Nhưng với những gì truyền thông đã vạch trần ra, thì có lẽ “follow the money” là một mặt khác của cuộc chiến Iran mà Hoa Kỳ và Israel đang phát động. Nó sẽ không ngon, thơm như chúng ta bóc tách từng lớp bánh mềm mại, béo ngậy của chiếc bánh ngàn lớp trà xanh Matcha Mille Crepe. Mà nó sặc mùi hôi thối của những con kềnh kềnh đang rỉa trên xác người. (Minh họa: Việt Báo)
Chiến tranh hủy hoại con người và tài sản. Nhưng, chúng cũng tạo ra của cải. Hiếm khi điều này này lại diễn ra rõ nét đến thế từ khi Hoa Kỳ và Israel phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran vào ngày 28/2.
Trung Tâm Tiến Bộ Hoa Kỳ (Center for American Progress) ước tính rằng chỉ trong những tuần đầu tiên, cuộc chiến này đã lấy đi của người đóng thuế hơn $5 tỷ. Nền kinh tế của các quốc gia, từ Hàn Quốc đến Bangladesh, đều chao đảo. Cả khu vực đang đứng trên sợi chỉ mành của hiểm họa. Thế nhưng, ngay khi những quả bom vẫn đang trút xuống và những người lính đang được đưa về quê hương trong những chiếc quan tài, một nhóm người đặc biệt thân cận với người gây ra cuộc chiến lại đang nắm giữ những chiếc chìa khóa mở cánh cửa kho bạc, làm giàu cho tài khoản của riêng mình.
Thiếu gia và những chiếc drone
Hai người con của tổng thống Mỹ, Donald Trump Jr. và Eric Trump đã dành trọn một năm qua để âm thầm xây dựng các khoản cổ phần trong chính những công nghệ hiện đang thắp sáng bầu trời đêm tại Iran: máy bay không người lái. Theo dữ liệu từ Responsible Statecraft và một số nguồn tin khác, gia đình Trump đã rót vốn vào những công ty đang cung cấp hoặc đang tham gia đấu thầu các loại hệ thống không người lái – chi phí thấp nhưng mang tính sát thương cao – mà quân đội đang sử dụng trong chiến dịch hiện tại.
Eric Turmp đầu tư vào Xtend, một công ty của Israel sở hữu các loại máy bay không người lái tấn công với "chi phí tiêu diệt thấp.” Những chiếc máy bay này từng được Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) sử dụng tại Gaza và hiện đang được dùng cho một “khách hàng quốc phòng thuộc chính phủ tại Trung Đông” theo các hợp đồng trị giá lên tới $25 triệu. Xtend cũng đã giành được một hợp đồng trị giá hàng triệu đô la từ Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ để cung cấp các loại máy bay không người lái dạng mô-đun tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời được mời tham gia vào sáng kiến trị giá $1,1 tỷ của Ngũ Giác Đài mang tên "Giải phóng sự thống trị bằng máy bay không người lái" với mục tiêu hàng trăm nghìn chiếc do Mỹ sản xuất trước năm 2027.
Donald Trump Jr. hiện đang giữ ghế trong hội đồng quản trị của Unusual Machines – một công ty khởi nghiệp chuyên về linh kiện máy bay không người lái – nơi ông được cho là đang nắm giữ cổ phần trị giá $4 triệu. Vào tháng 12/2025, chỉ vài tháng trước khi những quả bom bắt đầu trút xuống – Unusual Machines đã nhận được khoản vay lớn nhất trong lịch sử của Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Ngũ Giác Đài: $620 triệu để đẩy mạnh quy mô sản xuất.
Kế đến là vai trò của Jared Kushner, con rể của Trump. Quỹ Đầu tư Công Ả Rập Xê Út, vốn nằm dưới sự kiểm soát của Thái tử Mohammed bin Salman hiện là nhà đầu tư lớn nhất vào Affinity Partners, công ty cổ phần tư nhân của Kushner, với khoản vốn lên tới $2 tỷ. Ủy Ban Tài Chính Thượng Viện ước tính rằng tính đến tháng 8/2026, Kushner sẽ thu về $137 triệu tiền phí quản lý chỉ riêng từ khoản đầu tư này của phía Ả Rập Xê Út. Tờ Washington Post, Jerusalem Post đã điều tra các báo cáo cho biết Mohammed bin Salman – thông qua chiến dịch vận động hành lang kín đáo được thực hiện trong những tuần lễ trước khi chiến tranh nổ ra – đã góp phần thúc đẩy Trump đi đến quyết định phát động "các chiến dịch tác chiến quy mô lớn” vào Iran.
William Hartung của Viện Quincy đã phát biểu một cách thẳng thắn trên Responsible Statecraft: “Việc Donald Trump Jr. không chỉ là con trai tổng thống mà còn là một cố vấn chính trị thân cận, giờ đây sẽ trục lợi cá nhân từ vận mệnh của những công ty công nghệ quân sự cụ thể càng làm nảy sinh một xung đột lợi ích sâu sắc hơn nữa.” Shana Marshall, một thành viên khác của Viện Quincy, thậm chí còn gay gắt hơn: “Chẳng ai trở nên giàu có khi Hoa Kỳ không bán vũ khí, hay không phát động một cuộc xâm lược nào cả… Hành vi ‘tham nhũng trắng trợn’ của anh em nhà Trump chỉ có thể diễn ra bởi lẽ những hành vi trục lợi tinh vi hơn trong mọi chính quyền tiền nhiệm trước đó cũng đã không bị trừng phạt.”
Nếu gọi tất cả những khoản đó là “đầu tư kinh tế” thì chẳng khác gì một kiểu bôi trơn ngôn ngữ. Đây là những canh bạc có chủ đích để hưởng lợi từ cuộc chiến.
Nội các, những gã khổng lồ và cổ phiếu
Bước ra ngoài cánh cửa ngôi nhà của Donald Trump, vẫn là vòng tròn của Trump. Markwayne Mullin, thượng nghị sĩ Oklahoma mà Trump chọn để thay Kristi Noem đứng đầu Bộ Nội An (DHS). Chỉ vài ngày sau Giáng Sinh 2025 – vài tuần trước các cuộc không kích đầu tiên của Mỹ vào Iran – Mullin đã đổ tới $2,8 triệu vào 31 công ty chỉ trong một ngày, bao gồm cổ phiếu Chevron, công ty dầu mỏ Mỹ lớn duy nhất hoạt động ở Venezuela.
Năm ngày sau, Trump công khai chỉ trích Venezuela và đòi điều khoản tốt hơn cho các công ty dầu Mỹ. Cổ phiếu Chevron tăng vọt dù thị trường chung giảm. Mullin ngồi trong Ủy ban Quân vụ Thượng viện và nếu được xác nhận, sẽ lãnh đạo DHS – cơ quan kiểm soát hàng tỷ đô la hợp đồng mới về an ninh biên giới, công nghệ chống khủng bố, và có thể cả giám sát bằng drone liên quan đến cuộc chiến ở Trung Đông.
Tờ The New York Time đã công bố các số liệu, chi tiết đến mức trần trụi: những đợt giao dịch quy mô lớn diễn ra thường xuyên, biến Mullin trở thành một trong những nhà đầu tư xông xáo nhất tại Thượng Viện. Cho dù không có bằng chứng nào nói rằng Mullin biết chính xác ngày nổ ra cuộc tấn công, nhưng sự kiện đó đủ để gọi là kiểu xung đột lợi ích điển hình làm xói mòn niềm tin của công chúng.
Vươn xa hơn, là cổ phiếu năm gã khổng lồ quốc phòng: Lockheed Martin, RTX, Northrop Grumman, Boeing và L3Harris tăng vọt trong những ngày đầu chiến tranh dù thị trường chung chao đảo ở khắp thế giới. Trump đã đặt mục tiêu nâng mức chi tiêu quân sự của Hoa Kỳ lên $1,5 nghìn tỷ vào năm 2027.
ExxonMobil, Chevron… những nhà tài trợ lâu năm cho Trump và những người ủng hộ “America First” đang hưởng lợi từ cái mà các nhà phân tích gọi là “lợi nhuận ngắn hạn.” Họ có thể kiếm thêm $1 tỷ mỗi tuần.
Starlink, mạng lưới internet vệ tinh do SpaceX của tỷ phú Elon Musk, đã trở thành một thiết bị thông tin liên lạc quan trọng tại các vùng chiến sự cũng như những khu vực hẻo lánh. Điều này có nghĩa là các khoản đầu tư vào công nghệ vũ trụ của Musk đang được xây thêm các trụ bê tông vững chắc.
Khi giá xăng dầu toàn cầu tăng mạnh, Trump viết trên mạng xã hội rằng giá dầu cao có thể mang lại lợi ích cho Mỹ vì nước này là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. “Khi giá dầu tăng, chúng ta kiếm được rất nhiều tiền."
Nhưng "Chúng ta" là ai? Chắc chắn không phải người dân Mỹ. Vì hàng triệu người Mỹ đang phải đối mặt với gánh nặng tại các trạm xăng. Theo GasBuddy, giá xăng trung bình đã tăng từ $2,94/gallon sau các cuộc tấn công lên khoảng $3,61, tức tăng 23%. Đến hôm nay thì chạm mức $4/gallon.
Người Mỹ có câu “follow the money.” Hiểu nôm na là lần theo dấu vết của đồng tiền. Hiểu một cách sâu xa thì “muốn biết nguyên nhân, hãy xem ai là người được lợi về tài chính.” Nghe thì có vẻ đơn giản, và khập khiễng nếu để nói về bất kỳ cuộc chiến nào. Đã chiến tranh thì đau thương, tang tóc, chứ lợi lộc gì ở đây?
‘Những xác người’
Hoa Kỳ đã bước sang tuần thứ ba của chiến tranh Iran. Mười ba binh sĩ Mỹ đã tử trận. Hàng ngàn thường dân Iran, bao gồm cả trẻ em, đã bỏ mạng. Các cuộc không kích liên tục diễn ra trên bầu trời Trung Đông, bất kể đó là trường học hay bệnh viện.
Ngũ Giác Đài đang ngửa tay xin thêm $200 tỷ để nuôi cuộc chiến. Giá dầu tăng vọt hơn 10%, xăng chạm mức $4/gallon tại các trạm bơm, thị trường khí đốt tự nhiên ở Châu Âu đã tăng gấp đôi. Các gia đình khắp nước Mỹ đang thắt lưng buộc bụng, tự hỏi làm sao để chi trả cho việc đi lại hay lấy tiền từ nguồn nào để lo bảo hiểm sức khỏe.
Những người lính trở về nhà trong những chiếc quan tài phủ cờ trong khi các công ty tỷ đô do con trai tổng thống sở hữu hoặc hậu thuẫn ngày càng giàu có. Đế chế dầu mỏ càng giàu thêm. Chỉ có người dân đóng thuế, người dân đang phải gánh vác khoản chi phí lên tới $5 tỷ (và vẫn đang tiếp tục tăng), thì đó không phải là “chiến thắng giòn giã” như tổng thống đã tuyên bố.
Hiển nhiên, chưa có bằng chứng đanh thép nào chứng minh rằng cuộc chiến này tiến hành vì mục đích lợi nhuận. Nhưng với những gì truyền thông đã vạch trần ra, thì có lẽ “follow the money” là một mặt khác của cuộc chiến Iran mà Hoa Kỳ và Israel đang phát động. Nó sẽ không ngon, thơm như chúng ta bóc tách từng lớp bánh mềm mại, béo ngậy của chiếc bánh ngàn lớp trà xanh Matcha Mille Crepe. Mà nó sặc mùi hôi thối của những con kềnh kềnh đang rỉa trên xác người.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình