Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1879)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



Bản tin cho biết rằng phiên tòa xét xử liên bang về các cáo buộc hối lộ và tham nhũng đối với cựu Thị trưởng Oakland Sheng Thao dự kiến ​​sẽ bắt đầu vào thứ Ba, hơn hai năm sau khi FBI khám xét nhà riêng của bà. Những người khác cũng bị buộc tội trong vụ án này bao gồm bạn đời của bà Thao là Andre Jones, cùng các lãnh đạo của công ty California Waste Solutions là ông David Duong và con trai ông, Andy Duong.
TOKYO (Kyodo) -- Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang cân nhắc việc gặp Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm tại Tokyo vào đầu tháng tới để thảo luận về hợp tác trong lĩnh vực năng lượng và an ninh, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết hôm thứ Sáu.
- Trump Thỏa Thuận Mua Dầu Nga, Đồng Minh Tây Phương Phẫn Nộ. - Cựu Thẩm Phán Tòa Án Hình Sự Quốc Tế Navi Pillay Đọa Giải Nobel Hòa Bình 2026. - Hoa Kỳ Sẽ Trừng Phạt Tòa Án Hình Sự Quốc Tế - Âu Châu Và Nhiều Quốc Gia Phản Đối. - Bão ISAIAS Đổ Bộ FLORIDA, Hơn 664.000 Gia Đình Mất Điện. - Tòa Án Liên Bang Bác Chương Trình Thu Thập Hồ Sơ Cử Tri Của Chính Quyền Trump. - Na Uy Dự Tính Cấm Mắt Kính Thông Minh Tại Nơi Công Cộng. - Tổng Thống Đài Loan Kêu Gọi Các Quốc Gia Trong Vùng Bảo Vệ Hòa Bình. - Động Đất Với Cường Độ 7,6 Ở Panama.
Theo thông báo, bà Navi Pillay được trao Giải Nobel Hòa bình năm 2026 vì những nỗ lực thúc đẩy hòa bình và luật pháp quốc tế. Ủy ban Nobel ghi nhận đóng góp lâu dài của bà đối với nhân quyền, công lý quốc tế và việc truy cứu trách nhiệm về tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại và diệt chủng. Bà nhận tin khi đang tham dự một hội nghị pháp lý quốc tế tại Nuremberg, Đức. Và bà chỉ biết tin sau khi giải thưởng được công bố vì Ủy Ban Nobel không thể liên lạc với bà.
Vùng Appalachia: số người xin cứu đói tăng 25%, thực phẩm liên bang cấp giảm 1/3 - Có hơn 5 triệu người, trong đó có ít nhất 1 triệu trẻ em, đã bị cắt trợ cấp thực phẩm
- Nhân Viên ICE Bắn Ít Nhất Bảy Phát Đạn Vào Xe Giữa Phố New York, Một Người Bị Thương, Bé Trai 5 Tuổi Thoát Nạn - Thủ Tướng Canada Bác Bỏ Lời Kêu Gọi Ly Khai Của Elon Musk: Tương Lai Canada Do Dân Canada Quyết Định - Iran Gia Tăng Tấn Công Tàu Dầu Tại Eo Biển Hormuz, Gây Thêm Áp Lực Lên Trump Trước Bầu Cử Giữa Nhiệm Kỳ - Trump Tuyên Bố Ai Còn Gọi AI Là “Trí Tuệ Nhân Tạo” Đều Là “Kẻ Thù” - Mạnh Thường Quân Của Trump Tố Gia Đình Tổng Thống Làm Giàu, Chê Thế Giới Của Họ Đầy Trò Bẩn Thỉu - Hoa Kỳ Sẽ Truyền Hình Trực Tiếp Cuộc Hành Quyết Bằng Đội Súng, Lần Đầu Tiên Trong Lịch Sử - Chính Quyền Trump Điều Tra 9 Đại Học Hàng Đầu Hoa Kỳ Về Visa Sinh Viên Và Nhà Nghiên Cứu Ngoại Quốc - Đà Nẵng Quyết Dẹp Nạn Ăn Xin Trước Cuối Năm 2026 Để Thu Hút Du Khách - Nobel Hòa Bình 2026 Sắp Có Chủ Nhân: 287 Ứng Viên, Trump Và Thủ Tướng Canada Được Nhắc Tên
Tôi không thức dậy mỗi sáng, pha một tách cà phê rồi mở báo ra xem thế giới hôm nay có chuyện gì. Chúng ta không còn một tờ báo lớn, vững vàng và đáng tin cậy đến mức chỉ cần đọc nó là đủ biết những gì cần biết. Chúng ta cũng không có một hệ thống truyền hình tin tức lớn nào đưa tin mà không khiến người xem, ít nhất đôi lúc, cảm thấy mình ngu đi một chút. Thay vào đó là những công ty truyền thông đang vật lộn tìm lợi tức, đem tin tức bọc trong lớp áo giải trí để bán cho độc giả. Mạng xã hội lại buộc ngay cả những nguồn tin tốt phải chẻ nội dung thành từng mẩu nhỏ mới mong có người đọc, trong khi những nguồn tệ nhất thì liên tục tung ra tin câu người đọc, tin kích giận dữ và tin sai lạc.
Tuần trước, chính quyền Tổng thống Trump đã nối lại việc duyệt xét hồ sơ xin chiếu khán di dân cho Hungary và Ba Lan, nhưng tiếp tục tạm thời đình chỉ các cuộc hẹn chiếu khán di dân tại tất cả các quốc gia khác. Bộ Ngoại giao không trả lời các câu hỏi về lý do tại sao họ chỉ nối lại việc duyệt xét chiếu khán di dân cho Hungary và Ba Lan. Ông Trump từ lâu luôn phản đối di dân bất hợp pháp, nhưng trong nhiệm kỳ thứ hai tại Nhà Trắng, ông cũng tích cực thực hiện các biện pháp nhằm làm giảm di dân hợp pháp. Hoa Kỳ đã áp đặt lệnh cấm đi lại đối với hàng chục quốc gia, đưa ra các khoản phí mới đắt đỏ đối với một số loại chiếu khán làm việc và yêu cầu tất cả đương đơn xin chiếu khán phải trải qua quá trình kiểm tra lịch sử hoạt động trên mạng xã hội.
Ba nhà khoa học Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel vừa đoạt Giải Nobel Y Khoa 2026 nhờ công trình giúp con người dùng ánh sáng để điều khiển hoạt động của tế bào thần kinh. Điều đáng chú ý là câu chuyện ấy bắt đầu không phải từ não người, mà từ một loài tảo đơn bào rất nhỏ có tên Chlamydomonas. Peter Hegemann, thuộc Humboldt University of Berlin, và Georg Nagel, thuộc University of Würzburg, ban đầu chỉ muốn biết một câu hỏi căn bản: làm sao loài tảo này nhận ra ánh sáng và bơi về phía có ánh sáng?
Một thiết bị cấy trên não vừa giúp hai người bị liệt điều khiển một hình đại diện ảo để vừa “nói” vừa làm cử chỉ cùng lúc — điều mà phần lớn các giao diện não–máy tính trước đây chưa làm được. Công trình, công bố trên tạp chí Nature Neuroscience ngày 14 tháng 9, 2026, vẫn còn ở giai đoạn thử nghiệm rất sớm. Nhưng các nhà nghiên cứu cho rằng kỹ thuật này một ngày nào đó có thể giúp người bị liệt giao tiếp tự nhiên hơn, hoặc điều khiển tay chân giả bằng ý nghĩ. Trong đời sống hằng ngày, lời nói và cử chỉ thường đi chung với nhau. Một người nói “có lẽ” trong khi gật đầu sẽ truyền đạt ý nghĩa khác hẳn với khi vừa nói vừa lắc đầu.
Nhà vật lý Francis Halzen, 82 tuổi, được trao Giải Nobel Vật Lý 2026 hôm Thứ Ba, 6 tháng 10, nhờ những đóng góp quyết định cho Đài Quan Sát Neutrino IceCube và việc khám phá các neutrino năng lượng cao có nguồn gốc ngoài Trái Đất. Halzen sinh tại Bỉ, hiện là giáo sư Đại Học Wisconsin–Madison. Ông đã dành nhiều thập niên theo đuổi một ý tưởng có vẻ gần như không tưởng: biến lớp băng sâu dưới Nam Cực thành một kính thiên văn khổng lồ để tìm những hạt neutrino cực kỳ khó phát hiện.
Một mũi kim rất nhỏ, cắm vào một điểm nhất định trên cơ thể, thoạt nghe khó có thể liên hệ với chuyện giảm đau. Nhưng ngày càng có thêm bằng chứng cho thấy châm cứu có thể kích hoạt một loạt phản ứng trong mô liên kết, hệ thần kinh và não bộ, từ đó làm giảm cảm giác đau ở một số người. Châm cứu, bắt nguồn từ y học cổ truyền Trung Hoa, từ lâu vẫn đứng giữa hai thế giới: được sử dụng rộng rãi để trị đau, nhưng cũng thường bị xem là hiệu ứng giả dược.
Google vừa phóng một vệ tinh thử nghiệm cỡ chiếc tủ lạnh lên quỹ đạo thấp quanh Trái Đất, mở đầu cho một ý tưởng nghe như khoa học giả tưởng: đưa những trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo lên không gian. Vệ tinh được phóng ngày 1 tháng 10 trên hỏa tiễn SpaceX, thuộc Project Suncatcher, chương trình của Google nhằm thử xem những bộ óc điện tử của hãng có chịu nổi cuộc sống ngoài khí quyển hay không.
Các công tố viên cho biết tại tòa vào thứ Tư rằng Miao đã bay một chiều về Trung Quốc cách đây hai tuần; họ gọi ông là "Cá nhân số 1" (Individual 1). Bộ Tư pháp chưa buộc tội ông về bất kỳ hành vi sai trái nào, và một người thân mô tả ông là người "hay nghe theo người khác" (follower), khó có khả năng tham gia vào các hoạt động tinh vi của chính phủ.
Nếu bạn là cử tri Quận Boone, nơi phía Bắc tiểu bang Kentucky, hẳn là bạn biết nhiều hơn những người Việt nơi khác về ứng cử viên gốc Việt Lianna Nguyen (Đảng Dân Chủ) đang tranh một ghế cấp quận. Kentucky là một tiểu bang không có nhiều người Việt cư trú, do vậy cô Lianna Nguyen tập trung vào các vấn đề chung mà cử tri thường quan tâm. Thêm nữa, cô Lianna Nguyen là một điển hình của thế hệ thứ nhì của cộng đồng Việt tại Hoa Kỳ.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.