Hôm nay,  

Nói Chuyện Thuế

06/05/201400:00:00(Xem: 7917)

...Sở thuế IRS dưới thời TT Obama là một sở thuế của... Obama...

Dân tỵ nạn Việt chúng ta có Tháng Tư Đen không bao giờ quên được. Tuy chỉ xẩy ra có một lần, nhưng lại là biến cố đổi đời, sâu bọ lên làm người, người tuột xuống đáy vực. Chuyện đáng nhắc và đáng nói mỗi năm, để con cháu đời này đến đời khác không quên được, để những John Nguyễn hay Marie Huỳnh vài thế hệ nữa vẫn hiểu rõ tên của chúng từ đâu ra, tại sao nghe lại lạ tai và lại... khó đọc như vậy. Nhưng đó là chuyện của nhiều tác giả lỗi lạc khác đã, đang, và sẽ bàn đến. Kẻ viết này lo bàn chuyện quê hương thứ hai, quê hương tạm bợ lâu dài, của chúng ta thôi.

Dân Mỹ cũng có Tháng Tư Đen, không phải chỉ xẩy ra một lần, mà... mỗi năm. Đó là tháng họ phải đóng thuế lợi tức cho chính quyền liên bang, cũng như tiểu bang. Tuy không đổi đời như Tháng Tư Đen của chúng ta, nhưng cũng khiến họ điêu đứng mỗi năm trong suốt cuộc đời cầy sâu cuốc bẩm của họ.

Dân Mỹ tính toán rất kỹ và khám phá ra trung bình, mỗi năm họ phải làm việc tới ngày thứ 111 mới gom đủ tiền để đóng thuế cho Nhà Nước. Nói khác, trong 111 ngày đầu của mỗi năm, bất cứ một đồng xu, một cắc bạc nào quý độc giả kiếm được một cách lương thiện, không đi ăn trộm, ăn cướp gì, thành thật khai báo đầy đủ, đều được thân ái tặng cho Nhà Nước. Hay nếu không muốn tặng thì cũng phải cắn răng nộp lại để khỏi phải ủ tờ.

Tuy chẳng ai vui gì khi phải đóng thuế, nhưng nghĩ cho cùng, đó cũng là chuyện quyền lợi chung, mà cũng là quyền lợi cho cá nhân mình luôn. Không đóng thuế thì Nhà Nước lấy đâu ra tiền xây đường phố, cung cấp điện nước, nuôi lính giữ nước, và làm cả triệu chuyện khác, kể cả trả lương và bổng lộc cho các quan chức để họ làm đầy tớ cho chúng ta?

Thế nhưng cái chuyện đóng thuế này nhiều khi coi dzậy mà hổng phải dzậy chút nào. Có rất nhiều khi chúng ta cong lưng đóng thuế mà cái tiền thuế đó nó bốc hơi bay đâu mất, hay bị tung ra cửa sổ gió thổi đi bốn phương tám hướng, trong khi đường xá chúng ta đi thì vẫn còn đó vì ta đã đóng tiền riêng để bảo trì, mà Mỹ gọi là toll mỗi lần đi xa lộ lại phải bỏ vài đồng, điện nước vẫn còn vì mỗi tháng ta vẫn trả bill điện nước mệt nghỉ cho các đại công ty điện nước trúng độc thầu. Các đầy tớ của chúng ta thì khỏi nói, hầu hạ chúng ta ở đâu không thấy, chỉ thấy họ lãnh lương rất cao, công việc nhàn rỗi, nghỉ hưu rất sớm, dư thừa sức khoẻ đi làm tiếp tục kiếm tiền bù đắp thêm vào những cái lương hưu rủng rỉnh với đầy đủ bảo hiểm y tế do Nhà Nước, tức là những người đóng thuế, cung cấp. Đó là các quan chức hạng thấp. Còn các quan chức đầy tớ hạng cao thì chắc chúng ta chưa đủ tư cách để xin làm đầy tớ trong nhà họ.

Vấn đề đặt ra là tôi sẵn sàng làm bổn phận công dân gương mẫu, đóng thuế cho Nhà Nước để Nhà Nước có tiền lo cho tôi, cho dù tôi không muốn Nhà Nước lo cho tôi. Nhưng tôi phải đóng thuế tới đâu, đến mức nào là vừa, mức nào là quá? Nhà Nước lo cho tôi đến mức nào thì tôi không thở được nữa?

Theo thống kê của sở thuế Mỹ, tuy mỗi năm trồi sụt khác nhau, nhưng trung bình có khoảng 45% dân Mỹ không đóng một xu thuế nào, tức là chỉ có 55% còn lại phải đóng thuế. Rồi theo thăm dò của cơ quan Gallup, 55% dân Mỹ cho rằng mình đóng thuế quá nhiều, 45% cho là mức thuế hiện nay rất công bằng!

Nhìn vào những con số 55% và 45% trùng hợp này, ta thấy ngay là tất cả những người nào phải đóng thuế, cho dù một xu, cũng nghĩ là mình đóng thuế quá nhiều. Chỉ có những người chẳng đóng một xu thuế nào mới cho rằng mức thuế hiện hữu là... công bằng. Có gì đáng ngạc nhiên không?

Cái xứ Mỹ thừa tiền theo kiểu thừa giấy vẽ voi, bày đặt ra trò thăm dò dư luận tốn bạc ngàn bạc vạn, chứ thật ra chẳng cần phải thăm dò gì cho mất thời giờ và tốn tiền, ai cũng biết tất cả thiên hạ mọi người, lớn bé, già trẻ, trắng đen, giàu nghèo, ai đã đóng một xu thuế cũng sẽ than là mình phải đóng thuế nhiều quá, và nấu tìm cách trốn thuế được sẽ làm ngay không do dự, áy náy gì. Nhưng nếu bạn hỏi thêm một câu nữa, hỏi họ xem ông hàng xóm của họ có đóng thuế nhiều quá không, thì có lẽ tuyệt đại đa số sẽ trả lời “không, ông ta đóng ít quá, cần đóng thêm nữa để tôi được bớt tý thuế mà lại có thêm chút tiền trợ cấp cho công bằng”.

Vẫn theo thống kê của sở thuế, khối 5% những người giàu nhất nước đã cõng tới hơn một nửa số tiền sở thuế thu được trên cả nước mỗi năm. Nhưng tất cả cái khối 45% không đóng xu thuế nào vẫn khẳng định là xã hội này thiếu công bằng, mấy anh nhà giàu đóng thuế ít quá, phải bắt họ đóng thêm cho công bằng. Bằng chứng rõ ràng là họ đi xe Mẹc-xe-đì còn tôi thì ì ạch cái Hông-Đa cũ xì. Không công bằng! Đó là lý luận của những nhóm “Chiếm Cứ Lung Tung”, Occupy Anywhere, bộc phát cách đây ít lâu nhưng đã lặn mất rồi. Và đó cũng là lý luận của TT Obama.

Thực ra, TT Obama cũng đóng thuế bộn bạc chứ không phải thuộc thành phần không đóng thuế. Nhưng ông là người chủ trương phải tăng thuế nhà giàu hơn nữa, nhân danh công bằng. Dĩ nhiên đây ta nói về chuyện công bằng theo xã hội học, chứ nếu nói theo toán học thì hơi khác. Số người muốn nhà giàu đóng thuế nhiều hơn chiếm tuyệt đại đa số cử tri đi bầu. Các chính khách Mỹ lấy quyết định rất dễ: chỉ cần đếm phiếu cử tri là biết phải làm gì.

Ngoài chuyện công bằng xã hội ra, câu hỏi thiên hạ nêu ra là sao Nhà Nước cứ muốn lấy tiền chúng ta hoài vậy? Lấy để làm những gì mà nhiều quá vậy? Tài liệu do sở thuế công bố, năm nay, 2015, tiền thuế thu được sẽ là 3.300 tỷ. Con số không nhỏ gì, nhưng TT Obama vẫn nằng nặc đòi tăng thuế “nhà giàu” vì Nhà Nước vẫn chưa đủ tiền xài.

Chưa đủ mặc dù đã đi vay mượn hơn 15.000 tỷ từ tứ phiá, nhất là từ các ông vua dầu hoả Ả Rập và các Chú Ba.

Tiền đi đâu? Một ví dụ cụ thể: TT Obama từ đầu năm đến giờ, 4 tháng, bận rộn quá mức nên chỉ đi đánh gôn được có hai lần, chi phí chúng ta trả là 3 triệu đô (chính xác là 2,9 triệu, theo tin báo), vị chi 1,5 triệu cho một lần. Một anh tỵ nạn làm lương hạng cao, 50.000 đô một năm, sẽ phải làm việc 30 năm mới đủ tiền cho TT Obama đi đánh gôn một lần. Từ ngày nhậm chức, TT Obama đã đi đánh gôn tổng cộng chỉ có 168 lần. Công bằng mà nói, không phải lần nào cũng tốn 1,5 triệu. Có lần nhiều hơn như nếu đi Hawaii để đánh gôn, có lần chỉ vài chục ngàn thôi nếu như đánh gôn đâu gần thủ đô. Nhưng tổng số chắc cũng không dưới 100 triệu.

Đó là chuyện nhỏ.

Chuyện lớn hơn: 800 tỷ được TT Obama dùng để kích cầu kinh tế, mang nước Mỹ ra khỏi khủng hoảng rồi trì trệ kinh tế. Kết quả như thế nào? Nhà Nước Obama vừa công bố tỷ lệ tăng trưởng kinh tế của tam cá nguyệt đầu năm 2015 là đúng … 0,1%, tức là sát mức … 0%. Tăng trưởng kinh tế của mấy Chú Ba trung bình mấy năm qua là 9%. Khối kinh tế của các Chú cuối năm nay sẽ lớn hơn khối kinh tế Cờ Hoa. Ưu tư của TT Obama là chia cái bánh cho đều hơn chứ không phải làm cái bánh lớn ra.

Nếu có quý độc giả nào đồng ý là đã bị đóng thuế quá nhiều, thì xin vị độc giả đó bình tĩnh mà lo, vì thuế lợi tức chúng ta đang bàn chỉ là một trong cả ngàn thứ thuế mà chúng ta đang phải đóng, tuy đóng một cách gián tiếp. Tức là có người khác phải đóng, rồi người đó chuyền lại cho ta qua cách tăng giá sản phẩm họ bán cho ta. Hay là những loại thuế bí mật. Như cái tiền “phạt” những người không có bảo hiểm y tế, mà Tối Cao Pháp Viện định nghiã lại là “thuế”, không hơn không kém.


TT Obama khi ra tranh cử năm 2008, có dõng dạc tuyên bố “tôi có thể khẳng định tất cả những người nào có lợi tức dưới 250.000 đô một năm, sẽ không phải đóng thêm một đồng thuế nào khi tôi làm tổng thống”. Một câu nói đáng khắc lên hai cây cột ở cửa vào Tòa Bạch Ốc.

Nhưng theo các chuyên gia tài chánh và thuế khóa, trong 5 năm qua, với 6 đề nghị ngân sách, TT Obama đã xin tăng hay chế tạo ra hơn 440 thứ thuế. Năm 2012 là năm tái tranh cử, cũng là năm với số thuế xin tăng ít nhất, có 34 thứ thuế thôi. Qua năm sau 2013, sau khi đã an toàn tái đắc cử, số thuế xin tăng vọt lên lại 137.

Hầu hết các thứ thuế đó đều đập trúng ngay hầu bao của chúng ta tuy chúng ta không biết. Như thuế đánh vào xăng mà chúng ta đổ mỗi ngày, bất kể mức lương cao hơn hay thấp hơn 250.000 đô. Hay thuế thuốc lá mà theo thống kê, tuyệt đại đa số những người hút thuốc là những thành phần lao động lương thấp nhất. Hay thuế trên hơi đốt mà tất mọi gia đình sống trong mấy vùng lạnh trong các mùa bão tuyết mỗi năm đều phải mua nếu không muốn chết cóng trong thời đại “điạ cầu đang bị hâm nóng”. Hay khoảng trên 20 thứ thuế mới được đẻ ra trong Omabacare, trong đó có thuế đánh trên các nhà sản xuất dụng cụ y khoa chẳng hạn. TT Obama sẽ giải thích đây là thuế đánh lên bọn đại công ty đại tài phiệt, không phải thuế trên những người nghèo như chúng ta. Nhưng nếu có vị độc giả nào nghĩ rằng các nhà sản xuất đó không chuyển cái thuế đó lên đầu các nhà thương và bác sĩ, rồi các nhà thương và bác sĩ đó không chuyển lên đầu chúng ta thì có lẽ vị độc giả đó nên đi uống vài ly cà phê cho tỉnh mộng.

Mỗi lần TT Obama xin quốc hội cho chúng ta tiếp tục được trừ một phần tiền thuế trên lương để đóng vào quỹ an sinh Social Security Funds (payroll tax), là chúng ta nghe Tòa Bạch Ốc khua chiêng trống rùm beng là TT Obama đang cắt thuế. Chúng ta không hề nghe đó chỉ là tiếp tục triển hạn mức thuế mà TT Bush đã cắt chứ không phải là TT Obama đã cắt thuế.

Vào trang mạng của Tòa Bạch Ốc, ta sẽ thấy chính quyền Obama khoe ông đã cắt thuế cho giới tiểu thương –small businesses- tất cả 18 lần, tổng cộng hơn 3 tỷ đô. Nhưng theo tập san The American của American Enterprise Institute, họ chỉ khoe những chuyện cắt thuế mà quên khoe những việc tang thuế, không nói ra là đã tăng thuế tiểu thương đủ loại, tổng cộng 52 tỷ, gấp 17 lần mức thuế được cắt. Và cũng “quên” ghi là trong 18 thứ thuế cắt đó, có gần một tá là cắt của TT Bush mà TT Obama vẫn giữ.

Nhà Nước luôn luôn biện minh cho chuyện thu thuế. Chẳng hạn như thuế cho quỹ an sinh như vừa nêu trên, là thuế để quý độc giả có medicare và tiền già. Nghe thì cũng tốt thôi. Vấn đề là mấy ông bà công chức quản lý mấy cái quỹ đó làm việc như thế nào? Cái tiền chúng ta đóng có tương xứng với cái tiền ta sẽ nhận được không? Và có tồn tại vĩnh viễn không?

Câu trả lời cho cả hai câu hỏi là không! Tiền thuế ta đóng vào quỹ an sinh được Nhà Nước đầu tư vào công khố phiếu của Nhà Nước bán ra, kiểu tiền chạy từ túi bên phải qua túi bên trái của Nhà Nước vậy. Có nghiã là Nhà Nước mượn tạm số tiền đó để xài trước. Lãi suất công khố phiếu trồi sụt khoảng giữa 1% hay 2%. Lạm phát ở Mỹ trong những năm gần đây trung bình trồi sụt ở mức 3% đến 4%. Tức là chưa gì ta đã thấy mỗi năm Nhà Nước làm mất khoảng 2% tiền già của ta rồi. Sau đó, theo cái đà chi thu hiện nay, chừng hai chục năm nữa là con cháu chúng ta sẽ càng ngày càng đóng nhiều trong khi thu lại càng ít, hơn nữa, số tiền lãi thu về không đủ chi cho các cụ, quỹ phải dùng vốn để chi trả, tức là càng ngày càng mất vốn, đến một ngày nào đó sẽ... hết vốn luôn.

Chẳng những tiền thuế chúng ta bị phung phí vô lối theo kiểu tiền thiên hạ, không phải tiền mình, mà nhiều khi cái tiền đó lại được mang đi xài cho chuyện chẳng có lợi gì cho cộng đồng, mà chỉ có lợi cho phe nhóm, nghiã là phe đang nắm túi tiền thuế.

Đó là chuyện quốc hội Mỹ đang hạch hỏi sở thuế IRS.

Xứ Mỹ là xứ tự do dân chủ. Chính quyền không có quyền ra lệnh cho công an đi bắt đối lập, mang ra tòa cho công an đứng sau lưng bịt miệng, cũng như không có quyền dùng ảo thuật để đạt được những tỷ lệ phiếu cỡ 99,99%. Nước Mỹ này chưa lên tới cấp đỉnh cao trí tuệ loài người nên chưa đạt đến mức thượng thừa như vậy.

Nhưng nước Mỹ này cũng biết nhiều bùa phép mánh mung không phải vừa.

Xứ Mỹ này là xứ của tiền bạc. Tiền bạc chi phối mọi chuyện, kể cả chính trị. Trong tất cả các cuộc tranh cử bầu bán ở Mỹ, bên nào chi nhiều tiền hơn có nhiều hy vọng thắng hơn, bất kể các yếu tố khác. Như ta đã thấy một ông tổ chức cộng đồng, chỉ giỏi mồm mép, chiêu dụ được hơn 700 triệu đô là chễm chệ bước vào Nhà Trắng ngay, cho dù lý lịch, kinh nghiệm, thành tích viết ra chưa được hai dòng.

Như vậy thì cái cách dễ đắc cử nhất có phải là không cho đối thủ của mình có đủ tiền chạy đua cùng với mình không?

Sở thuế IRS dưới thời TT Obama là một sở thuế của... Obama. Theo điều tra của quốc hội Mỹ, vào trong các văn phòng của sở thuế, phần lớn các màn hình máy vi tính đều có hình TT Obama cười toe toét, trên tường thì dán la liệt bích chương mặt trời đỏ đang mọc. Xin đừng lầm với mặt trời đỏ của “bác” Mao: mặt trời đỏ của “bác” Mao mọc ở phiá đông, mặt trời đỏ của Mỹ mọc ở phiá tây, từ Hawaii lên.

Từ cùng chia sẻ tư tưởng chính trị, đến cái ưu tư bảo vệ việc làm của mình, các công chức đó hăng hái lo thu thuế, nhưng đồng thời cũng hăng hái cố gắng giúp TT Obama tái đắc cử năm 2012.

Họ nghĩ ra một cách: ngăn chận không cho các tổ chức khuynh hữu chống TT Obama có dịp được thành lập để đi gây quỹ yểm trợ cho ông TĐ Romney, đối lập của TT Obama. Khoảng hai tá tổ chức khuynh hữu không được giấy phép hoạt động, hồ sơ bị ngâm tôm tháng này qua năm nọ, họ không đi gây quỹ cho TĐ Romney được cho đến qua ngày bầu cử. Và TT Obama tái đắc cử.

Công bằng mà nói, TT Obama tái đắc cử không phải hoàn toàn nhờ vào cái mánh này, nhưng trong những cuộc bầu cử hơn thua nhau có khi có vài trăm phiếu (không tin thì có quyền đi hỏi PTT Al Gore), biện pháp của IRS không phải không đáng kể. Mà cho dù không đáng kể đi nữa thì cũng còn vấn đề nguyên tắc và vấn đề hợp pháp hay không.

Sau khi câu chuyện đổ bể, bà Lois Lerner, viên chức cao cấp chịu trách nhiệm về chuyện này đã bị ép làm vật thiêu thân, từ chức. Hiện nay bà vẫn đang bị quốc hội hạch tội, nhưng bà đã không hợp tác, và đang bị đe dọa sẽ bị kết tội coi thường quốc hội. Nhưng không sao. Nếu có bị kết tội thì Bộ Tư Pháp của ông Eric Holder cũng sẽ không bắt bỏ tù đâu. Chính ông Holder này trước đây đã bị quốc hội buộc tội này, nhưng dĩ nhiên ông không thể tự mình bắt mình.

Dù sao thì sở thuế cũng đã hoàn thành công tác, gạo đã nấu thành cơm, TT Obama đã đắc cử. Điều tra, điều trần làm gì nữa?

Càng nhìn kỹ, càng thấy tiền thuế ta đóng là quá cao, cho dù chỉ đóng có đúng một đô. (04-05-14)

Vũ Linh

Quý độc giả có thể liên lạc với tác giả để góp ý qua email: [email protected]. Bài của tác giả được đăng trên Việt Báo mỗi thứ Ba.

Ngày 30 tháng 9 năm 2025, tại căn cứ Thủy Quân Lục Chiến ở Quantico, Virginia, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth bước lên sân khấu trước hàng trăm tướng và đô đốc được triệu tập từ khắp nơi trên thế giới. Ông tuyên bố sẽ “cải tổ văn hóa quân đội” bằng mười chỉ thị mới, nhằm quét sạch cái mà ông gọi là “rác rưởi thức tỉnh” và khôi phục “tinh thần chiến binh”. Cụm từ ấy – nửa ca tụng bạo lực, nửa tán dương cơ bắp – nay đã trở thành thương hiệu chính trị của Hegseth. Trong cuốn Cuộc Chiến Chống Lại Những Chiến Binh (2024), ông cho rằng việc phụ nữ được đưa vào các vai trò chiến đấu đã “làm cạn kiệt” tinh thần này, khiến quân đội Hoa Kỳ “ít sát thương hơn.” Nghe qua, người ta tưởng quân đội chỉ tồn tại để đong máu đếm xác.
Ông bà xưa đã nói, nắm thì “nắm kẻ có tóc ai nắm kẻ trọc đầu.” Cách nói dân gian này rất cụ thể và dễ hình dung, người có tóc thì dễ bị nắm, bị túm, còn người trọc đầu thì không thể nắm được. Mang câu nói này vào chính trường Mỹ hiện tại, quả là khôi hài, nhưng không kém màu bi kịch. Nó phản ánh một sự thật trần trụi và không thể tránh khỏi: Quyền lực, chính sách, sắc lệnh hành pháp, các cuộc chiến pháp lý và ‘tuổi thọ’ chính trị của người đứng đầu nhánh hành pháp đang phụ thuộc vào sự phục tùng của các nhà lãnh đạo và những tài phiệt. Họ là ai? Họ là một mạng lưới của các quan chức, nhà lập pháp, giám đốc điều hành truyền thông, nhà tài trợ…, những người đã chọn chọ họ một thế đứng, xuôi theo những gì tổng thống muốn.
Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ đang đánh một đòn nguy hiểm: huy động các văn phòng công tố đi điều tra mạng lưới từ thiện Open Society Foundations của gia đình Soros, một quỹ từ thiện quốc tế, nổi tiếng với việc tài trợ cho các dự án dân chủ, giáo dục và nhân quyền trên khắp thế giới. Danh sách cáo buộc nghe cứ như “vật lạ”: từ đốt phá đến tài trợ khủng bố. Open Society Foundations lập tức phản đối, khẳng định mình hoạt động hợp pháp, và nhắc lại điều mà bất cứ người tỉnh táo nào cũng hiểu: khi chính quyền có thể tùy tiện lấy một nhóm dân sự làm vật tế, thì quyền của mọi nhóm khác cũng chẳng còn gì bảo đảm.
Trong nhiều thập niên qua, giải pháp hai nhà nước luôn được xem là phương án khả thi nhằm mang lại hòa bình cho khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn chưa đạt được kết quả cụ thể. Gần đây, cuộc tranh luận về việc công nhận nhà nước Palestine đang có những chuyển biến mới khi Pháp và Ả Rập Xê Út tổ chức một hội nghị quốc tế tại New York, ngay trước thềm Đại hội thường niên của Liên Hiệp Quốc.
Hôm Thứ Sáu 26/9, Tổng Biên Tập JEFFREY GOLDBERG của tạp chí The Atlantic gửi ra tuyên bố phản đối lệnh của Ngũ Giác Đài về việc áp đặt, kiểm duyệt báo chí. Tuyên bố ghi rõ: “Về cơ bản, The Atlantic phản đối những hạn chế mà Ngũ Giác Đài đang cố gắng áp đặt đối với các nhà báo đưa tin về vấn đề quốc phòng và an ninh quốc gia. Những yêu cầu này vi phạm quyền Tu Chính Án Thứ Nhất của chúng ta, và quyền của người Mỹ muốn biết hình thức khai triển nguồn lực và nhân sự vốn do tiền thuế của người dân tài trợ. Những quy định này cũng phá vỡ các thông lệ lâu đời - dưới thời tổng thống của cả hai đảng, trong suốt thời kỳ chiến tranh và khủng hoảng quốc gia - vốn cho phép các phóng viên Ngũ Giác Đài thực hiện công việc của mình mà không bị can thiệp chính trị.” The Atlantic đăng tuyên bố này trên trang mạng xã hội chính thức của tạp chí.
Chuyện phải, trái ở đây không hẳn là chuyện đúng, sai mà đúng ra là chuyện bên phải (khuynh hữu hay thiên hữu) và bên trái (khuynh tả hay thiên tả) trong chính trị Mỹ. Tất nhiên, trên đời này mọi chuyện đều có hai mặt của nó. Trong chính trị cũng thế, đã có cánh phải thì ắt có cánh trái, vì đó không những là bản chất tương đối của mọi sự mọi vật mà còn là hiện tượng phải có trong một nền dân chủ. Tuy nhiên, nền chính trị Mỹ trong những năm gần đây đã bị phân cực và phân hóa trầm trọng. Thể chế dân chủ kiểu mẫu của Mỹ xưa nay đương nhiên chấp nhận sự khác biệt vì đó là một trong những yếu tính ắt có của một nền dân chủ thật sự. Nhưng đẩy sự khác biệt của mình đến mức cực đoan và biến sự khác biệt của người khác thành kẻ thù bất dung thì là hiện tượng biến dạng nguy hiểm báo hiệu sự sụp đổ của nền dân chủ. Nước Mỹ trong những năm gần đây đã chứng kiến nhiều hiện tượng cực đoan như thế.
Với sự tham gia của khoảng 100.000 binh sĩ, cuộc diễn tập quân sự Nga-Belarus mang tên “Zapad 2025” đang được khối NATO theo dõi chặt chẽ và các quốc gia phía đông của liên minh cực kỳ lo ngại, đặc biệt nhất là sau khi các máy bay không người lái của Nga xuất hiện trên bầu trời Ba Lan. Cuộc tập trận này vẫn diễn ra theo chu kỳ bốn năm một lần, nhưng lần này, chính giới và công luận xem đây là phép thử đối với khả năng phản ứng của NATO trong bối cảnh địa chính trị mới. Để đối phó, NATO và Ukraine đang tăng cường các biện pháp an ninh, khi nguy cơ chiến tranh được đánh giá là ngày càng leo thang. Kinh nghiệm từ năm 2022 cho thấy Nga đã tiến hành các cuộc tập trận trước khi mở cuộc tấn công vào Ukraine. Câu hỏi đặt ra là liệu lịch sử có lặp lại không và tình hình hiện nay nghiêm trọng đến mức nào?
Khi chính phủ liên bang đe dọa cắt hàng tỷ đô la tài trợ nghiên cứu cho Harvard, đó không chỉ là một quyết định ngân sách. Đó là một phép thử cho chính nền tảng dân chủ: liệu chính quyền có thể dùng sức mạnh tài chính để định đoạt tư tưởng hay không. Tòa án liên bang vừa trả lời dứt khoát: không.
Ở với cộng sản, tuy còn trẻ con, chúng tôi đã hiểu thấu bài học: không nói theo là có tội, mà nói khác đi lại càng là trọng tội. Bước sang Mỹ, cứ tưởng rằng mọi chuyện sẽ khác vì đây là đất tự nhận là xứ sở tự do, nơi hiến pháp bảo đảm quyền được nói. Nhưng tuần qua, sau mấy chục năm ở Mỹ, tôi bỗng bắt gặp chính mình ngập ngừng muốn nói điều thật: tôi không thích Charlie Kirk, và tôi không muốn “celebrate his life” (tôn vinh cuộc đời ông).
Không rõ ABC có lường trước được phản ứng của cộng đồng, khán giả đối với hành động cúi đầu trước áp lực và quyền lợi, dẫn đến dừng ngay lập tức Jimmy Kimmel Live! hay không, nhưng thực tế đã cho thấy một làn sóng tức giận đã bùng nổ. Viên đạn dường như quay ngược lại, xé gió, đâm thẳng vào ba ký tự khổng lồ của đế chế truyền thông. Các cuộc tẩy chay Hulu và Disney+ bắt đầu. Trang mạng Disney+ bị sụp đổ vì lượng khán giả đăng nhập để “cancel subcription” trong đêm họ ra lệnh tắt đèn sân khấu; Disney mất gần $4 tỷ trên thị trường. Hàng loạt cuộc biểu tình phản đối trước trụ sở của ABC và Disney. Về phía các nhà báo, nghệ sĩ giải trí, các nhà lãnh đạo chính trị – từ Stephen Colbert đến David Letterman đến cựu Tổng thống Barack Obama – cùng lên án việc làm của ABC, coi đó là sự đầu hàng nguy hiểm trước áp lực chính trị và là phép thử đối với quyền tự do ngôn luận.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.