Thiền
Phan Thanh Tâm
Hơn hai ngàn năm trước, sau sáu năm tu khổ hạnh đã knông đem kết quả như ý, Đức Phật đã từ bỏ năm người bạn đồng tu đi tìm cách tu khác; nhờ tọa thiền định 49 ngày đêm dưới cội bồ đề, Ngài giác ngộ trở thành Phật. Ngày nay thiền hết còn là riêng cuả con cái nhà Phật. Thiền là điều ai cũng có thể thực tập, không phài là chuyện nghiên cứu hay học một cuốn sách có các pháp môn tu tập phức tạp. Thiền tập chỉ cần thư giãn toàn thân, ngày qua không nghĩ tới, ngày sau chẳng bận tâm, nguyện xin an bình, cho khắp mọi người, lặng lẽ lắng nghe, cảm nhận hơi thở, buông xả tất cả.
Đó là những điều trích ra từ hai cuốn sách ThiềnTập Trong Đời Thường dày 275 trang và Thiền Tông Qua Bờ Kia dày 345 trang, xuất bản năm 2017 của cư sĩ Nguyên Giác, sinh năm 1952 tại Saigon. Hai tuyển tập gồm nhiều bài ngắn, với nhiều tham khảo, không có tính bộ phái. Ngoài việc giúp trả lời các câu hỏi thường gặp của người mới học Phật, sách còn đề cập tới nhiều chủ đề đơn giản và phức tạp; đơn giản như các khảo sát về ứng dụng thiền tập trong lãnh vực giáo dục, y tế tại Hoa Kỳ; hay phức tạp như tìm hiểu về kinh Nhật Tụng Sơ Khởi khi Đức Phật còn sinh tiền. 
Trong lời thưa cuốn Thiền Tập Trong Đời Thường tác giả còn mong sách sẽ giúp độc giả cảm thọ hạnh phúc hơn và tự chữa trị nhiều bệnh tâm thân. Thiền không những đã vuợt không gian, thời gian mà còn vuợt cả đạo giáo và thể chế. Sách cho hay Thiền Tông từ Nhật tới Pháp rồi tới Cuba. Thủ đô La Habana có một thiền đường. Omar Perez, con trai của lãnh tụ du kích Che Guevara là một nhà sư Thiền Tông. Vẫn theo sách, hiếm người theo hai tôn giáo vì dầu với nước khó hòa hợp. Thế nhưng, ở Hoa kỳ có “rất nhiều người Do Thái trở thành Phật tử”. Và ngày 7/5/14, Quốc Hội Anh đã ngồi thiền một phút. Cảnh sát Ontario, Canada đã đưa nhân viên đi học một khóa thiền thần tốc (13/4/16 Huffington Post Canada).
Cư sĩ Tâm Diệu, thuộc Thư Viện Hoa Sen trong lời giới thiệu sách, đã nhận xét sách có giá trị vì khi đọc ai cũng có thể hiểu được và tác giả đã dùng ngôn ngữ thường để ai cũng có thể thực hành dù đang làm việc, đang ăn uống, đang đi, đang đứng ở khắp mọi nơi, mọi lúc. Sách không phải chỉ có những lời nói suông mà có dẫn chứng với các sự kiện cụ thể bằng các nguồn tin từ các cơ quan truyền thông quốc tế. Đó là nhờ tác giả là nhà báo Phan Tấn Hảii mưu sinh bằng nghề báo, dịch thuật tin tức. Ngoài ra, cư sĩ Nguyên Giác theo lời giới thiệu trong sách, đã tham học ở chùa Tây Tạng Bình Dương. Ông còn là đệ tử đời thứ ba dòng thiền Tây Tạng với tông chỉ thuộc dòng Lâm Tế. Cư sĩ cũng đã xuất bản nhiều sách song ngữ về thiền.
Đọc mục lục dưới đây, sẽ thấy Thiền đã len vào mọi sinh hoạt của cuộc sống. Người đọc không phải đọc từ trang đầu tới trang cuối mới thấy được chủ ý của sách. Đọc ở bất kỳ tiểu mục nào cũng đều có chỉ dẫn cách thực hành Thiền.Theo tác giả, chỉ cần nhớ hai câu: Thở vào dịu dàng, biết và cảm thọ hơi thở vào. Thở ra dịu dàng, biết và cảm thọ hơi thở ra. Ông còn khẳng định, trongt bài vài ghi chú rời về thiền rằng, ai cũng có thể tập thiền Phật gíáo; nó mang lại hạnh phúc và lợi ích vô cùng tận cho người tập và tận cùng là giải thóat. Tập một ngày là hạnh phúc một ngày, tập một giờ là hạnh phúc một giờ, tập một phút là hạnh phúc một phút. Thiền tập như một công cụ đa dụng còn dùng để tránh bạo lực trong nhà tù.
Cuốn thứ nhất có 28 bài: Thiền Tập Và Nhan Sắc, Thiền tập Cho Cảnh Sát,Thiền Tập Chữa Bệnh Tâm Trí, Thiền Như Pháp Giảm Đau, Cà Phê Và Thiền, Ăn Chay Để Cứu Địa Cầu, Đá Banh Vì Quê Nhà, Hội Sinh Viên Phật Tử Delta Beta Tàu, Thiền Tông Tại Cuba, Một Góc Vắng Lặng, Tập Thiền Chạy Bộ, Thiền Tông Và Thi Ca,Nói Gì Với Giới Trẻ Về Phật Giáo?, Thiền tập Và Bạo Lực, Thế Vận Và Thiền Tập, Tây Tạng Phật Giáo Và Bóng Đá, Vài Ý Nghĩ Rời Về Hoằng Pháp, Hội Sinh Viên Phật Tử, Tưởng Nhớ Thầy Giác Nhiên, Phật Học Và Nghệ Thuật: Từ Thiền Tông Tới Tịnh Độ, Hội Họa Và Thiền Tập, PhậtGiáo Thái Lan Nhìn Lại 50 Năm, Tu Học: Nói Nghe Đọc Viết, Tu Học Và Những Nỗi Sợ, Tự Thiêu Và Giới Sát, Vài Ý Nghĩ Hoằng Pháp Ở Xứ Người, Lễ Hội Và Công Đức, Người Ăn Cơm Phật.
Trong bài Thiền Tập Và Nhan Sắc, theo tác giả đối với nhiều bác sĩ, thiền tập là chìa khóa để giúp phụ nữ đẹp hơn. Mối quan tâm lớn nhất của nữ nghệ sĩ luôn luôn là nhan sắc nên nhiều nữ diễn viên Hoa Kỳ rủ nhau thiền tập, không chỉ để tự giảm căng thẳng đời thường mà cũng để dùng như một phươg pháp giữ gìn sức khỏe. Một bài khác, Cà Phê Và Thiền, cư sĩ Nguyên Giác đề nghị rằng, thời nay là thời cà phê mà cà phê thường gần với văn chương, sách vở. Nhưng xã hội chuyển mình. Các tiệm cà phê Thiền đã xuất hiện ở Saigon, Đà lat và lan ra Hà nội. Trong tiệm trên tường đã có hình Đức Phật; trên bàn đã có vườn Thiền thu nhỏ kiểu Nhật thì các tiệm này nên có thêm các sách Thiền đủ loại.
Ngoài ra, bài Một Góc Vắng Lặng cho thấy Thiền Tập đã đi hẳn vào trong đời thường: nhập thất trên đường phố. Những người tập thiền không cần xa lìa New York để tìm bình an và phẳng lặng. Tổ chức Buddhist Insights hồi tháng 10/16 đã giúp cho họ thực hành ngay ở các hè phố, các trạm xe điện ngầm, ở các công viên để giúp nhau giữ sức khỏe cho thân và tâm. Bài báo đã mô tả hình ảnh này: ngồi bệt dưới đất, lặng lẽ ở một hè phố, là một vị sư và một số người Mỹ đang thiền tập, bất kể người đi bộ lướt qua mặt, bất kể xe chạy vù vù dưới đường, và bất kể xe điện ngầm chạy ầm ầm gần đó. Họ là những mảng rất là bình an và vắng lặng giữa một thành phố không ngừng chuyển động.
Khác với cuốn Thiền Tập Trong Đời Thường, cuốn Thiền Tông Qua Bờ Kia có nhiều bài đòi hỏi người đọc phải có một số vốn phật pháp mới có thể lãnh hồi được. Dù vậy, Cư sĩ Nguyên Giác là một người, khi hãy còn trẻ thơ đã “lớn lên cùng với những dòng Bát Nhã Tâm Kinh. Những lời sắc bất dị không đã nghe âm vang như mõ ban mai, như tiếng tim đập của những ngày vui và của những đêm buồn, như tiếng mưa rơi mái hiên trong những buổi chiều đọc thơ Nguyễn Du”, nên ông đã có thể, theo Cư sĩ Tâm Diệu, trình bày và đối chiếu rõ ràng nhiều điểm giống nhau rất cơ bản giữa tất cả các trường phái và tông phái Phật Giáo. Về thiền Chánh Niệm thì “giữ tâm tỉnh thức không phán đoán”.
Riêng đối với những ai không phải là phật tử thuần thành, nửa phần đầu trang mục lục có nhiều bài đáng đọc vì có nhiều thông tin hữu ích. Các bài đó cho thấy thiền chánh niệm đã ảnh hưởng vào mọi ngành nghề trong cuộc sống như qua lời của cư sĩ Tâm Diệu “từ núi rừng về thành thị, từ Á sang Âu, sang Mỹ, từ chùa viện len vào trường học, nhà giam, đến công sở quốc hội và chính quyền lẫn quân đội. Hiện nay tại Bắc Mỹ Châu Âu và Âu Châu Thiền Phật Giáo đã được các nhà giáo dục và khoa học lược bỏ phần giáo lý để còn lại pháp Chánh niệm nhằm đáp ứng nhu cầu cho tất cả mọi ngươi không phân biệt tuổi tác, giới tính và tôn giáo”.
Trang mục lục gồm có những bài: Một Nhà Nước Tỉnh Thức, Một Quốc Hội Tỉnh Thức, Sinh Nhật Đức Đạt Lai Lạt Ma, Thiền Tập Với Trẻ Em, Thiền Tập Khi Mang Thai, Hình Ảnh Người Mẹ Trong Kinh, ThiềnTập Và Chiến Binh, Những Người Phật Tử Jubu,Hương Đạo Bay Xa, Phật Giáo Cho Người Vô Thần, TưởngNhớ Công Ơn Chư Tôn Đức Tiền Bối, Ưu Tiên Nên Là Giới, Thiện Hữu Tri Thức Trên Đường Tu Học, Vài Ghi Chú Rời Về Thiền, Không Một Pháp Để Làm, Thiền Tập Giữa Trận Đồ Tâm Thức, Pháp Môn Định Vô Tướng, Các Pháp Vô Định, Thiền Tông và Các Pháp Ngắn Gọn, Đọc Tạng Pali: Đừng Trụ Bất Kỳ Pháp Nào, Bài Kinh Tuấn Mã Và Thiền Tông, Đơn Sơ, Lặng Lẽ, Rỗng Rang, Gương Sáng, Đức Phật Dạy Pháp Thấy Tánh, NhìĐơn Sơ, Lặng Lẽ, Rỗng Rang, Gương Sáng, Đức Phật Dạy Pháp Thấy Tánh, Nhìn Tâm Như Gương Sáng, Bản Lai Vô Nhất Vật, Ai Gìn Giữ Tâm Nguyên Sơ, Thân Cận Với Tánh Không.
Trong bài Phật Giáo Cho Người Vô Thần, tác giả đã mượn dẫn chứng của Melvin Meleod, chủ bút tạp chí Lion’s Roar trong ấn bản ngày 6/7/17 để nói rằng ”Phật Giáo sẽ thích nghi tuyệt vời” với mảng dân số xa lìa tôn giáo nhưng có quan tâm về tâm linh. Họ thuộc thế hệ Y, còn gọi là Millenials, năm sinh từ đầu thập niên 1980 tới đầu thập niên 2000s. Lý do đa phần vì Phật giáo cởi mở, tất cả tùy vào cá nhân, không có chuyện “hồng ân cứu rỗi “ từ một đấng sáng tạo. Theo cư sĩ Nguyên Giác, đặc điểm Phật giáo là Tin Sâu Nhân Quả. Nếu không tin nhân quả sẽ không có Phật giáo. Và mọi sự tự tâm, lặng lẽ buông xả mọi thứ vướng bận. Y hệt một em bé đang ngủ hay y hệt mặt biển tĩnh lặng không gợn sóng.
Cư sĩ Nguyên Giác, dẫn từ BuddhaWeekly.com để cho hay, ngày nay Phật Giáo có 1.6 tỷ tín đồ, tức 22% tổng số thế giới. Phật giáo ảnh hưởng lớn ở tầm vóc toàn cầu sau khi Trung Quốc xâm chiếm Tây Tạng. Phương pháp thiền định lan tỏa khắp nơi. Cư sĩ nói, điều này chỉ có thể giải thích bằng giáo lý về nghiệp quả. Bài Sinh Nhật Đức Đức Đạt Lai Lạt Ma (06/07/1935) còn cho biết Ngài nhân ngày này kêu gọi tòan cầu hãy sống cẩn trọng để gìn giữ xã hội và địa cầu. Trước đây, khi đề tựa cho cuốn An Lạc Từng Bước Chân của Thiền sư Nhất Hạnh, Ngài viết rằng cuốn này là kim chỉ nam cho mỗi chúng ta trên con đường tự chuyển hóa để đem lại hòa bình cho thế giới.Và sách còn được gọi đó là một tiếng chuông tỉnh thức.
Về hai cuốn sách của mình Cư sĩ Nguyên Gíác trong lời thưa trong sách,viết rằng ông mong hai tác phẩm trên sẽ giúp một phần nào cho người mới học Phật và là một mời gọi để người đọc cảm thấy an vui. Tuy ông nói là ông “còn là một ngưòi đang tu học”; nhưng vì ông đã sống với kinh kệ từ nhỏ và lại hằng ngày phải đọc hàng trăm bản tin đủ loại, nên sách của ông đầy ắp thông tin, khá dễ thu nhận. Đọc giả, ngoài chuyện Thiền, còn có thêm hiểu biết về nhiều góc cạnh của đời thường. Có thể xem đây là sách bàn về thiền của một nhà báo có thiên hướng tu thiền.
Tác giả Nguyên Giác hiện định cư ở California; đã từng cọng tác với Tập San Nghiên cưú Triết học (Đại Học Văn Khoa Saigon),Tự Thức, Văn, Văn Học, Hợp Lưu, Tạp Chí Thơ, Tạp Chí Giao Điểm, Giác Ngộ ..Ngoài hai cuốn sách trên, ông cũng đã cho xuất bản các sach như: ThiềnTập (phiên dịch), Ba thiền sư (dịch từ nguyên tác của John Stevens), Trần Nhân Tông, Đức Vua Sáng Tổ Một Dòng Thiền (song ngữ),The Wisdom Within, Teachings and Poetry of the Vietnamese Zen Master Tue Trung Thuong Sy (song ngữ), Teaching From Ancient Vietnamese Zen Masters (song ngữ)./.
Phan Thanh Tâm
Saint Paul, 01/2018
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình