Thời tiết mùa hè năm nay bất thường. Đã có những ngày quá oi bức, và cũng có những ngày lù mù, không mưa không nắng, gió se lạnh.
Khí hậu đôi khi cũng tác động vào lòng người, khiến họ dễ bẳn gắt, khó chịu. Những người đã nuôi dưỡng từ lâu sự kỳ thị, thành kiến, hay tỵ hiềm nào đó, có thể bị thời tiết nóng bức châm ngòi cho sân hận và sự bạo động. Đã có những cuộc khủng bố đơn phương hoặc nhân danh tổ chức (thế tục hay tôn giáo) diễn ra khắp hành tinh trong những tháng năm qua.
Thực ra, các phiền não từ tâm chúng ta không chờ đợi thời tiết: chúng có thể dấy khởi bất cứ lúc nào, một khi có điều kiện thuận hay nghịch, tương ứng với bản chất của chúng.
Tham danh, hám lợi thì dù khoác mặc lớp áo sang trọng rực rỡ nào, cũng chỉ là vẻ hào nhoáng của một đời sống nội tâm rỗng tuếch.
Ganh ghét kẻ trên, hận thù kẻ dưới, chứng tỏ mình thấp kém, bất tài, không thể vượt khỏi kẻ khác, và không có vị trí thích hợp nào cho mình trong nấc thang cuộc đời.
Bảo thủ (giáo điều, tín lý…), say mê (chủ thuyết, ý hệ…) một cách cuồng tín, không chút lý trí suy xét nào, cho thấy một tâm trí cạn cợt, nhỏ nhoi.
Tâm nhỏ nhoi, trí cạn cợt, mà mang gươm mang súng thì chỉ biết giết người, hại vật; mang chức vụ và quyền hạn cao thì chỉ có phá hoại tập thể và chèn ép những cá nhân khác.
Vậy thì, để mang lại hạnh phúc cho tha nhân, và để có niềm an lạc thực sự cho mình, phải chăm sóc tự tâm trước:
Quên cái danh thì tự khắc sẽ được an vui.
Quên mình đi thì kẻ khác ắt có hạnh phúc.
Vui với thành công của người thì niềm vui tăng mãi.
Thương yêu tất cả thì lòng hóa vô biên.
Tâm lớn, trí sâu như trời cao biển rộng mới có thể dung chứa muôn người, muôn vật; mà người hay vật cũng nhờ đây tăng ích.
Cởi mở, bao dung thì đi đến đâu, không gian mở ra đến đó.
Co rút, cục bộ thì dù ngồi một chỗ, vẫn làm choáng lối, chật đường, ngăn trở kẻ khác.
Không phải sinh ra với màu da, sắc tộc, chủng loại, gia đình… ấy thì chúng ta hiển nhiên trở thành cao sang quyền quý, hay thấp kém hạ liệt.
Không phải mang chiếc áo đó, đội chiếc mão kia, ngồi nơi ghế nọ, mà chúng ta trở nên thánh thiện, cao cả.
Chỉ khi nào tâm niệm, lời nói, hành vi hoàn toàn hướng thiện, lợi tha thì mới thực sự là cao quý. (*)
Ngồi một chỗ, lắng tâm, quan sát. Chúng ta làm gì khi bốn mùa đắp đổi, đến-đi?
Lăng xăng sắm sửa áo mới. Xây cất lầu đài tráng lệ nguy nga. Tiệc tùng thiết đãi, kéo ghế mời nhau hay tranh nhau kéo ghế. Uống trà, thưởng hoa, tán gẫu thiên hạ sự… Lá vàng vương vất trên nền cổ mộ. Mưa bay lất phất những đêm đông dài. Rộn ràng tiếng cười câu nói. Thổn thức giọt lệ tràn mi. Đi qua từng vùng trời lạ, tìm hoài dấu vết nhạn bay. Ngồi im, động giấc mơ huyền…
Ngoài hiên, bên vòm cỏ dại, biêng biếc sông xanh. Cuối bãi bờ kia, vươn một cành sen trắng.
_____________
(*) Ý kinh Pháp Cú, câu 43.
Khí hậu đôi khi cũng tác động vào lòng người, khiến họ dễ bẳn gắt, khó chịu. Những người đã nuôi dưỡng từ lâu sự kỳ thị, thành kiến, hay tỵ hiềm nào đó, có thể bị thời tiết nóng bức châm ngòi cho sân hận và sự bạo động. Đã có những cuộc khủng bố đơn phương hoặc nhân danh tổ chức (thế tục hay tôn giáo) diễn ra khắp hành tinh trong những tháng năm qua.
Thực ra, các phiền não từ tâm chúng ta không chờ đợi thời tiết: chúng có thể dấy khởi bất cứ lúc nào, một khi có điều kiện thuận hay nghịch, tương ứng với bản chất của chúng.
Tham danh, hám lợi thì dù khoác mặc lớp áo sang trọng rực rỡ nào, cũng chỉ là vẻ hào nhoáng của một đời sống nội tâm rỗng tuếch.
Ganh ghét kẻ trên, hận thù kẻ dưới, chứng tỏ mình thấp kém, bất tài, không thể vượt khỏi kẻ khác, và không có vị trí thích hợp nào cho mình trong nấc thang cuộc đời.
Bảo thủ (giáo điều, tín lý…), say mê (chủ thuyết, ý hệ…) một cách cuồng tín, không chút lý trí suy xét nào, cho thấy một tâm trí cạn cợt, nhỏ nhoi.
Tâm nhỏ nhoi, trí cạn cợt, mà mang gươm mang súng thì chỉ biết giết người, hại vật; mang chức vụ và quyền hạn cao thì chỉ có phá hoại tập thể và chèn ép những cá nhân khác.
Vậy thì, để mang lại hạnh phúc cho tha nhân, và để có niềm an lạc thực sự cho mình, phải chăm sóc tự tâm trước:
Quên cái danh thì tự khắc sẽ được an vui.
Quên mình đi thì kẻ khác ắt có hạnh phúc.
Vui với thành công của người thì niềm vui tăng mãi.
Thương yêu tất cả thì lòng hóa vô biên.
Tâm lớn, trí sâu như trời cao biển rộng mới có thể dung chứa muôn người, muôn vật; mà người hay vật cũng nhờ đây tăng ích.
Cởi mở, bao dung thì đi đến đâu, không gian mở ra đến đó.
Co rút, cục bộ thì dù ngồi một chỗ, vẫn làm choáng lối, chật đường, ngăn trở kẻ khác.
Không phải sinh ra với màu da, sắc tộc, chủng loại, gia đình… ấy thì chúng ta hiển nhiên trở thành cao sang quyền quý, hay thấp kém hạ liệt.
Không phải mang chiếc áo đó, đội chiếc mão kia, ngồi nơi ghế nọ, mà chúng ta trở nên thánh thiện, cao cả.
Chỉ khi nào tâm niệm, lời nói, hành vi hoàn toàn hướng thiện, lợi tha thì mới thực sự là cao quý. (*)
Ngồi một chỗ, lắng tâm, quan sát. Chúng ta làm gì khi bốn mùa đắp đổi, đến-đi?
Lăng xăng sắm sửa áo mới. Xây cất lầu đài tráng lệ nguy nga. Tiệc tùng thiết đãi, kéo ghế mời nhau hay tranh nhau kéo ghế. Uống trà, thưởng hoa, tán gẫu thiên hạ sự… Lá vàng vương vất trên nền cổ mộ. Mưa bay lất phất những đêm đông dài. Rộn ràng tiếng cười câu nói. Thổn thức giọt lệ tràn mi. Đi qua từng vùng trời lạ, tìm hoài dấu vết nhạn bay. Ngồi im, động giấc mơ huyền…
Ngoài hiên, bên vòm cỏ dại, biêng biếc sông xanh. Cuối bãi bờ kia, vươn một cành sen trắng.
_____________
(*) Ý kinh Pháp Cú, câu 43.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình