Vinh Hiển Mà Bất Trắc
...Hội hè tết nhất xong, Việt Nam sẽ nhìn vào thực tế WTO. Lo hơn vui!
Sau cơn sốt APEC, Việt Nam tiếp tục ăn mừng. Sau Giáng Sinh là đến ngày long trọng bước vào WTO, rồi chuẩn bị ăn Tết Đinh Hợi rất to!
Sau khi được Tổ chức Thương mại Thế giới thu nhận ngày mùng bảy vừa qua, Việt Nam phải hoàn tất thủ tục có vẻ "tam quyền phân lập" là đưa Quốc hội duyệt xét, có thể là vào đầu tháng tới. Ba mươi ngày sau, WTO có thêm hội viên thứ 150.
Chuyện quy chế mậu dịch bình thường PNTR với Hoa Kỳ vẫn chưa có thì chỉ là trở ngại nhỏ - từ phía Hoa Kỳ - và rồi cũng sẽ xong. Tấn kịch tòa án xét xử "khủng bố" và tuyên án 18 tháng tù, ăn khớp với thời gian bị giam mà chưa xử, chỉ là hài kịch của trẻ em.
Trên nguyên tắc, sau khi gia nhập WTO, Việt Nam sẽ bước ra sân chơi của người lớn và tiếp cận được với các thị trường lớn của thế giới, đồng thời sẽ có tư thế tranh cãi mạnh hơn về ngoại thương. Đấy là măt tích cực của biến cố WTO. Nhưng ngược lại, Việt Nam phải tuân thủ một số cam kết về cải cách luật lệ và chánh sách, khiến cái nhà nước tiện thiện làm luật sẽ phải thu vén bàn tay và hành xử theo lối văn minh, người lớn.
Trong trước mắt, một vài năm tới, Việt Nam chưa thấy phép lạ WTO, cụ thể là xuất cảng không lập tức tăng vọt. Nhưng những khó khăn thì lại nổi lên rất nhiều.
Cho nên, hãy cố ăn Tết thật to, rồi sau đó sẽ lo sốt vó.
Khi vào WTO, Việt Nam sẽ được hưởng như mọi thành viên khác quy chế không hạn gạch, không quota, mà WTO đã áp dụng từ đầu năm 2005. Và nhờ vậy, xuất cảng được dễ dàng hơn qua 149 thành viên kia. Cụ thể là sẽ được thuế suất nhẹ hơn và hết bị hạn ngạch khi bán hàng may mặc và dệt sợi cho Âu, cho Mỹ. Chiếm 15% tổng số xuất cảng, ngành này chỉ thua dầu khí về số ngoại tệ đem lại cho quốc gia, mà tạo ra công ăn việc làm nhiều gấp bội.
Lợi thế thứ hai là uy tín, uy với dân và tín với khách hàng.
Giới đầu tư quốc tế từ nay yên tâm là Việt Nam sẽ hết xài luật rừng nên dễ đàng bỏ vốn đầu tư để sẽ tái xuất khẩu ra ngoài. Công ty Intel đã hồ hởi với viễn ảnh đó nên dự tính đầu tư một tỷ, sau khi tiếp cận thị trường thì chột da và giảm mức đầu tư xuống 600 triệu, rồi 300 triệu. Cho đến tuần qua thì mới yên tâm và trở lại dự tính một tỷ. Các nhà đầu tư khác cũng tính như vậy.
Lợi thế thứ ba là từ nay cứ nói là phải làm.
Trong tiến trình thương thảo để gia nhập WTO, Việt Nam đã tiến hành cải cách khá nhiều về luật lệ và chánh sách để tạo ra một sân chơi bình đẳng cho mọi loại doanh nghiệp. Sau khi gia nhập, Việt Nam còn phải tiếp tục cải cách như đã cam kết để có một chế độ hài hòa hơn giữa doanh nghiệp nội địa và ngoại quốc trong lãnh vực dịch vụ và phân phối.
Và từ nay, Việt Nam sẽ phải cải cách thật, từ các doanh nghiệp nhà nước cho đến tư doanh và chấp nhận quy luật đào thải. Các cơ sở cạnh tranh lỗ lã sẽ phải bị đóng cửa, và doanh nghiệp nhà nước mất thế đặc quyền đặc lợi. Việc cải cách này sẽ gặp nhiều trở ngại nhất, nhưng lãnh đạo không thể lùi được nữa. Thời của các quan chức ngồi mát ăn bát vàng bắt đầu cáo chung, dù có chậm thì cũng đến lúc bất khả vãn hồi.
Vì những lý do trên, việc Việt Nam vào WTO là một điều tốt, có lợi cho đa số dân chúng. Tuy nhiên, và đây là mặt trái của vấn đề là quy luật 'dễ người dễ ta - khó người khó ta'.
Khi muốn bán ra cho dễ thì cũng phải chấp nhận là mua vào cũng dễ. Nghĩa là sẽ bị cạnh tranh ngay trên sân nhà. Và phải chấm dứt dần dần các hình thái bao cấp, trợ giá cùng với thuế suất nhập nội tháp hơn trên hàng nhập cảng. Cụ thể là chấm dứt trợ cấp xuất cảng nông sản, hạ thấp hàng rào quan thuế trên hàng hoá và dịch vụ ngoại nhập và cho phép nước ngoài đầu tư với tỷ lệ hùn hạp cao hơn, tới 100% trong nhiều ngành, chưa lập tức thì cũng trong thời hạn năm năm.
Lãnh đạo Việt Nam biết vậy nên cố chèo kéo để có thể hạn chế đầu tư trong nhiều ngành dịch vụ và duy trì một hình thái trợ giá nông nghiệp hoặc hạn chế cạnh tranh trên các sản phẩm như trứng, muối, đường và thuốc lá. Trong buổi giao thời, kéo dài nhiều năm, nông nghiệp Việt Nam sẽ ở vào cảnh tranh tối tranh sáng và nông dân thì lo sợ là làn sóng đầu tư nước ngoài cấu kết cùng đảng viên cán bộ sẽ đẩy mạnh hiện tượng cướp đất.
Nghĩa là thành phố vui mừng trong khi nông thôn điêu đứng.
Và nhìn trên toàn cảnh, sau khi xuất cảng ồ ạt qua Mỹ, gấp sáu lần trong năm năm, Việt Nam sẽ sớm gặp cảnh bão hoà, nghĩa là bán được ít hơn, trong khi dư luận lại hồ hởi chờ đợi nhiều hơn.
Khoảng cách tâm lý giữa hy vọng và thực tế sẽ khiến nhiều người luyến tiếc Tết Đinh Hợi - và nêu câu hỏi về lợi ích WTO!
Đấy là chuyện trước mắt, trong một vài năm tới. Chuyện xa hơn thì chưa hẳn đã sáng hơn.
Việt Nam tranh đấu mạnh để được WTO chấp nhận cho quy chế "chưa phải kinh tế thị trường" trong 12 năm. Với lãnh đạo Hà Nội, đây là một thắng lợi nếu so với Trung Quốc. Nhưng trong 12 năm đằng đẵng ấy, Việt Nam vẫn phải tiếp tục thay đổi và nhiều thành viên khác sẽ bất bình vì quy chế không bình đẳng ấy nếu mỗi năm không có cải thiện. Họ sẽ kiện cáo về tội Việt Nam vẫn bán phá giá nếu so sánh với giá biểu của các xứ khác.
Nghĩa là cùng với việc cải cách liên tục bền bỉ, Việt Nam sẽ cần rất nhiều luật sư về kinh doanh và ngoại thương có khả năng đấu tranh bằng Anh ngữ trên những vấn đề vượt khỏi sự hiểu biết của Bộ Chính trị!
Cho đến nay, Bộ Chính trị vẫn co giật thất thường. Biết là phải giải tỏa để đủ điều kiện vào WTO, cơ chế này lâu lâu lại sáng tạo ra nhiều rào cản khác và ở dưới lại bày ra những hạn chế khác.
Vì vậy, sau khi ăn mừng và nói chuyện ngang tầm các lãnh tụ thế giới ở Thượng đỉnh APEC, Việt Nam sẽ khập khiễng bước ra sân chơi WTO.
Và ngạc nhiên vì sao lại có nhiều người thất vọng!
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình