Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1883)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



Hôm thứ Tư, các thông tin mới tiết lộ rằng Tổng thống Donald Trump đã chỉ đạo các luật sư Nhà Trắng xem xét những cáo buộc cho rằng một cựu cố vấn của ông đã biển thủ số tiền dành cho Trung tâm Kennedy. Theo một quan chức cấp cao chia sẻ với Marc Caputo – phóng viên chính trị cấp cao của Axios – tình hình này đã dẫn đến một "cuộc chiến nội bộ MAGA" gay gắt.
đó là giây phút tan rã của phe hữu Cơ Đốc giả hình, sẽ đảo ngược các chính sách Trump và các tỷ phú đang trục lợi - Nếu Talarico – người đang trích dẫn trực tiếp lời Chúa Jesus – bị coi là quá cấp tiến đối với Texas, thì điều đó cũng có nghĩa là chính Chúa Jesus cũng bị coi là quá cấp tiến.
Texas bị kiện vì không chịu giải quyết hơn 500.000 hồ sơ đăng ký cử tri. Bản tin trên báo The Texas Tribune ngày 14/10/2026 có tựa đề "Texas sued for failing to process more than 500,000 voter registrations" (Texas bị kiện vì không chịu giải quyết hơn 500.000 hồ sơ đăng ký cử tri). Phóng viên Natalia Contreras ghi nhận như sau.
• Lạm Phát Ở Mỹ Tăng 3.7%, Giá Năng Lượng Tiếp Tục Gây Áp Lực • Tiền An Sinh Xã Hội Sẽ Tăng Khoảng $75/Tháng Để Bù Đắp Lạm Phát • Nga Không Kích Doanh Nghiệp Mỹ Tại Ukraine, Chính Quyền Trump Im Lặng • Trump Lại Diễn Trò, Ký Lệnh Ân Xá Ngay Trên Sân Khấu Vận Động Ở Alaska • Tòa Liên Bang Đảo Ngược Vô Thời Hạn Lệnh Trump Cấm Các Cơ Quan Truyền Thông Quốc Gia • Trump Tuyên Bố Thăm Dò Dầu Khí Và Khoáng Sản Quy Mô Lớn Ở Greenland • Các Tổ Chức Dân Quyền Chuẩn Bị Đối Phó Với Bầu Cử Giữa Kỳ • Kamala Harris Cảnh Báo Thời Gian An Toàn Của AI Đang Khép Dần • Giáo Hoàng Leo XIV Trải Qua 1 Đêm Bình An Sau Phẫu Thuật Phổi
AP-NORC thăm dò: 56% dân Mỹ nói Trump ưu tiên kinh doanh cá nhân cho Trump, chỉ 23% nói Trump vì nước Mỹ // với 4/10 dân Mỹ nói Trump trục lợi bất hợp pháp, 18% người khác nói Trump trục lợi phi đạo đức dù không phạm luật - UMass Amherst thăm dò: 75% nói có tham nhũng “cao” trong chính quyền liên bang.// với 53% nói chức vụ Tổng thống là “cơ quan tham nhũng nhất trong chính phủ” - Financial Times thăm dò: chỉ 28% dân Mỹ đồng ý Trump về việc làm và kinh tế
Tôi vừa đọc xong tuyển tập nhiều tác giả này, sau nhiều tháng để đọc khi thư thả. Đôi khit ôi dừng lại vài ngày, khi đọc tới những trang về một văn nghệ sĩ đã ra đi, những người đi trước mình về cả văn học và tuổi đời, như khi nhớ tới Mai Thảo, Nguyễn Mộng Giác, Vũ Huy Quang, Nghiêm Xuân Hồng, và nhiều người khác. Bởi vì chữ đã gợi lại hình ảnh của họ trong ký ức của tôi. Tuyển tập 50 năm văn học này có quá nhiều ký ức là như thế, hẳn là nhiều độc giả khác cũng sẽ thấy tương tự.
- Tân phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc ra mắt thảm hại trong ngày đầu tiên - Trump sa thải Kimberly Guilfoyle, đại sứ Mỹ ở Hy Lạp - Trump khai chiến với Cộng Hòa vì thỏa thuận mua dầu diesel từ Nga - Quảng cáo tranh cử của Susan Collins phát nhầm ở Portland - Tòa Liên Bang Ra Lệnh Trump Ngừng Chặt Cây Tại Sân Golf Lịch Sử Ở Washington - Hàng triệu người thụ hưởng Medicaid sẽ gặp các quy định khắt khe kể từ 1/1/2027 - Nga Miễn Thị Thực Cho Công Dân Việt Nam Trong 1 Năm - Drone tấn công hai tàu hàng ở Hắc Hải, một tàu chìm, 11 thủy thủ mất tích - Six Flags đóng nhiều nơi sau tai nạn gây chết người trên tàu lượn siêu tốc Georgia
- Dân gốc Việt ưa theo Cộng Hòa, dân gốc Ấn ưa theo Dân Chủ, nhưng giới trẻ hầu hết là theo Dân Chủ - Bà chủ quán gốc Hàn: ICE lặng lẽ bố ráp dân nhập cư, nhưng dân nhập cư lại là người siêng làm việc nhất - - Thăm dò ghế Thượng nghị sĩ: Jon Ossoff (Dân Chủ) hơn Mike Collins (Cộng Hòa) khoảng 6-9%, nhưng 2 thị trường cá độ nói Ossoff có 96% thắng Collins
Sáu thành phố của California đã lọt vào danh sách 10 khu vực đô thị tồi tệ nhất đối với các bà mẹ đơn thân trong năm 2026, theo số liệu từ Single Mother Grants – một tổ chức chuyên kết nối các bà mẹ đơn thân với các nguồn hỗ trợ tài chính. Đồng thời, California cũng bị xếp vào nhóm các tiểu bang đối xử tệ nhất tại Hoa Kỳ đối với phụ nữ một mình nuôi con.
- Giải Nobel Kinh Tế trao cho 2 GS Hoa Kỳ: Robert E. Hall và Michael Woodford. - Báo mạng Gaga Daily chuyên về âm nhạc với nhiều triệu người theo dõi bị đứt mạng 2 năm, vì Chủ biên là Kirill Nguyen bị Belarus giam 2 năm vì bất đồng chính kiến. - Houston: Nữ phóng viên Mỹ gốc Hàn Jung Jae-won (có 2 giải thưởng Emmy) của đài KPRC kể trên TV rằng cô bị hiếp năm 2017 vì bị chuốc rượu y hệt cô Jane Dow ở Đại học Cornell, và cô giấu kín tới giờ. - Đặc vụ liên bang rạng sáng Thứ Hai vào khám nhà DB Dân chủ Ilhan Omar, người nổi tiếng cấp tiến và chống Trump. - Giá dầu kỳ hạn đã tăng 2% sáng Thứ Hai vì Saudi Aramco báo động sẽ thiếu dầu vì eo biển Hormuz chưa mở // Zelensky: Nga vi phạm "lệnh ngừng bắn về năng lượng" vì bắn vào 6 cơ sở năng lượng Ukraine.
Không biết Trần Bình Trọng nhưng lại thờ Quan Công tên mã phu kiêu mạn làm Thục Hán tiêu vong Sử Tàu thuộc như cháo không thuộc sử cha ông khóc Nhạc Phi, Hàn Tín mà khinh nhờn tổ tông
Bản tin sau đây của Newsweek, cho biết hàng chục lãnh đạo các tôn giáo, trong đó có 3 nhà sư đã bị đặc vụ ICE bắt giam. Bản tin tựa đề "ICE Detains Dozens of Faith Leaders Under Trump’s Crackdown" (ICE bắt giam hàng chục chức sắc tôn giáo trong chiến dịch trấn áp của ông Trump). Bản tin do phóng viên Billal Rahman thực hiện.
Bài này là pháp tu dưỡng tâm từ. Thanissaro Bhikkhu là vị sư Hoa Kỳ đã sang Thái Lan tu học theo truyền thống Thai Forest Tradition, đã dịch các Tang Kinh Pali sang tiếng Anh trước khi về Hoa kỳ sáng lập và trụ trì tu viện Metta Forest Monastery ở Valley Center, quận San Diego, California. Bài nơi đây có tựa đề "Goodwill for Safety" nằm trong nhóm bài thuyết pháp "Evening Dhamma Talks" của năm 2021. Chữ "goodwill" trong đời thường quen dịch là thiện ý hay thiện tâm, nhưng trong nhà Phật thường dịch là "Tâm từ" -- một phẩm chất của tâm trong Tứ Vô Lượng Tâm. Trong bài có kể chuyện một "spirit" nhập vào một người, nơi đây chúng ta dịch là "vong linh" cho quen thuộc, nhưng thực ra đó là một chúng sinh đang ở một cõi rất đau khổ do các duyên xưa trở về quậy phá một người nào đó. Bài thuyết pháp của ngài Thanissaro Bhikkhu sẽ được dịch như sau.
- Samsung bơm thêm tiền vào VN, sẽ chạy các dây chuyền sản xuất chip bộ nhớ giá trị cao tại VN từ 2027 và từ 2028, chip cho máy chủ AI từ 2030 - Nhật Bản: bắt Nguyễn Thị Huyền, nghi môi giới việc làm bất hợp pháp cho khoảng 250 công dân Việt. - Tranh ghế Thượng nghị sĩ liên bang đại diện Texas đang ngang ngửa, nhưng: Tỷ lệ cá cược: 63-65% Talarico (Dân Chủ) sẽ thắng; 37% Paxton (Cộng Hòa) sẽ thắng. Paxton tự nói là tín đồ Cơ Đốc giáo sùng đạo (nhưng tai tiếng quá khứ ngoại tình), ủng hộ treo bảng 10 Điểu Răn trong lớp học, chống kịch liệt thuyết Big Bang. - Trump: sẽ đổi tên thêm 1 con sông và 1 đại dương trước khi rời ghế; dự kiến Đại Tây Dương hoặc Thái Bình Dương có thể đổi tên là "Trump Ocean" hoặc "Ocean of the Americas". - Trump và các con kiếm được 2 tỷ USD từ khi Trump nắm quyền trở lại bằng nhiều cách, Tòa Tối Cao bảo vệ Trump về mặt hình sự, nhưng về mặt luật dân sự Trump có thể bị buộc trả lại tiền tham nhũng. - Houthi bắn vào sân bay quốc tế Saudi Arabia: 12 người ch
Giáo Hoàng Leo XIV tuyên bố án tử hình “không thể chấp nhận được,” phản đối kế hoạch truyền hình trực tiếp vụ hành quyết tại Mỹ
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.