếu vậy, vì sao cho tới mùng bảy, Phụ tá Thứ trưởng Ngoại giao của Hoa Kỳ còn nói chuyện điện thoại với Thứ trưởng Ngoại giao Nga và đôi bên đồng ý sẽ cùng hợp tác cho một giải pháp hoà bình tại Georgia"
Ai đã lừa ai trong chuyện này"
Hay là toàn bộ hệ thống quân báo của Hoa Kỳ trong khu vực bị đánh đòn hoả mù tới mù mắt" Một giả thuyết không mấy phi lý nếu ta nhớ lại chuyện Mậu Thân 68 tại Việt Nam. Hay là, dù có thấy và có biết, tình báo Hoa Kỳ vẫn coi thường ý chí của lãnh đạo Moscow và khả năng tác chiến của quân đội Nga" Hai giả thuyết này đều khó tin như nhau, nhưng thực tế là Hoa Kỳ mặc nhiên để một đồng minh của mình bị nuốt chửng ngay trên tuyến đầu, sau khi Bush trực tiếp vận động NATO đón nhận Georgia, nhân Thượng đỉnh NATO tại Bucharest vào tháng Tư vừa qua.
Trong ba ngày giao tranh đầu tiên tại Georgia, Tổng thống Bush vẫn ở lại Bắc Kinh theo dõi Thế vận hội. Khi trở về, ông có phản ứng theo kiểu "leo thang", ngày một mạnh hơn, cho tới khi quân Nga thực tế bất chấp cam kết ngưng bắn ngày 12 mà tiếp tục tiến quân, ông mới biệt phái Ngoại trưởng Condoleezza Rice qua Pháp và Georgia để thảo luận. Ông cũng có cử chỉ đẹp là đề cử Tổng trưởng Quốc phòng Robert Gates trực tiếp điều động việc cứu trợ nhân đạo cho dân Georgia - bằng mọi phương tiện quân sự.
Nếu lùi lại một chút để nhìn trên toàn cảnh, ta có thể thấy ra thảm kịch đánh trống bỏ dùi của Mỹ. Hoặc ngược lại, sự quật khởi đáng ngại của Nga.
Sau khi Liên Xô tan rã, Hoa Kỳ mắc bệnh chủ quan coi là thiên hạ không còn đối thủ. Đó là thành tích của ông Bush cha và của ông Clinton khi rộng lượng hứa hẹn là Minh ước NATO sẽ không tràn về hướng Đông. Sau đấy là bệnh lạc quan truyền thống của Mỹ khi yểm trợ các quốc gia Đông Âu trong quỹ đạo Xô viết cũ lần lượt chuyển hoá sang chế độ dân chủ. Kết quả là làn sóng cách mạng muôn màu tại Ukraine, Serbia và Georgia.
Nhìn từ giác độ của Putin, Hoa Kỳ mang tội... bội ước.
Sau khi hội nhập Ba Lan, Hung Gia Lợi và Cộng hoà Tiệp, hay cả xứ Estonia, vào khối NATO, Hoa Kỳ còn muốn đẩy tiếp lá chắn về hướng Đông qua dự tính kết hợp thêm Ukraine và Georgia vào NATO. Đã thế, Hoa Kỳ và Âu Châu còn ủng hộ việc Kosovo trở thành quốc gia độc lập, với mồi nhử Serbia là dù mất Kosovo thì, bù lại, Serbia sẽ được nhận vào Liên hiệp Âu Châu.
Vladimir Putin không thể chấp nhận sự lấn lướt ấy vì khiến các đơn vị NATO sẽ đứng đầu ngõ sau khi các chư hầu cũ của Liên Xô đều trở thành tiền đồn của Tây phương.
Mọi sợi dây xích đều chỉ có độ bền chắc của mắt xích yếu nhất. Mắt xích đó là Georgia, nên phải bị đánh bung đầu tiên. Chuyện ấy, Hoa Kỳ tất nhiên phải nhìn thấy, hiểu ra. Nhưng vì sao vẫn dậm chân tại chỗ"
Vì Tổng thống là vịt què chờ ngày mãn nhiệm" Vì các đơn vị Mỹ bị căng mỏng nên không thể ứng phó" Vì chính trường Mỹ không thể làm gì hơn giữa mùa tranh cử" Vì Hoa Kỳ ưu tiên giải quyết mối lo Iran và sợ Nga sẽ phá bĩnh" Vì tình hình Pakistan còn bất trắc hơn nên sẽ gieo họa vào chiến trường Afghanistan" Vì khu vực Caucasus không có giá trị chiến lược cho Mỹ" Vì Âu Châu thiếu thống nhất nên không chấp nhận một phản ứng quá mạnh của Hoa Kỳ" Vì Âu Châu thiếu phương tiện và ý chí bảo vệ Georgia khi Hoa Kỳ mắc bận từ Trung Đông đến Trung Á"...
Ta có thể nghĩ ra cả chục lý do giải thích, nhưng thực tế bi đát là sau khi bị lột giáp, Liên bang Nga nay đang trả đòn và tái lập một trật tự mới, trước sự thụ động bất lực của Hoa Kỳ và Âu Châu.
Hoa Kỳ có triệu hồi đại sứ của mình tại Moscow để "tham khảo ý kiến", hoặc thất hùng kinh tế trong khối G-7 quyết định đẩy Liên bang Nga ra khỏi nhóm G-8 thì vẫn không đảo ngược được tình hình. Và không cứu được vị trí của Tổng thống Mikhail Saaskashvili, hay tương lai của Georgia.
Là đồng minh của Mỹ quả thật là phải chấp nhận nhiều bẽ bàng. Ngần ấy quốc gia Đông Âu cũ hay Âu châu mới đều đang nghiền ngẫm sự thật chua chát ấy. Sự tính toán của họ sẽ chi phối cục diện của Chiến tranh lạnh mới, đã khởi sự ngày tám tháng Tám năm 2008. Khi thấy lãnh tụ các nước Đông Âu cũ là Ba Lan, Lituania, Latvia và Estonia cùng xuất hiện bên cạnh Tổng thống Saaskashvili để kêu cứu, chúng ta có thể ngậm ngùi về số phận "tiền đồn dân chủ" của họ.
Với Hoa Kỳ, Putin chỉ lạnh lùng thông báo rằng Đế quốc Nga đang tìm lại vị trí cũ, và rằng Georgia mới chỉ là một món ăn chơi. Đã thế, liệu Hoa Kỳ có tương kế tựu kế mà khuyến khích các xứ khác trong Liên bang Nga cũng đòi món độc lập đó không" Nghi lắm!
Trong khi chờ đợi, người ta nên theo dõi việc quân đội Mỹ tiến hành cứu trợ nhân đạo cho Georgia dọc theo các hành lang từ hải cảng Poti ở hướng Tây vào tới thủ đô Tbilisi ở hướng Đông. Những hành lang này hiện vẫn có chiến xa của Nga kiểm soát. Đạn lạc tên rơi vẫn có thể xảy ra....
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình