NEW YORK, NEW YORK - 29 tháng 6: Zohran Mamdani tham dự Pride - Cuộc Diễn Hành Tự Hào thành phố New York ngày 29 tháng 6 năm 2025. (Ảnh của Noam Galai/Getty Images)
Zohran Mamdani tuyên bố tranh cử thị trưởng New York vào tháng 10/2024. Khi đó, phần lớn New York vẫn không biết đến vị lập pháp tiểu bang 33 tuổi này là ai. Ngày 1/7/2025, Zohran Mamdani chính thức đánh bại cựu Thống đốc Andrew Cuomo, chiến thắng vòng bầu cử sơ bộ cuộc tranh cử thị trưởng New York vào tháng 11/2025.
Sức trẻ nhạy bén
Có lẽ nên bắt đầu với nghĩa đen của “sức mạnh.” Ứng viên chức thị trưởng New York Zohran Mamdani có “sức mạnh” hơn những đối thủ chính trị khác về sức trẻ. Tháng 10 này, Zohran Mamdani bước sang tuổi 34.
Ngày 16/1/2025, đoạn video tranh cử 1 phút 32 giây của Mamdani lan truyền khắp mạng xã hội. Câu nói đầu tiên anh đánh thẳng vào hình ảnh tiêu biểu của New York và nhu cầu cuộc sống của người dân: “New York đang chịu đựng một cuộc khủng hoảng, và nó được gọi là khủng hoảng halal.”
Buổi tối, thành phố New York hiện đại, năng động, luôn sáng đèn. Bên cạnh một Time Square lộng lẫy, hào nhoáng với những cửa hiệu đèn neon sáng choang, đắt giá, là những chiếc xe “truck” bán thức ăn đủ loại. Có thể nói đó là cả một ngành công nghiệp mang về lợi nhuận cho New York. Mamdani đã đánh thẳng vào vấn đề mưu sinh của người dân New York bằng những câu hỏi ngắn, nặng ký. Ngược lại, anh nhận những câu trả lời nhanh, chính xác từ những người sẽ quyết định lá phiếu cho mình.
“Hala” – ngoài nghĩa thường để chỉ một món ăn Trung Đông, thì trong tiếng Ấn Độ có nghĩa là hợp pháp, được phép. Sức mạnh chiến lược của Mamdani là ở đây. Theo dữ liệu của World Population, New York là tiểu bang đứng đầu quốc gia về dân số Hồi giáo. Có khoảng 750.000 người Hồi giáo ở thành phố New York, chiếm khoảng 9% dân số thành phố và 3,6% toàn tiểu bang. Mamdani đã chọn đúng đối tượng cử tri.
Trong video, thông qua các doanh nghiệp bán halal trên đường phố, anh chứng minh cho các cử tri biết có một dây chuyền tham nhũng không nhỏ trong quy trình xin giấy phép để bán thức ăn trong xe truck ở New York. Nếu người đứng đầu thành phố giải quyết được vấn nạn đó, doanh nghiệp không cần phải trả $22,000 cho một tờ giấy phép, mà chỉ là $400. Khi đó, giá một món halal họ bán sẽ không phải $10 hay $12, mà là $8. Những thực khách mà Mamdani hỏi trên đường đã chọn $8.
Chọn một hộp halal giá $8, nghĩa là người New York chọn Zohran Mamdani.
Trong những tháng vận động tranh cử, Mamdani tận dụng tối ưu công nghệ kỹ thuật hiện đại một cách thông minh và sáng tạo. Vào Ngày New York, anh tham dự buổi lặn biển thường niên ở vùng nước lạnh giá ngoài khơi đảo Coney Island trong bộ vest chỉnh tề, một ngụ ý phá vỡ lề lối xưa cũ, quảng bá chính sách “đóng băng” tiền thuê nhà.
Khi cuộc đua bước vào chặng cuối, Mamdani đã đi bộ dọc theo chiều dài thành phố Manhattan, khoảng 13 dặm (21 km), liên tục đăng ảnh và video TikTok về những sinh hoạt và giao tiếp với người dân, thu hút cử tri của nhiều sắc tộc bằng khả năng nói lưu loát tiếng Tây Ban Nha, tiếng Hindi-Urdu, tiếng Ấn.
Chiến dịch tranh cử của Mamdani cho thấy rõ vị ứng cử viên này không chỉ đưa ra chính sách, mà là sự khẩn cấp trong tinh thần lạc quan của sức sống trẻ. Đó là khủng hoảng nhà ở, thực phẩm như những tình trạng cần hành động ngay, không phải kế hoạch dài hạn xa vời, vô chừng, mà người dân lao động không với tới.
Sức mạnh khác biệt
Sức trẻ của chiến dịch Mamdani lan tỏa khắp thành phố New York, thu phục sức mạnh con người bằng sự khác biệt, kêu gọi được hơn 46.000 tình nguyện viên gõ cửa khoảng một triệu rưỡi căn nhà. Đối thủ sừng sỏ Andrew Cuomo, người “nhiều kinh nghiệm và thừa tiếng xấu” nhận tiền quyên góp vào quỹ tranh cử từ các tỷ phú, trong đó có $3,3 triệu từ khối tài sản khổng lồ của Mike Bloomberg. Số tiền đó đổ vào chiến dịch quảng cáo truyền hình đắt đỏ, một hình thức truyền thống của các cuộc tranh cử chính trị.
Zohran Mamdani không đi con đường đó. Anh từ chối mua quảng cáo trên truyền hình để tập trung vào chiến lược kết nối trực tiếp với cử tri. Sáu tháng vừa qua của Mamdani là một chiến dịch gần gũi, thực tế, có tổ chức, và hiệu quả. Thay vì xuất hiện trên truyền hình, anh chọn nền tảng truyền thông mà cử tri trẻ của New York quan tâm. Từ loạt phim “Subway Takes” trên TikTok đến chương trình đắt giá “The Late Show” của with Stephen Colbert. Mamdani dùng những đoạn phim ngắn, dí dỏm trên đường phố để lan tỏa chính sách dân túy kinh tế rất rõ ràng của mình.
Những thông điệp đơn giản, cụ thể của Mamdani đã đánh trúng mối quan tâm của số đông dân chúng đang bị khủng hoảng chi phí sinh hoạt: khả năng chi trả trong đời sống. Từ đó, anh đưa ra chính sách thiết thực: Mức lương tối thiểu $30/giờ vào năm 2030; chuỗi cửa hàng thực phẩm trên đường phố do thành phố sở hữu; miễn phí giao thông công cộng; đóng băng giá thuê nhà; chăm sóc trẻ em miễn phí. Đặc biệt, vị ứng cử viên trẻ này không né tránh những vấn đề gây tranh cãi, vốn là yếu tố cho các cuộc tấn công chính trị của chính quyền hiện tại, đó là ủng hộ quyền của người Palestine, chỉ trích chính sách của Mỹ và Israel ở Trung Đông.
Lập trường về Israel sẽ là một cản trở không nhỏ cho Mamdani trong cuộc đua tháng 11. Việc Mamdani lặp lại ba lần với Kristen Welker trên chương trình Meet The Press từ chối lên án lời kêu gọi “nổi dậy toàn quốc” (‘Intifada, một khẩu hiệu phổ biến tại các cuộc biểu tình ủng hộ người Palestine) vấp phải sự chỉ trích từ các nhóm Do Thái và các ứng cử viên khác.
Khác với nhiều chính trị gia Dân chủ khác thuộc tầng lớp trung dung, lớn tuổi, Mamdani không chọn “an toàn.” Anh chọn thẳng thắn. Anh tận dụng thế mạnh “DEI” của mình – sinh ra ở Uganda, gốc Ấn Độ – để nói chuyện với cử tri nhập cư bằng ngôn ngữ của họ. Mamdani muốn nói: Các bạn, cuộc sống ở New York không nhất thiết phải quá khó khăn đến vậy – A City We Can Afford – khẩu hiệu tranh cử của Mamdani.
Zohran Mamdani là một sự khác biệt. Khi nhà lập pháp 33 tuổi của New York giành được đề cử của Đảng Dân chủ trong cuộc đua thị trưởng New York, thì đó không chỉ là một chiến thắng bất ngờ, mà là sự đột phá trong một thế trận đầy bế tắc.
Thử thách
Để thoát khỏi một lối mòn cổ hủ, cũ kỹ hiện đang gần như bám rễ trong nội bộ đảng Dân Chủ của Mỹ, cần phải có sự khác biệt. Chiến thắng của Mamdani cho thấy sự kỳ vọng của cử tri và cách vận động tranh cử hiện đại. Vấn đề còn lại, là phản ứng của những người đang đi trên con đường đó sẽ nhìn người dám tách rời tập thể để tìm hướng đi mới như thế nào.
Giáo sư của Đại Học Berkeley, cựu Bộ trưởng Bộ Lao Động dưới chính quyền Tổng thống Bill Clinton (1993 đến 1997) Robert Reich, đã chúc mừng Zohran Mamdani và ông gọi đây là lịch sử trong cuộc bầu cử sơ bộ thị trưởng thành phố New York.
“Mamdani đang đứng lên chống lại chế độ đầu sỏ và đấu tranh để biến thành phố New York trở thành một nơi mà người lao động có thể thích ứng cuộc sống. Sự tập trung của ông vào cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt ở thành phố New York đã gây được tiếng vang với các cử tri thuộc tầng lớp lao động.”
Các lãnh đạo cấp tiến như Alexandria Ocasio-Cortez và Bernie Sanders dành cho Mamdani sự ủng hộ mạnh mẽ. Kiểm toán viên thành phố ông Brad Lander và nhiều liên đoàn lao động ở New York lên tiếng đứng cạnh anh. Chủ tịch Hội đồng Thành phố New York bà Adrienne Adams tuyên bố ủng hộ Zohran Mamdani, mặc dù bà không dấu sự nghi ngờ về cơ hội Mamdani thắng cuộc tổng tuyển cử tháng 11.
Nhưng rõ ràng chiến thắng của Mamhani không phải là niềm vui của phần lớn lãnh đạo đảng Dân Chủ, càng không phải là giải pháp mà họ đang loay hoay tìm kiếm để thoát khỏi “vòng kim cô” của Donald Trump. Tính đến nay, các dân biểu New York, Thượng Nghị Sĩ Chuck Schumer, Thống Đốc kathy Hochul, lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện Hoa Kỳ Hakeem Jeffries từ chối ủng hộ Mamdani. Họ chưa quen với sức mạnh tuổi trẻ cấp tiến và chưa dám bước ra ngoài vỏ kén an toàn nhưng rệu rã từ bên trong. Hakeem Jeffries, người luôn nhanh nhẹn đưa ra các tuyên bố “phản đối và phản đối” nói: “Nổi dậy là cách diễn đạt không thể chấp nhận được.”
Những cái tên “nặng ký” khác trong đảng Dân Chủ từng kêu gọi “không lùi bước” vẫn im lặng.
Đây là một thử thách không hề nhỏ cho sức mạnh của Zohran Mamdani. Đội lên cho đối thủ chính trị chiếc mũ “Cộng sản” luôn là đòn thù đắt giá cho mục đích thâu tóm quyền lực. Ngay sau khi New York tuyên bố Mamdani chính thức chiến thắng vòng bầu cử sơ bộ, Donald Trump, từ Florida đã nói trước ống kính: “Tôi sẽ bắt tên cộng sản Mamdani. Rất nhiều người nói hắn ta ở đây bất hợp pháp.”
Do đó, còn quá sớm để nói rằng chiến thắng của Mamdani là hồi chuông cảnh tỉnh cho Đảng Dân Chủ. Người Mỹ tự do và cấp tiến vẫn còn đau nhức bởi một “Kỷ Hồi Sinh” đã sớm bị bức tử từ cuối năm trước. Rồi sau đó là những chiếc xe lửa uể oải chạy trên đường ray cũ kỹ, ngày ngày nhả ra những làn khói trắng buồn chán. Những vị khách trên con tàu đang khao khát sự thay đổi thật sự, đặc biệt là giới trẻ, tầng lớp lao động, và cộng đồng nhập cư – những người đã quá mệt mỏi với lời hứa suông và những bài diễn văn hàn lâm.
Đã đến lúc sân ga cần chào đón một con tàu mới với người lái tàu mới. Chiến thắng vòng sơ bộ của Zohran Mamdani chứng minh rằng một thông điệp dũng cảm, đặt lợi ích người dân trên quyền lợi đảng phái, có thể đối đầu với bộ máy chính trị lão luyện. Nhưng cho dù Thượng Nghị Sĩ Bernie Sanders đã tự tin nói về Zohran Mamdani, “họ có tiền, nhưng chúng ta có con người” thì cuộc chiến của Zohran Mamdani không chỉ là cuộc chiến mở ra một lối đi, mà còn là cuộc chiến với chính nội bộ đảng Dân Chủ – người chưa quen với nguyên tắc cuộc chơi mới.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình