Những con người ở Đồi Capitol ngày nay chọn núp dưới cái bóng của lãnh đạo, dù biết họ sẽ bị thiêu hủy hoặc mang bệnh ung thư khi đứng dưới “ánh sáng” đó. (Minh họa: Việt Báo)
Đã từ lâu, những gì Donald Trump nói, làm, hoặc tung ra trên Truth Social Media, đã không còn là một tuyên bố mang tính chuẩn mực cao nhất của quốc gia. Nó cũng không còn bao hàm những quyết định quan trọng mà người dân mong chờ sẽ mang đến một xã hội tốt đẹp hơn, an toàn hơn.
Không phải những cận thần chung quanh Trump không nhận ra điều đó. Rõ nhất là “Thằng Ất” và “Thằng Giáp” – hai kẻ đã từng đưa ra lời chỉ trích mạnh mẽ thời chưa bước vào cửa quan. “Thằng Ất” JD Vance hồi năm 2016 đã nhắn tin cho một người bạn học cũ, gọi Trump là "Hitler của nước Mỹ.” Trong một bài viết đăng trên tờ The Atlantic vào năm 2016, Vance mô tả Trump như một thứ "’heroin’ văn hóa.”
“Thằng Giáp” Marco Rubio thì thẳng thừng nói “Đảng Cộng Hòa không nên có một ứng cử viên mà họ phải bịt mũi khi bỏ phiếu.”
Tất cả những điều này (và còn nhiều nữa) không khó để tìm ra. Chúng như bằng chứng pháp y, một khi đã phạm tội, thì thể nào cũng để lại dấu vết.
Nhiều, và rất nhiều những “Thằng Ất”, “Thằng Giáp” như thế ở Đồi Capitol hiện nay.
Ngọn Đồi Ngày Xưa
Ngày xưa, không xưa lắm, bà Margaret Chase Smith, từ Maine, đắc cử thượng nghị sĩ. Bà là nhà lập pháp nữ duy nhất của Thượng Viện lúc đó. Nhưng điều đó không làm Smith cảm thấy cần phải “dòm trước ngó sau.” Bà đã đưa ra một tuyên ngôn gọi là "Tuyên Ngôn Lương Tri.”
Thời gian đó, Washington tê liệt trong nỗi sợ hãi. Thượng Nghị Sĩ Josehph McCarthy tuyên bố nắm trong tay một danh sách những “người cộng sản” ngay tại Bộ Ngoại Giao. Những con số liên tục thay đổi, từ 205, đến 81, rồi 57. Nhưng điều đó chẳng hề quan trọng. Điều quan trọng chính là nỗi sợ hãi. Hàng loạt giáo viên bị sa thải. Nhà văn bị đưa vào danh sách đen. Viên chức bị hủy hoại sự nghiệp. Họ bị kết tội mà chẳng cần đến bất kỳ bằng chứng nào.
Margaret Chase Smith đã chứng kiến Joseph McCarthy bắt cả đất nước làm con tin trong nhiều tháng bằng những danh sách “cộng sản ma.” Các đồng nghiệp của bà không muốn rước họa vào thân, khi “McCarthy có quyền lực, có số đông, có khả năng khiến một sự nghiệp chính trị tan thành mây khói.”
Bà Smith lúc đó mới làm thượng nghị sĩ được vỏn vẹn một năm và là người phụ nữ duy nhất trong Thượng Viện. Bà có mọi lý do thực tế để giữ im lặng.
Vào ngày 1/6/1950, một buổi sáng của cuộc họp Thượng Viện, bà Smith bước vào nghị trường. Thượng Nghị Sĩ McCarthy ngồi cách bà hai hàng ghế về phía sau. Sự im lặng bao trùm. Bà cất lời:
“Đó là một nỗi sợ hãi và sự bức bối đang lan rộng khắp quốc gia. Những cảm xúc có thể dẫn tới cái chết của cả dân tộc và đặt dấu chấm hết cho mọi điều mà chúng ta – những người Mỹ – từng trân trọng.” Bà lên án hành vi đe dọa và lạm dụng quyền lực. Bà không hề gọi đích danh McCarthy, nhưng ai nấy đều hiểu rõ người bà muốn nói tới là ai.
“Tôi không muốn chứng kiến Đảng Cộng Hòa giành chiến thắng chính trị bằng cách cưỡi trên lưng Tứ Kỵ Sĩ Của Phỉ Báng: sợ hãi, thiếu hiểu biết, cuồng tín và bôi nhọ.” Mười lăm phút của bà Smith. Không to tiếng. Không phỉ báng. Không chỉ trích. Chỉ có sự thật.
McCarthy không đáp lời, bỏ đi trong sắc mặt tái nhợt. Những lá thư ủng hộ dồn dập gửi về văn phòng bà Smith. Các tờ báo ca ngợi lòng dũng cảm của bà. Tổng thống Harry S.Truman gọi đó là một trong những hành động dũng cảm chính trị tuyệt vời nhất mà ông từng chứng kiến. Các cử tri tại Maine không bao giờ quên điều đó. Lịch sử vẫn còn ghi.
Bà Margaret Chase Smith không phải là một kẻ cuồng tín. Bà là một đảng viên Cộng Hòa vùng New England, người tin rằng có những việc đơn giản là không được phép làm trong một nền dân chủ.
Cựu Giám đốc FBI Robert Mueller là một người Cộng Hòa kiểu cũ – trầm lặng, cẩn trọng, tôn nghiêm tuyệt đối. Cả đời ông là một công bộc liêm chính đặt lợi ích quốc gia trên tất cả. Khi làm công tố viên đặc biệt năm 2017 để điều tra vụ Nga can thiệp và có thể thông đồng với chiến dịch của Trump, ông làm đúng giới hạn trách nhiệm. Ông liệt kê mười trường hợp có thể cản trở công lý nhưng từ chối đưa ra kết luận pháp lý về hành vi của tổng thống, viện dẫn chính sách Bộ Tư Pháp không truy tố tổng thống đương nhiệm, nhưng không tuyên “tổng thống vô tội”. Trump và đồng minh tấn công ông không ngừng, gọi ông là phù thủy săn phù thủy. Mueller không đáp trả. Ông chỉ trình bày sự thật của cuộc điều tra và rời đi.
Vào ngày 28/7/2017, lúc khoảng 1 giờ 30 sáng, dù bị chẩn đoán ung thư não, Thượng Nghị Sĩ John McCain vẫn trở lại Đồi Capitol, dập tắt nỗ lực của Đảng Cộng Hòa chỉ bằng một ngón tay cái quay xuống đất. Dự luật bãi bỏ Obamacare thất bại 51- 49. Ổng bỏ phiếu theo lương tâm, không theo đảng phái, càng không vì cố trụ địa vị hưởng lợi. Người Mỹ có 10 năm được chăm sóc sức khỏe với giá cả hợp lý, hợp túi tiền.
Lá phiếu ấy bảo vệ các chương trình bảo hiểm cốt lõi của ACA cho hàng triệu người. Nó cũng nhắc nhở người Mỹ rằng một thượng nghị sĩ vẫn có thể nói “không” khi lương tâm của họ lên tiếng.
Sau hành động ấy, ông nhận lại cơn thịnh nộ của tổng thống cùng đảng. Ông bị chế nhạo vết thương vì chiến tranh của mình. Tên của ông bị sỉ nhục bởi một tổng thống chỉ cần người biết nói “YES.”
Ngọn Đồi Ngày Nay
Đồi Capitol vẫn sừng sững giữa lòng thủ đô Hoa Thịnh Đốn. Nó vẫn phủ tuyết trắng xóa vào mùa đông và thảm cỏ vẫn xanh trong mùa xuân. Khách du lịch từ khắp nơi vẫn đến để chiêm ngưỡng nó như là một trong những khẩu đại pháo quyền lực nhất của nước Mỹ. Nhưng thật ra, những tia sáng từ hàng trăm chiếc ghế trong ấy gần như đã tắt lịm. Bầu khí quyển ngập tràn sự khao khát quyền lực. Nó không còn những ánh nắng rực rỡ của công lý, đạo đức, phẩm chất.
Nhánh lập pháp chấp nhận sự mở rộng quyền lực của hành pháp. Quốc Hội chấp nhận thỏa hiệp, đàm phán đổi lấy an toàn chính trị. Những lời phát biểu của các nhà lập pháp được cử tri đón nhận với dự dè chừng quen thuộc: “Hãy nhìn vào lá phiếu của họ, đừng nghe những gì họ nói.”
Công bộc thi nhau ca tụng tổng thống bằng những mỹ từ vốn thường chỉ dành cho các vị thánh. Thái độ của quan chức đối với tổng thống vốn chỉ thấy ở những quốc gia độc tài hiếm hoi còn lại trên thế giới, nhắm mắt cũng có thể gọi đúng tên. Những người từng mô tả Trump là mối nguy hại cho nền Cộng Hòa nay ngoan ngoãn tìm đến Mar-a-Lago. Các tỷ phú chen nhau để được thân cận với với quyền lực rồi hưởng lợi như những bá tước thời trung cổ trong một lễ đăng quang.
Sự kiện tại Memphis ngày 23/3 cùng một số thành viên trong đội ngũ lãnh đạo cấp cao diễn ra đúng vào thời điểm cuộc chiến chống Iran bước sang tuần thứ tư, cố vấn Tòa Bạch Ốc Stephen Miller đã dành vài phút trong bài phát biểu để ca ngợi Trump. Khi Trump quay sang Giám đốc FBI Kash Patel và nói: "Hey Kash, xem anh có thể nói lời nào 'đỉnh' hơn thế không.”
Patel đáp ngay lại: "Thưa tổng thống, xin cảm ơn Ngài vì đã mang lại một đất nước an toàn nhất trên khắp cõi trần gian này.”
Khi Thượng Viện bỏ phiếu gần như tuyệt đối để thông qua Markwayne Muller, người do Trump chọn, để thay thế Bộ Trưởng Bộ Nội An Kirsti Noem vừa bị sa thải, phản ứng của người Mỹ là: “Chỉ số IQ của chính quyền này đang liên tục tuột dốc mỗi đợt bổ nhiệm”; “Đất nước chúng ta thật ngu xuẩn và thiếu hiểu biết khi lại bầu chọn những kẻ cho phép những chuyện khốn nạn như thế này xảy ra”; “Chẳng ai có thể giải thích nổi rốt cuộc thì Mullin đủ năng lực ở điểm nào. Ông ta không hề có chút kinh nghiệm nào về thực thi pháp luật, an ninh quốc gia hay quản lý thảm họa. Tư cách duy nhất mà Mullin có được chỉ là việc ông ta chuyên bợ đỡ Trump mà thôi.”…
Đó là những ta thán của người Mỹ trên mạng xã hội. Toàn bộ người Cộng Hòa của Thượng Viện bỏ phiếu thuận và im lặng, chỉ trừ Thượng Nghị Sĩ Rand Paul.
Khi tổng thống dùng TSA làm “con tin” cho dự luật bầu cử có lợi cho mình, yêu cầu Cộng Hòa không được thông qua ngân sách thỏa thuận, thì họ nhất mực tuân theo. Cho dù, hàng trăm phi trường cả nước đang tê liệt vì TSA không có tiền trả nhân viên.
Mỗi ngày, Trump thoải mái phát biểu ngô nghê, vô nghĩa về các chính sách quốc gia. Buông lời thô thiển, phỉ báng khi nói về những người không tuần theo ý mình. Đồi Capitol im lặng lắng nghe và chấp nhận. Dù nó chẳng khác gì lời nông nổi của một thanh niên ở tuổi dậy thì, không nhất quán trong suy nghĩ. Nó gây choáng váng thị trường kinh tế thế giới, làm sụp đổ một trường học, lấy đi sinh mạng của hàng ngàn người dân vô tội. Nặng nề hơn, nó làm tan nát những nền tảng trật tự lâu đời của quốc gia và thế giới.
Hơn hai nghìn năm trước, dưới bóng cây ở Corinth, hoặc Athens, các nguồn sử cổ đại không thống nhất về địa điểm chính xác, người được mệnh danh là “chúa tể của thế giới” Alexander Đại Đế một người đàn ông sống trong một cái thùng. Đó là triết gia Diogenes. Đại Đế đề nghị ban cho triết gia bất cứ điều gì ông muốn: của cải, đất đai, quyền lực. Diogenes, đang nằm phơi nắng, không mặc quần áo, nheo mắt nhìn lên vì bóng của vị Đại Đế đã che khuất ánh mặt trời của ông.
“Vậy thì hãy tránh ra khỏi ánh nắng của tôi,” Diogenes từ tốn trả lời. Ông đáp lại quyền lực của vị hoàng đế bằng một yêu cầu nhỏ bé đến mức nó phơi bày sự tồn tại vô nghĩa của Alexander Đại Đế.
Alexander quay sang đoàn tùy tùng và nói: “Nếu tôi không phải là Alexander, tôi ước gì mình là Diogenes.”
Câu chuyện này tồn tại hơn hai nghìn năm. Ở một ý nghĩa nào đó, nó là bản tuyên ngôn của tự do trước quyền lực. Triết gia “thùng gỗ” Diogenes không để quyền lực che khuất ánh nắng của ông, thứ ánh sáng mà ông được quyền sở hữu
Những con người ở Đồi Capitol ngày nay chọn núp dưới cái bóng của lãnh đạo, dù biết họ sẽ bị thiêu hủy hoặc mang bệnh ung thư khi đứng dưới “ánh sáng” đó.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình