Nếu bạo lực ngôn từ từ những người có quyền lực được coi là tình trạng khẩn cấp quốc gia, có thể gây phẫn nộ cho cả một hệ thống, nhưng ám sát một công chức tiểu bang lại bị coi là một thảm kịch đáng tiếc, thì chiếc la bàn đạo đức của nước Mỹ thật sự đã trật nhịp. (Minh họa: Việt Báo)
Trong bối cảnh chính trị Mỹ đầy biến động, nơi những lời lẽ hoa mỹ thường trở thành hiện thực và các mối đe dọa có thể leo thang thành thảm kịch, sự chênh lệch trong phản ứng của công chúng đối với bạo lực - dù là thật hay tưởng tượng – luôn bộc lộ những bất công không hề nhỏ.
Vụ ám sát kinh hoàng ở Minnesota
Vào một buổi sáng Tháng Sáu năm 2025, dân biểu, cựu chủ tịch Hạ Viện đảng Dân Chủ tiểu bang Minnesota, Melissa Hortman, một trong những nhà lập pháp được kính trọng nhất của tiểu bang, và chồng của bà bị bắn chết tại nhà riêng. Chú chó cảnh sát lông vàng của họ, Gilbert, cũng ra đi với chủ. Vụ giết người này không phải là ngẫu nhiên. Thượng nghị sĩ John Hoffman và vợ cũng bị tấn công cùng ngày, nhưng may mắn sống sót. Chính quyền sớm tiết lộ thủ phạm, Vance Boelter, 57 tuổi, người theo chủ nghĩa cực hữu, đã viết bà Hortman vào “danh sách mục tiêu” bao gồm các nhà lập pháp Đảng Dân Chủ khác.
Thống đốc Tim Kaine gọi đó là một “vụ ám sát chính trị.” Những chi tiết rợn người tưởng như chỉ có trong phim ảnh như, việc giả dạng cảnh sát, hồ sơ danh sách các nạn nhân kế tiếp, và hơn hết, cái chết đau đớn của người một cuộc đời phục vụ cộng đồng kết thúc dưới họng súng.
Người dân Minnesota vô cùng thương tiếc. Tòa nhà Quốc Hội tiểu bang đã tổ chức một buổi lễ tưởng niệm mở rộng cho công chúng - một vinh dự hiếm có - với hàng trăm người xếp hàng chờ đợi cúi chào bà lần cuối. Những bức ảnh chụp chú chó cảnh sát của bà Hortman nằm cạnh quan tài được lan truyền rộng rãi. Các con của bà nói về nỗi đau buồn trước cái chết của cha mẹ, người đến viếng không cầm được nước mắt.
Sau sự kiện kinh hoàng này, tiếng nói phản đối trên toàn quốc đã bị dập tắt một cách rõ rệt. Rõ ràng hơn, quốc gia, mặc dù có sự đồng cảm, nhưng không đạt đến mức báo động về mặt đạo đức như mong đợi với một vụ ám sát một nhân vật chính trị giữa ban ngày.
Những gì diễn ra sau đám tang của vợ chồng dân biểu Hortman là sự đau buồn, chứ không phải một tấm thảm phẫn nộ cần trải ra khắp nước Mỹ. Thống đốc Minnesota Tim Walz đã ca ngợi Hortman là "một chiến binh vì những người yếu thế.” Hàng ngàn người dân địa phương đã đến buổi cầu nguyện dành cho vợ chồng bà Hortman. Dân biểu Cheryl Youakim đã viết lời tưởng nhớ chân thành: "Melissa và Mark là trái tim của nhóm chúng ta; ánh sáng của họ đã tắt quá sớm." Trên toàn quốc, Dân biểu Lizzie Fletcher (D-TX) đã đưa ra một tuyên bố về "những vụ xả súng vô nghĩa" và kêu gọi "cầu nguyện và hành động.”
Nhưng rồi tất cả trôi vào quên lãng. Không có nghị quyết chung nào từ giới lãnh đạo Đảng Dân Chủ. Không có bài phát biểu nào của Schumer kêu gọi công lý. Trang web của DNC chỉ có một bài chia buồn ngắn gọn, bị chôn vùi dưới những lời kêu gọi gây quỹ. Một phân đoạn của CNN vào ngày 15 Tháng Sáu, bị lu mờ bởi các cuộc đàm phán ngừng bắn đang diễn ra ở Gaza; Fox News đã đề cập một lần, coi đó là “bạo lực không đáng” giữa những câu chuyện về tội phạm gia tăng.
Vụ án ám sát vợ chồng dân biểu Melissa Hortman trôi nhanh, lạnh lùng như tiếng súng đã cướp đi mạng sống của vợ chồng bà.
Trump tuyên chiến
Vài tháng sau đó, ngày 20/11, Tổng thống Donald Trump tung ra một bài đăng trên mạng xã hội, nhắm vào sáu nhà lập pháp Dân Chủ, cáo buộc họ có "hành vi kích động nổi loạn” vì đã xuất hiện trong một video kêu gọi binh lính không thực thi các mệnh lệnh bất hợp pháp. Trong một bài đăng được cho là gây chấn động giới chính trị, Trump cho rằng những nhà lập pháp này “đáng bị bỏ tù, thậm chí tử hình”, coi lời nhắc nhở của họ về hành vi bất tuân hợp pháp là phản quốc.
Sáu nhà lập pháp Dân Chủ đều là cựu chiến binh hoặc cựu chuyên gia an ninh quốc gia.
Chỉ trong vòng vài giờ, Ủy ban Quốc gia Đảng Dân Chủ ra tuyên bố gọi đây là “một cuộc tấn công trực tiếp vào nền dân chủ”. Lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ Viện Hakeem Jeffries (D-NY) đã tổ chức một cuộc họp báo khẩn cấp: “Đây không phải là sự lãnh đạo; đây là giấy phép giết người.” Lãnh đạo phe đa số tại Thượng Viện Chuck Schumer (D-NY) lên tiếng, đọc tên các nhà lập pháp và tuyên bố "chúng ta đoàn kết chống lại chất độc độc tài này." Ngay cả những người Cộng Hòa thích chọn ôn hòa bằng cách “nương theo con nước từ Phòng Bầu Dục” như Thượng nghị sĩ Susan Collins (R-ME) cũng bày tỏ “mối quan ngại sâu sắc.”
Các thành viên Quốc Hội đồng thanh lên tiếng, kiên quyết khẳng định lại lời tuyên thệ trung thành với Hiến pháp. Thậm chí cả một số tiếng nói lưỡng đảng cũng lên án lời lẽ của tổng thống là một sự kích động bạo lực nguy hiểm. Các cuộc họp báo được triệu tập. Các bài xã luận tràn ngập trên báo chí. Mạng xã hội tràn ngập các hashtag như #DefendDemocracy và #NoToThreats.
Các phương tiện truyền thông đưa tin rầm rộ về sự việc bằng cách phỏng vấn sáu nhà lập pháp bị Trump đe dọa. Các nhà bình luận mô tả mối đe dọa này là độc tài. Các chính trị gia cảnh báo rằng nó đã vượt qua một lằn ranh đỏ rực, dù có rất nhiều thứ đã vượt xa lằn ranh đó từ lâu.
Truyền thông liên tục bắt sóng. CNN chạy tiêu đề: "Luận điệu chết người của Trump: Tiếp theo là cuộc luận tội?" Ban biên tập tờ New York Times chỉ trích đây là “mối đe dọa rõ ràng nhất từ một tổng thống đương nhiệm kể từ thời Lincoln.”
Trên X , #ProtectOurLeaders đã trở thành “hot trend” của mạng xã hội, hơn 5 triệu bài đăng trong 48 giờ, với sự ủng hộ từ những người nổi tiếng, các nhóm cựu chiến binh và Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ (ACLU). Những người dẫn chương trình đêm khuya như Stephen Colbert đã chế giễu nó một cách không thương tiếc, trong khi các podcast phân tích sâu sắc những hệ lụy pháp lý của nó theo Điều 18 Bộ luật Hoa Kỳ § 871, đạo luật hình sự hóa các hành vi đe dọa nhắm vào quan chức liên bang.
Đảng Dân Chủ và gần như cả quốc đáp trả bằng cơn thịnh nộ chưa từng thấy trong 10 tháng qua. Không ai trong họ sai khi gióng lên hồi chuông cảnh báo. Một tổng thống đe dọa hành quyết vì bất đồng chính kiến hợp pháp, trong bất kỳ nền dân chủ nào, là một trường hợp không thể xem là bình thường.
Trong thời đại mà người Mỹ bị ngập trong những phim truyền hình chính trị dài tập gây nhiễu loạn, làm sóng phản ứng của quốc gia đã chạm đến mọi dây thần kinh. Nó vẽ ra bóng ma của một chính quyền thách thức quân sự, một tổng thống lạm dụng quyền lực, sự mong manh của các chuẩn mực chính trị, nỗi bất an trước chủ nghĩa cực đoan. Nó chứa đựng tất cả những yếu tố biểu tượng của độc tài.
Cả nước bùng nổ trong phẫn nộ.
Tuy nhiên, chính nguồn năng lượng đó, nỗi sợ hãi, gần báo động khẩn cấp quốc gia, lại hoàn toàn trái ngược với phản ứng lặng lẽ của vụ ám sát xảy ra vài tháng trước đó. Cho dù, vụ ám sát ở Minnesota đã xảy ra, đã lấy đi mạng sống của một gia đình dân biểu, là hiện thực ghê sợ cần bất kỳ tiếng chuông tiếng gióng nào, thậm chí, có thể là một cuộc nổi dậy.
Chiếc la bàn đạo đức trật nhịp
Khoảng cách quá xa giữa những phản ứng này không phải là ngẫu nhiên. Sự khác biệt giữa hai phản ứng – một là trước một mối đe dọa vô pháp nhưng chưa thành hiện thực của người lãnh đạo, hai là trước một vụ ám sát chính trị đầy bạo lực đã lấy đi hai sinh mạng – đặt ra những câu hỏi khó chịu về la bàn đạo đức của quốc gia.
Tại sao nước Mỹ lại phản ứng mạnh mẽ hơn với bóng ma bạo lực do người đứng đầu quốc gia đe dọa hơn là với thực tế của bạo lực đã xảy ra? Điều đó có nghĩa là gì khi sự phẫn nộ theo sau những lời đe dọa của một tổng thống nhưng lại lắng xuống khi một dân biểu bị sát hại tại nhà riêng? Và hậu quả của sự minh bạch đạo đức có chọn lọc như vậy đối với một nền dân chủ vốn đã căng thẳng bởi sự phân cực, chủ nghĩa cực đoan là gì?
Hay là vì những mối đe dọa đối với các nhà lập pháp liên bang cũng giống như những mối đe dọa đối với đất nước? Hortman và chồng bà không sống gần “mặt trời” Washington, nên cái chết của họ chỉ là "thảm kịch địa phương”?
Nhưng nền dân chủ được xây dựng từ gốc rễ. Các nhà lập pháp tiểu bang không phải là những người ngoài cuộc, họ định hình quyền bầu cử, giáo dục, sức khỏe sinh sản, chính sách môi trường và nền tảng của đời sống công dân.
Bạo lực chính trị vẫn là bạo lực chính trị với ý nghĩa nguyên thủy của nó, bất kể nó đến từ Phòng Bầu Dục hay từ tờ giấy viết tay của một người đàn ông cực đoan.
Nếu bạo lực ngôn từ từ những người có quyền lực được coi là tình trạng khẩn cấp quốc gia, có thể gây phẫn nộ cho cả một hệ thống, nhưng ám sát một công chức tiểu bang lại bị coi là một thảm kịch đáng tiếc, thì chiếc la bàn đạo đức của nước Mỹ thật sự đã trật nhịp.
Bà Melissa Hortman đã sống vì công lý. Để tri ân bà, hãy bảo đảm rằng công lý không mang tính chọn lọc. Hãy để câu chuyện của bà, từng là những tiếng thì thầm trong tòa nhà Quốc Hội tiểu bang, được vang lên ở Quốc Hội Hoa Kỳ. Chỉ khi đó, nước Mỹ mới có thể chữa lành sự im lặng đang đe dọa tất cả chúng ta. Khi đó, chiếc la bàn đạo đức mới thể quay về đúng vị trí.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình