Quân xa Hoa Kỳ và Nam Hàn trong cuộc tập trận Ulchi Freedom Shield 2025 tại Nam Hàn, với quốc kỳ hai nước tung bay phía sau. Ảnh: U.S. Army/DVIDS.
Trước ngày cuộc đại thao diễn Ulchi Freedom Shield khai mạc, Tổng Thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố Hoa Kỳ sẽ giảm mạnh phần tham dự của mình, khiến đồng minh không khỏi “chưng hửng”.
Cớ sự ông đưa ra lại càng khiến người nghe phải lấy làm kinh ngạc, ông viết trên Truth Social: “Dựa trên mối quan hệ rất tốt đẹp của tôi với Kim Jong Un của Bắc Hàn, tôi không hài lòng về việc Hoa Kỳ từ lâu đã đồng ý tham gia các cuộc tập trận quân sự chung với Nam Hàn... Vì vậy, và bởi nay đã quá trễ để hủy bỏ, tôi đã chỉ thị Bộ Trưởng Chiến Tranh Pete Hegseth giảm đáng kể quy mô các cuộc tập trận quân sự chung!"
Theo hoạch định, cuộc tập trận kéo dài mười ngày, có chừng mười tám ngàn quân sĩ Nam Hàn cùng hàng ngàn binh lính Hoa Kỳ và quân Liên Hiệp Quốc tụ hội. Đây không hề là cuộc dàn binh bố trận lấy lệ, mà là dịp để hai quân đội Mỹ–Hàn luyện tập cách hiệp đồng, phòng khi chiến sự thật sự bùng lên trên bán đảo Triều Tiên.
Trên mạng Truth Social, Trump than rằng những cuộc thao diễn ấy vừa hao tốn tiền của, vừa gửi đi một tín hiệu “không phải đạo và thù nghịch” tới Bắc Hàn — một nước mà theo lời ông, trong thời gian ông tại vị, đã tỏ ra “không đe dọa và biết lễ độ.”
Seoul phản ứng dè dặt. Phủ Tổng Thống Nam Hàn cho biết vẫn phối hợp mật thiết với Washington, và cuộc thao diễn quân sự đã bắt đầu đúng như đã định.
Nhưng cái đáng nói không nằm ở chỗ Hoa Kỳ bớt vài ngàn quân. Cái đáng nói là một nước đồng minh đã kề vai sát cánh cùng Hoa Kỳ hơn bảy mươi năm trường, nay lại phải tự vấn: đến lúc hữu sự, lời hứa của Washington còn nặng được mấy phân?
Bình Nhưỡng Vẫn Bắn Hỏa Tiễn Như Thường
Hiệp ước phòng thủ hỗ tương Mỹ–Nam Hàn đã tồn tại bảy mươi hai năm. Suốt khoảng thời gian ấy, mối họa từ phương Bắc chưa từng một ngày tan biến.
Kể từ khi Trump trở lại Bạch Ốc, Bắc Hàn đã hai mươi bốn lần thử hỏa tiễn đạn đạo, chưa kể bao phen phóng hỏa tiễn hành trình cùng khí giới phòng không. Một vụ phóng mới nhất vừa xảy ra hôm thứ Tư tuần trước.
Bình Nhưỡng cũng chẳng còn đứng ngoài cuộc chiến Ukraine. Sau khi ký kết hiệp ước hợp tác chiến lược cùng Moscow vào tháng Sáu năm 2024, Bắc Hàn đã phái hơn mười bốn ngàn quân sang giúp Nga, cùng đạn pháo và hỏa tiễn đạn đạo. Tổng Thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy cảnh báo rằng Kim Jong Un còn có thể đưa thêm chừng ba mươi ngàn quân nữa.
Bởi lẽ đó, hai chữ "chẳng đe dọa" mà Trump dùng để nói về Bắc Hàn, nghe ra thật khó ăn khớp với sự thật.
Một nước vừa thử hỏa tiễn đều tay, vừa gửi quân sang chiến trường Âu Châu, vừa có kho võ khí nguyên tử, ắt hẳn không thể "không có vẻ đe dọa" chỉ vì biết “lễ độ” với cá nhân Trump.
Bắc Hàn Và Iran: Chẳng Phải Người Dưng
Trump còn trách Nam Hàn không chịu giúp Hoa Kỳ trong nỗ lực giải trừ khả năng nguyên tử của Iran.
Nhưng ở đây sự tình lại trái cẳng ngỗng bởi chính Bắc Hàn, nước mà Trump đang muốn vỗ về, lại chính là một trong những quốc gia đã giúp Iran gây dựng chương trình hỏa tiễn suốt bao thập niên qua.
Daniel Pinkston, chuyên gia bang giao quốc tế tại Đại Học Troy ở Seoul, cho biết Bình Nhưỡng từng giúp Tehran từ kỹ thuật, thiết kế nhà máy cho tới phương pháp chế tạo và huấn luyện quân sự.
Mối dây ấy đã thắt từ thời chiến tranh Iran–Iraq, những năm 1980 đến 1988, khi Bắc Hàn trở nên một trong những nguồn cung cấp vũ khí chủ yếu cho Tehran.
Đến đầu thập niên 1990, khi nguồn viện trợ từ Liên Xô cạn dần, Bắc Hàn lại càng phải đem kỹ thuật quân sự đổi lấy dầu thô của Iran, hòng nuôi sống một nền kinh tế đang kiệt quệ.
Iran mua Scud-B và Scud-C của Bắc Hàn, rồi nương theo đó mà chế ra Shahab-1 và Shahab-2. Về sau, Nodong-1 của Bắc Hàn trở thành nền tảng cho Shahab-3, một trong những loại hỏa tiễn tầm xa chủ lực của Iran.
Các kỹ sư Bắc Hàn, vốn thạo nghề đào núi khoét đất dựng công sự, cũng được cho là đã giúp Iran thiết kế hầm chứa hỏa tiễn, đường hầm và những cơ sở kiên cố để bảo vệ chương trình nguyên tử.
Bình Nhưỡng còn bán cả tàu ngầm loại nhỏ, hỏa tiễn chống chiến hạm, giàn phóng hỏa tiễn, lại cấp cả huấn luyện biệt kích.
Việc Bắc Hàn truyền bá kỹ thuật nguyên tử ra ngoại quốc cũng đã có chứng cớ rành rành. Năm 2007, Israel oanh kích, phá hủy cơ sở Al-Kibar tại Syria — nơi có lò phản ứng sản xuất plutonium do Bắc Hàn xây, gần như giống hệt lò Yongbyon.
Sự tình tréo ngoe. Iran chưa hề có kho vũ khí nguyên tử hoạt động thì Washington đã ra tay đánh. Bắc Hàn đã có bom nguyên tử trong tay, lại từng truyền kỹ thuật cho Iran, thì Trump lại muốn giảm bớt thao diễn, sợ làm Kim Jong Un phật lòng.
Ngoại giao đôi lúc là nghệ thuật đi trên dây. Song sợi dây lần này đã nghiêng lệch hẳn về một phía.
Tập Trận Chứ Không Phải Phô Trương Uy Vũ
Ulchi Freedom nào phải là màn dàn quân dương oai diễu võ cho có lệ.
Các bộ chỉ huy Mỹ và Nam Hàn hoạch định dùng cuộc tập trận để nghiên cứu những điều quân Bắc Hàn đã học được tại Ukraine: cách dùng từng đàn máy bay không người lái, gây nhiễu Hệ Thống Định Vị Toàn Cầu (Global Positioning System, gọi tắt GPS), chiến tranh điện tử và tấn công mạng.
Đại Tá Ryan Donald, thuộc bộ chỉ huy quân đội Mỹ tại Nam Hàn, nói thẳng rằng những kinh nghiệm nơi chiến trường xa đang được quân Bắc Hàn đem về nước, khiến khả năng tác chiến của họ đã đổi khác.
Nói cho dễ hiểu, binh sĩ Bắc Hàn bây giờ không còn chỉ học chiến tranh trên sa bàn. Họ đã được gửi đến một chiến trường thật, nơi máy bay không người lái, pháo binh, điện tử, vệ tinh và chiến tranh mạng chen nhau từng giờ. Học được món nào, họ mang món ấy về.
Chính vì lẽ đó, việc Washington cắt bớt cuộc thao diễn, ngay lúc liên quân Mỹ–Hàn đang cần học thêm cách đối phó với một Bắc Hàn ngày một dày dạn hơn, là điều khiến giới quân sự lo ngại.
Trump Lại Muốn Gặp Kim Jong Un Chăng?
Hôm Thứ Bảy, Trump đăng lại bức ảnh ông chụp chung với Kim Jong Un năm 2019 kèm lời nhắn rằng hai người “rất hợp nhau.”
Tấm hình ấy lập tức khơi lại lời đồn rằng Trump đang muốn có thêm một cuộc gặp thượng đỉnh cùng Kim, vừa để phá tan băng giá trong quan hệ, vừa để có một thành quả ngoại giao dễ bề phô ra.
Trong nhiệm kỳ đầu, Trump đã ba lần diện kiến lãnh tụ Bắc Hàn. Những cuộc gặp ấy tạo nên những bức hình lưu danh sử sách cùng những hàng tít lớn, nhưng rốt cuộc Bắc Hàn vẫn giữ nguyên kho vũ khí nguyên tử, chẳng mảy may suy suyển.
Việc Trump trách cứ Seoul cũng để lộ ra một nét ngày càng rõ trong cách ông đối đãi cùng đồng minh: rằng những cam kết "bền vững" của Hoa Kỳ, dẫu đã trải qua bao thập niên, cũng chẳng đủ nặng để miễn cho khỏi chuyện mặc cả.
Theo tờ TIME, Trump đồng thời còn trì hoãn một gói bán vũ khí trị giá chừng mười bốn tỷ Mỹ kim cho Đài Loan, giữa lúc Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sắp sang thăm Hoa Kỳ.
Một bên là Kim Jong Un. Một bên là Tập Cận Bình. Ở giữa, những đồng minh lâu năm của Mỹ bắt đầu thấu hiểu rằng bàn cờ có thể đổi thế chỉ sau một bài đăng trên Truth Social của một vị tổng thống bất tín.
Đồng Minh Mỹ Bắt Đầu Tìm Đường Khác
Sự thất thường từ Washington đang khiến bao đồng minh lâu năm của Hoa Kỳ phải tính kế "tự lực cánh sinh." Từ Âu Châu sang Trung Đông, các nước đã bắt đầu tìm thêm nguồn vũ khí, dựng nên những hệ thống phòng thủ riêng, kết thân cùng những đối tác mới, chẳng còn một lòng một dạ với Hoa Kỳ như thuở trước.
Nam Hàn nay đang trở thành một nhà cung cấp vũ khí quan trọng cho Saudi Arabia và Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất. Hai nước vùng Vịnh ấy đã mua hệ thống phòng không tầm trung Cheongung-II của Nam Hàn, chẳng còn chỉ trông cậy vào vũ khí Hoa Kỳ.
Đan Mạch gần đây chọn hệ thống phòng không Pháp–Ý, thay cho Patriot của Mỹ. Canada đang xét lại mức cam kết với chương trình chiến đấu cơ F-35. Ngân Hàng Trung Ương Hòa Lan cũng đã chuyển một phần hệ thống điện toán trọng yếu, từ các công ty Hoa Kỳ sang những nhà cung cấp Âu Châu.
Các đồng minh vẫn cần đến Mỹ, song chẳng còn để Mỹ làm cán cân nặng ký nhất nữa.
Đáng chú ý hơn cả, ngày mồng bảy tháng Tám, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã ký kết một hiệp ước phòng thủ chung tại Mecca, mang dáng dấp Tổ Chức Hiệp Ước Bắc Đại Tây Dương (North Atlantic Treaty Organization, gọi tắt NATO) - hễ một nước bị tấn công, hai nước kia chẳng thể xem như chuyện hàng xóm láng giềng.
Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ, vốn bao năm cơm chẳng lành canh chẳng ngọt, một sớm một chiều cùng nhau ngồi một chiếu.
Không phải bỗng dưng tình cũ nghĩa xưa sống lại. Chỉ là lúc mái nhà dột, người ta thường nghĩ tới chuyện kiếm thêm một cây dù phòng thân.
Pinkston cho rằng chính sách thay đổi nay thế này, mai thế khác của Trump đang làm suy giảm uy tín Hoa Kỳ, và cuối cùng có thể quay lại gây hại cho chính an ninh nước Mỹ.
Ấy mới là cái giá khó bề đong đếm của quyết định giảm thao diễn tại Nam Hàn. Một cuộc thao diễn vơi đi vài ngàn binh sĩ chưa chắc khiến cán cân quân sự đổi chiều nay mai. Nhưng liên minh không chỉ sống bằng súng đạn, mà sống bằng chữ tín. Một khi đồng minh bắt đầu nghĩ rằng lúc nguy nan, Hoa Kỳ có thể chẳng đến kịp, họ ắt sẽ tự tìm đường khác: mua vũ khí nơi khác, kết giao cùng người khác, dựng thêm một lớp phòng thủ khác nữa.
Và lẽ dĩ nhiên khi nhiều nước cùng lúc ‘tự lực cánh sinh’, trật tự an ninh mà Washington đã mất hàng thập niên gầy dựng nên cũng tan theo mây khói.
Nguyên Hòa biên tập
Nguồn: Dựa trên dữ kiện và phân tích của Charlie Campbell, TIME, ngày 17 tháng 8, 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình