Chương Trình Đổi Xe
Vũ Linh
Ý kiến thì tuyệt hảo nhưng phần thi hành thì sai trật lung tung...
Đầu Tháng Bẩy, quốc hội mau mắn thông qua một dự luật do TT Obama đề nghị với tối thiểu tranh luận, vì tính cách thử nghiệm và cũng vì chương trình này dự chi có một tỷ đô, một con số quá nhỏ so với các chương trình khổng lồ của Obama.
Dự luật này khai sinh ra một chương trình đổi xe được gọi là Car Allowance Rebate System - CARS, hay nôm na là Cash for Clunkers (tiền mặt đổi lấy xe phế thải). Chương trình này cho phép những người có xe cũ uống xăng quá nhiều có thể mang xe đến đổi, mua xe mới, bất kể tình trạng xe cũ. Nhà Nước tặng cho mỗi xe từ 3.500 đến 4.500 đô qua hình thức bồi hoàn cho hãng bán xe để hãng xe có thể giảm giá xe mới. Số tiền này được trích ra từ ngân quỹ của chương trình gần 800 tỷ kích động kinh tế đã được phê chuẩn trước đây.
Chi tiết chương trình khá khúc mắc với một cuốn sách về thể lệ dầy hơn 130 trang. Đại cương thì có những điều lệ chính như sau:
- Xe cũ mang đến đổi phải là xe dưới 25 năm, vẫn được bảo hiểm trong năm vừa qua, và thuộc loại uống xăng với một ga-lông chạy chưa tới 18 dặm; xe cũ mang đến đổi sẽ bị phá hủy.
- Xe mua phải là xe mới năm 2009, với một ga-lông xăng chạy được trên 22 dặm cho xe du lịch và SUV, hay 18 dặm cho xe tải nhỏ pick-up, và 15 dặm cho xe tải lớn truck.
- Số tiền bồi hoàn tùy theo sự khác biệt về mức uống xăng giữa xe cũ và xe mới; khác biệt năm dặm sẽ được bồi hoàn 3.500 đô, khác biệt trên 10 dặm sẽ được lãnh 4.500 đô (ví dụ xe cũ chạy được 16 dặm một ga-lông, và xe mới chạy được 22 dặm, sự khác biệt là 7 dặm thì tiền bồi hoàn sẽ được tính ra khoảng 3.900 đô).
Mục đích hiển nhiên của chương trình là một mặt loại bỏ các xe cũ uống xăng và gây ô nhiễm, và mặt khác khuyến khích việc mua xe mới ngõ hầu giúp phục hồi kỹ nghệ xe Mỹ.
Chương trình được tung ra ngày 24 Tháng Bẩy, dự trù kéo dài từ cuối Tháng Bẩy đến cuối Tháng Mười, tức là 100 ngày. Đúng một tuần sau khi chương trình đươc tung ra thì ngân sách dự chi một tỷ đô đã cạn ngay lập tức. Hơn 250.000 xe cũ đã được mang đến đổi lấy xe mới trong có một tuần. Số lượng xe mới được bán ra trong Tháng Bẩy đạt kỷ lục cao nhất từ hơn hai năm nay.
Hiển nhiên chương trình đã thành công vì đạt những mục tiêu của chính phủ đề ra. Quan trọng hơn nữa, chương trình có thể cũng sẽ là động cơ thật sự kích động kinh tế Mỹ một cách cụ thể nhất. Một khiá cạnh khác là chương trình này cũng giúp cho dân nghèo có dịp mua xe mới thay thế mấy cái xe cũ cà rịch cà tang.
Chính quyền Obama lớn tiếng tự ca tụng sự thành công vượt qua mọi dự tính của chương trình, và kêu gọi quốc hội chuẩn chi khẩn cấp thêm hai tỷ nữa để tiếp tục chương trình. Và quốc hội Mỹ mau mắn tuân hành mặc dù đã có nhiều tiếng nói ưu tư và chống đối, chẳng những từ phiá các dân cử Cộng Hòa, mà ngay cả trong khối dân cử Dân Chủ.
Những ưu tư và chống đối nổi lên vì nhiều trục trặc và kẽ hở lớn của chương trình.
***
Trên căn bản, ý kiến trao đổi xe này là một sáng kiến đáng được ca tụng vì hai mục tiêu giảm phung phí năng lượng và giúp phục hồi kỹ nghệ xe. Cũng phải nói cho rõ đây không là sáng kiến của ê-kíp Obama, mà là ý kiến mượn tạm của các nước Âu Châu, với một số thay đổi để phù hợp với hoàn cảnh Mỹ.
Ý kiến thì thật hay, nhưng thi hành thì hết sức luộm thuộm.
Trước hết là con số ngân sách dự chi một tỷ. Lúc đầu thì quốc hội bàn thảo về con số bốn tỷ, nhưng cãi nhau ỏm tỏi để rồi đi đến giải pháp một tỷ. Để có một khái niệm về con số một tỷ này, ta chỉ cần nhìn vào kinh nghiệm của Đức. Nước Đức có dân số chỉ bằng một phần ba dân số Mỹ, nhưng có ngân sách là bẩy tỷ đô dành cho chương trình đổi xe tương tự. Nói cách khác, con số một tỷ không thấm vào đâu vì nếu dựa trên kinh nghiệm của Đức thì Mỹ đã phải có một ngân sách khoảng hơn hai chục tỷ. Không trách được chương trình đã cạn tiền ngay trong bẩy ngày trong khi được dự trù kéo dài một trăm ngày! Cai trị là tiên liệu!
Vấn đề lớn thứ hai là chương trình tuy được đề xướng để giúp phục hồi kỹ nghệ xe Mỹ, nhưng lại giúp phục hồi kỹ nghệ xe… Nhật, Hàn Quốc và Đức!
Theo thống kê sơ khởi, trong mười chiếc xe cũ được mang đến đổi thì cả mười đều là xe Mỹ của Ford, GM, và Chrysler, nhưng trong mười chiếc xe mới được mua thì chỉ có hai chiếc là xe Mỹ, với hãng Ford đứng đầu bảng, còn lại tám chiếc là xe các nước khác như Toyota, Honda, Subaru, Hyundai, Volswagen… Trong ba hãng xe Mỹ, Ford - hãng xe Mỹ duy nhất đã không khai phá sản- đứng đầu về số bán xe mới. Cụ thể, số bán xe Ford tăng khoảng 2% trong khi xe Subaru tăng 35%.
Báo chí phe ta đăng tin này với một sự ngạc nhiên, và các vị chức sắc trong chính quyền và các vị dân cử trong quốc hội cũng đều có vẻ ngạc nhiên. Có lẽ các chức sắc cao cấp đó từ trước đến giờ toàn đi xe lớn kiểu Cadillac hay Lincoln hay Mercedes nên không rành lắm về thị trường xe hơi. Nhưng người dân u mê chúng ta thì đều thấy rõ nếu muốn đổi xe mới uống ít xăng thì dĩ nhiên thiên hạ sẽ đổi lấy xe Nhật hay xe Hàn Quốc, chứ không ai dại gì đổi lấy xe Mỹ. Nhất là hai trong ba hãng xe Mỹ đã khai phá sản! Cho dù Nhà Nước Mỹ bảo đảm, nhưng chắc ăn vẫn là mua xe của những hãng không phá sản như Ford và các hãng Nhật.
Vấn đề thứ ba là hệ thống thủ tục hành chánh nặng nề rườm rà của Bộ Giao Thông Mỹ. Công chức Mỹ chẳng những đã viết ra được một tập thể lệ hơn 130 trang, mà còn nghĩ ra được cả xấp đơn mà thiên hạ phải điền để có thể trao đổi xe qua chương trình này. Các hãng bán xe cũng có cả xấp giấy tờ phải hoàn tất để có thể nhận được tiền bồi hoàn của Nhà Nước. Báo chí loan tin các nhân viên kế toán các hãng bán xe đã phải làm việc đến hai ba giờ sáng mỗi đêm trong suốt tuần lễ chương trình này được tung ra để kịp hoàn tất các giấy tờ thủ tục và nộp cho Nhà Nước trước khi ngân sách bị cạn. Đây là một cuộc chạy đua bạt mạng giữa các hãng xe.
Có nhiều hãng lo xa đã bắt khách hàng mua xe phải ký giấy nhận sẽ mang xe mới lại trả cho hãng nếu hãng không nhận được tiền bồi hoàn của Nhà Nước.
Dĩ nhiên là tất cả khối giấy tờ đó phải được thanh lý bằng máy điện tử. Các chuyên gia Nhà Nước đã làm việc ngày đêm để lo chuyện thảo chương cho chương trình này. Vì tính cách quá gấp rút, chương trình vấp phải đủ loại lỗ hở và sai trật. Một tuần sau khi chương trình được tung ra, Bộ Giao Thông tuyên bố ngân sách đã cạn, nhưng trên thực tế không ai biết rõ bao nhiêu tiền đã được chi ra để bồi hoàn các hãng xe, và còn lại -hay đã thiếu hụt- bao nhiêu trong qũy.
Bộ Giao Thông lo sợ hết tiền, ra thông cáo chấm dứt chương trình. Thiên hạ nhao nhao phản đối, TT Obama ra lệnh tiếp tục, kêu gọi quốc hội chuẩn chi thêm hai tỷ!
Chương trình cũng có nhiều điều hơi oái ăm. Tất cả các xe cũ mang đến đổi bắt buộc bị phá hủy trong khi tiền bồi hoàn tối thiểu là 3.500 đô. Có nghĩa là một chiếc xe trị giá 3.500 đô đó sẽ bị hủy. Dân tỵ nạn chúng ta đều biết rõ có rất nhiều xe trị giá cỡ đó vẫn còn chạy được rất ngon lành, sao lại đi phá hủy" Có phí phạm tiền thuế chúng ta đóng để tài trợ chương trình này không"
***
Tất cả những lộn xộn trên nói lên một sự kiện rất rõ ràng. Ý kiến thì tuyệt hảo nhưng phần thi hành thì sai trật lung tung, từ hết tiền quá nhanh đến việc giúp bán xe ngoại nhập, đến các trục trặc hành chánh. Chỉ chứng tỏ các kế hoạch gia Nhà Nước đã tính toán sai bét từ đầu, không lượng giá đúng mức sự hưởng ứng của thiên hạ, cũng như những khó khăn thực tế.
Câu hỏi đặt ra là nếu các công chức có thể tính toán ra được một kế hoạch sai trật từ đầu, rồi thi hành kế hoạch đó một cách cực kỳ luộm thuộm như vậy đối với một chương trình tương đối nhỏ, thì làm sao người ta có thể tin tưởng chính các công chức này lại có đủ khả năng quản lý những chương trình lớn gấp bội, chẳng hạn như chương trình một ngàn tỷ cải tổ toàn bộ hệ thống y tế Mỹ.
Các kế hoạch hay chương trình của các nước cộng sản trước đây cũng như xã hội chủ nghĩa ngày nay trên căn bản đều nghe rất hợp tình hợp lý và hay ho trên lý thuyết, nhưng đến khi được giao cho công chức thi hành thì đều hỏng hết. Đó là lý do chính các chế độ cộng sản và xã hội cực đoan đã thất bại.
Việc chính quyền Obama ngả theo xu hướng xã hội trong đó Nhà Nước quyết định và thi hành mọi chuyện chỉ làm thiên hạ lo ngại Obama sẽ bước vào con đường xã hội chủ nghĩa với Nhà Nước can thiệp, quy hoạch và thi hành mọi chương trình, để rồi kết quả cũng không khác bao nhiêu.
Những chuyện đang xẩy ra với chương trình đổi xe phế thải lấy tiền mặt chỉ xác nhận khả năng quy hoạch và thi hành thật yếu kém của Nhà Nước và các công chức trong một chương trình tương đối rất hay và cần thiết (9-8-09).
Ghi chú: Quý độc giả có xe cũ muốn đổi và muốn tìm hiểu chi tiết chương trình có thể vào website www.cars.govđể tham khảo thêm. Muốn biết về mức uống xăng của xe cũ của quý vị thì có thể vào website www.fueleconomy.gov.(VL)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình