Ảo Mộng Vĩ Đại

Ngay lối vào khu vực triển lãm tranh theo chủ nghĩa hiện thực lãng mạn ở bảo tàng Chrysler Museum of Art, Norfolk, Virginia, là bức tranh Washington Crossing the Delaware (ca. 1856–1871) của họa sĩ người Mỹ, George Caleb Bingham (1822–1979). Bức tranh này mô tả một thời khắc lịch sử của nước Mỹ trong thời lập quốc, nổi tiếng trong American Revolutionary War – Cuộc Cách Mạng Mỹ. Được vẽ vào năm 1871, tác phẩm Washington Crossing the Delaware tả cảnh George Washington cùng các binh sĩ của ông vượt qua sông Delaware vào năm 1776 (theo lịch sử là đêm 25-26/12/1776).

Họa sĩ Bingham vẽ bức tranh này năm 1856, tức nhiều thập niên sau khi Cách Mạng Mỹ kết thúc, trong thời kỳ người Mỹ đang nghiền ngẫm về bản sắc quốc gia sau thời kỳ nội chiến. Trong suốt nhiều năm, bức tranh này nằm trong tình trạng dang dở, và phải đến tận mười tám năm sau kể từ khi bắt đầu thực hiện, nó mới thực sự được hoàn thiện. Nhưng chi tiết đi vào lịch sử của bảo tàng Chrysler Museum of Art không phải là thời gian vẽ tranh của Bingham, mà là cách ông thể hiện về một nhân vật lịch sử, trong một thời khắc của lịch sử.

George Caleb Bingham khắc họa Washington uy nghi ngồi trên lưng bạch mã – ở vị trí tạo thành đỉnh của một hình chóp trong tranh – trong khi những tấm ván ghép thành chiếc bè tạo nên phần đáy cho bố cục hình tam giác này. Tổng thể bức tranh như một cảm giác thở phào sau chiến thắng. Tư thế của Washington an nhiên, thư thái trên lưng tuấn mã đứng yên trên chiếc bè, giữa dòng nước đóng băng. Một con ngựa đứng trên chiếc bè, chung quanh một toán quân với vũ khí rợp trời mà không tạo ra sự mất thăng bằng là điều ít có khả năng xảy ra. Hơn nữa, sự kiện này, theo lịch sử, diễn ra vào những giờ đầu tiên của buổi sáng, khi trời vẫn còn chìm trong bóng tối và có trận bão tuyết dữ dội. Ánh sáng rực rỡ rọi thẳng vào gương mặt của Washington và toán lính như có mười ngọn đèn flash đang cùng lóe lên.

Bảo tàng Chrysler Museum of Art chú thích về bức tranh: “Vào tháng 12/1776, Tướng George Washington đã dẫn quân vượt sông Delaware để đột kích quân đội Anh, giành được một thắng lợi then chốt trong cuộc Cách Mạng Mỹ. Gần 75 năm sau, George Caleb Bingham đã tái hiện lại khoảnh khắc lịch sử này. Bingham nâng khung cảnh ấy thành một hình tượng anh hùng, với hình ảnh Washington đứng cao hơn các binh sĩ, khắc họa như một biểu tượng lý tưởng đầy nam tính. Thông qua cách khắc họa này, Bingham đã nhào nặn ra một hình ảnh về quá khứ, phản ánh các lý tưởng thời hậu Cách mạng nhiều hơn là thực tế lịch sử.”

Trước George Caleb Bingham, họa sĩ người Mỹ gốc Đức Emanuel Leutze từng vẽ chuyến vượt sông Delaware của tướng quân Washington và hoàn thành năm 1851. Washington cũng là tâm điểm của bức tranh, đứng hiên ngang trên mũi thuyền trong khi binh lính của ông đang chèo lái qua dòng nước băng giá. Leutze khắc họa vị tướng quân như một lãnh đạo đầy khí phách, nhưng cũng rất gần gũi và bình dị, khi ông cùng binh sĩ của mình đương đầu với cuộc vượt sông đầy hiểm nguy. Con thuyền gỗ rẽ nước, xẻ băng giá giữa đêm. Các binh sĩ của ông dốc hết sức chèo lái khi những tia sáng đầu tiên của chiến thắng đang ló rạng nơi chân trời.

Bức tranh thật tráng lệ, lay động lòng người. Nhưng cả hai Washington Crossing the Delaware của George Caleb Bingham hay Emanuel Leutze, dù trở thành hình ảnh tiêu biểu nhất về George Washington, nhưng hoàn toàn là hư cấu. Nó là kiệt tác của chủ nghĩa dân tộc lãng mạn.

Trang web George Washington’s Mount Vernon đưa ra mười sự thật về chuyến vượt sông lịch sử của tướng quân Washington. Thời tiết của đêm đó không sáng đẹp như tranh vẽ của Leutze. Quần áo của đội quân cũng không tươm tất, nguyên vẹn như trong tranh của Bingham.

Vào thời điểm phần lớn binh lính đã đặt chân tới điểm xuất phát của các con thuyền, mưa phùn đã chuyển thành cơn mưa xối xả. Đến 11 giờ đêm hôm đó, khi những con thuyền đang băng qua dòng sông, một cơn bão Đông Bắc gầm thét ập đến, khiến cuộc vượt sông vốn đã khốn khổ lại càng thêm tồi tệ. Một người lính đã ghi lại rằng: “Gió thổi mạnh tựa như một cơn cuồng phong thực sự,” trong khi tuyết và mưa đá quất tới tấp vào đạo quân của Washington.

Đội quân vừa mệt, vừa đói, lại thiếu thốn y phục. Họ đã phải hành quân hàng dặm đường xuyên qua màn đêm và tuyết lạnh chỉ để đến được địa điểm vượt sông. Từ đó, họ lại phải lên thuyền ngay trong đêm, giữa một trận bão tuyết cuồng nộ. Cuối cùng, khi đã sang được bờ bên kia, Washington vô cùng thất vọng khi nhận ra rằng mình đã chậm mất trọn ba tiếng đồng hồ so với kế hoạch dự kiến. Theo kế hoạch, ông còn phải dẫn quân hành quân thêm 10 dặm nữa để tiến đến vùng ngoại ô Trenton, trên những con đường lúc này đã trơn trượt vì băng tuyết.

Washington Crossing the Delaware không được tạo ra để ghi lại lịch sử. Nó được tạo ra để kiến tạo một huyền thoại – một huyền thoại phản chiếu với độ trong suốt tựa pha lê, những nỗi âu lo và khát vọng của một quốc gia vào năm 1851 đang khao khát những người anh hùng hơn bao giờ hết.

Và Bingham, giống như Leutze trước đó, không vẽ lịch sử. Ông vẽ một lý tưởng. Ông đã dựng nên một hình ảnh về quá khứ Cách Mạng Mỹ, phản ánh khát vọng của thời kỳ hậu Cách Mạng, tiền Nội Chiến – một nước Mỹ khao khát đoàn kết, định mệnh và vinh quang chiến trận giữa sự chia rẽ phe phái.

… Đến Washington ngày nay

Chính quyền của Trump trong nhiệm kỳ thứ hai đã điều hành đất nước dựa trên một tư duy logic tương đồng với chủ nghĩa lãng mạn của các họa sĩ cận đại đến mức đáng kinh ngạc. Ngày 5/9/2025, Trump ký sắc lệnh đổi tên Bộ Quốc Phòng thành Bộ Chiến Tranh. Phát biểu tại Phòng Bầu Dục, Trump nói đó là cái tên phù hợp với bối cảnh thế giới hiện nay, và "Bộ Quốc phòng" (Department of Defense) không đủ mạnh mẽ.

“Chúng ta sở hữu lực lượng quân sự hùng mạnh nhất thế giới. Chúng ta có những trang thiết bị tối tân nhất toàn cầu. Chúng ta có những nhà sản xuất thiết bị vĩ đại nhất, bỏ xa mọi đối thủ khác. Chẳng có ai đủ sức cạnh tranh với chúng ta cả," Trump nói, bên cạnh là ông Bộ trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth. Tiếp lời Trump, Hegseth cho biết việc đổi tên này nhằm mục đích "khôi phục tinh thần thượng võ" trong quân đội.

Say sưa trong ảo tưởng và kiến thức “nửa ổ bánh mì” về lịch sử thế giới, Trump cho rằng Mỹ đã chiến thắng trong Đệ Nhất Thế Chiến, Đệ Nhị Thế Chiến, “chúng ta đã chiến thắng mọi cuộc chiến trước đó cũng như trong khoảng thời gian giữa hai cuộc đại chiến này. Và rồi chúng ta lại quyết định chạy theo trào lưu 'woke' (chủ nghĩa thức tỉnh) để rồi đổi tên thành Bộ Quốc Phòng. Vì thế, giờ đây chúng ta sẽ quay trở lại với cái tên Bộ Chiến Tranh.”

Thứ duy nhất thay thế cho sự hiểu biết và kiến thức lãnh đạo quốc gia chính là khả năng ảo tưởng về một thứ quyền lực đẹp uy nghi như phim truyện. Bản thân Trump nhìn nhận sức mạnh quân sự như một hiện tượng mang tính thị giác. Trump say mê những cuộc diễu binh. Trump nhắc đến các tàu sân bay và hệ thống hỏa tiễn với vẻ sùng kính mà một đứa trẻ thường dành cho những món đồ chơi của mình. Khi mô tả các cuộc không kích Iran, Trump đã sử dụng ngôn ngữ đậm chất Hollywood: “hủy diệt”; “biến mất”. Sức tưởng tượng của Trump càng được khuếch đại hơn khi ông cho rằng vài trận dội bom của Mỹ đã làm cho Iran trở thành bãi cát trắng.

“Chúng ta đang hủy diệt hoàn toàn chế độ khủng bố tại Iran – về mặt quân sự, kinh tế và trên mọi phương diện khác. Hải Quân của Iran đã tan biến, Không Quân của họ cũng không còn nữa…”

Trump khẳng định với Thủ tướng Ireland Micheál Martin trong một cuộc gặp song phương ở Washington, nhân dịp Lễ Thánh Patrick, rằng ông đã "đánh tan tác" quân đội Iran thông qua một chiến dịch không kích trừng phạt dữ dội.

Ngày 3/3/2026, Trump tuyên bố đã ra lệnh cho Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cắt đứt giao thương với Tây Ban Nha sau khi quốc gia này từ chối cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ không quân cho các hoạt động ở Iran. “Họ nói rằng chúng ta không được sử dụng các căn cứ của họ. Chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng các căn cứ đó nếu muốn. Chúng ta cứ việc bay thẳng tới và sử dụng thôi. Chẳng ai có thể cấm chúng ta sử dụng cả.”

Chỉ vài ngày sau khi kêu gọi NATO và các đồng minh khác của Hoa Kỳ hỗ trợ hộ tống tàu thuyền qua Eo biển Hormuz, nhưng bị từ chối không thương tiếc, Trump lại tuyên bố rằng Hoa Kỳ không cần bất kỳ sự giúp đỡ nào nữa.

“Chúng ta không cần quá nhiều sự giúp đỡ, và thực tế là chúng ta chẳng cần bất kỳ sự giúp đỡ nào cả.”

Còn về những hệ quả cuộc chiến, như sự leo thang căng thẳng, tình trạng bất ổn trong khu vực, cái chết của hơn 100 đứa trẻ vô tội ở Iran, 13 quân nhân Mỹ tử vong (tính đến 17/3/2026), Donald Trump xem như những chi tiết không mấy quan trọng. Bức tranh về quân đội Hoa Kỳ của ông ta chỉ lộng lẫy qua ảo tưởng của chính ông ta. Như cuộc vượt sông Delaware đã thật tráng lệ trong tranh vẽ.

Không chỉ một mình Donald Trump, những người trong nội các của ông ấy cũng tiếp tay cho ảo ảnh đó.

Pete Hegseth, cựu dẫn chương trình Fox News đặt chân vào vị trí cao nhất ở Ngũ Giác Đài, kiêm luôn vai trò là nhà truyền giáo hùng hồn nhất cho thế giới quan của chính quyền Trump. Trong các cuộc họp báo về Chiến dịch Epic Fury tấn công Iran, Pete Hegseth hoàn toàn vứt bỏ từ vựng về phòng thủ. Tất cả chỉ là chiến tranh, chuẩn bị chiến đấu, và phải chiến thắng. Buổi cập nhật thông tin quân sự của quốc gia trở thành một diễn đàn để Hegseth yêu cầu các nhà báo phải tung hô chiến dịch, và lặp lại đúng ngôn từ của chính quyền, rằng cuộc tấn công đã "hủy diệt”; "đánh bại”; hoặc "xóa sổ" các mục tiêu.

Thực tế về sức mạnh quân sự Mỹ trong thế giới đương đại không hề lãng mạn hoặc đứng đơn lẻ. Sức mạnh ấy gắn liền với những liên minh trên thế giới. Nó đòi hỏi sự vun đắp và thỏa hiệp. Nó còn phải bị ràng buộc bởi các chuỗi cung ứng, và cả những hạn chế trong tác chiến chống nổi dậy, bởi sự mong manh về chính trị của các quốc gia đối tác.

George Caleb Bingham hoặc Emanuel Leutze đã vẽ bức tranh về Washington cho một quốc gia đang khao khát một huyền thoại. Dù khác xa thực tế, Washington Crossing the Delaware cũng đã trường tồn suốt 175 năm vì chủ nghĩa lãng mạn của nó. Ngược lại, những “huyền thoại” mà chính quyền Trump đang kêu gào: khôi phục vị thế toàn cầu, “great again” sẽ không như thế, nếu không muốn nói, nó “đoản mệnh.”

Con thuyền Washington của Trump không mang vẻ lãng mạn. Cuộc vượt sông không có bản đồ, không có đồng minh, và cũng chẳng có bất kỳ định hướng rõ ràng nào về bến bờ phía trước, sẽ không thể kết thúc bằng một thắng lợi huy hoàng. Thay vào đó, nó chỉ kết thúc giữa dòng nước lạnh lẽo, cách rất xa so với đích đến. Nó là ảo ảnh!