Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1878)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



Có cách nào để nói ngắn gọn về thơ Nguyễn Bá Chung? Nói rằng Thiền, thì thơ của anh đúng là Thiền, nơi những dòng chữ đầy những ngậm ngùi với đời người ngắn ngủi nhưng vẫn giữ được sự thanh thản, đơn sơ, trong khi hiển lộ cái nhìn tỉnh thức, soi thấu rằng ba cõi thực tướng là vô tướng. Nói rằng đời, thì thơ của anh cũng rất mực mưa nguồn cố quận, nơi chữ của anh không ngừng hướng về một quê hương mà anh đã rời xa từ những ngày du học, và cũng là một cõi chuông chùa ngập tràn trong ký ức mẹ ru của thời mới lớn.
Bất chợt, tôi thấy một buổi chiều, trời bỗng xuống thấp, mây đen xám xịt giăng ngang những ngọn thông già, và giọt mưa bắt đầu, từ từ - rơi rơi -nhè nhẹ..! Không phải những buổi mưa ào ạt của cơn giông mùa hạ, cũng chẳng phải trận mưa lạnh lùng quất vào mặt đất trời. Mưa Đông chỉ lất phất, mỏng manh, dìu dịu, nhè nhẹ, nhưng cũng thấm vào lòng ai đó, có cùng nỗi niềm với mưa…Không nỡ nói ra, cứ âm thầm giăng mắc giữa không gian, vương trên mái ngói rêu phong, đọng nơi đầu lá, rồi tan vào hư không bằng một vẻ buồn rất đỗi dịu dàng
Ngư dân nhảy ra tàu cháy, được tàu lạ của những người nói tiếng Anh vớt lên, chĩa súng, trói họ, trùm kín đầu, bắt đứng 1 chân trên sàn kim loại nóng, không cho ăn uống, rồi được chuyển qua tàu El Salvador đưa về quê nhà
- FBI Điều Tra Nghi Vấn Hệ Thống Dữ Liệu Tội Phạm Quốc Gia Của Mỹ Bị Xâm Nhập. - Đồng 1 Xu Chính Thức Bị Khai Tử Sau Gần 250 Năm. - Một Người Đàn Ông Bị Kết Tội Gây Ra Vụ Cháy Rừng Thảm Khốc Tại Los Angeles. - Bắn Chết Vợ Và Ba Con Nhỏ Rồi Tự Sát. - Đan Mạch Trục Xuất Tùy Viên Quốc Phòng Nga Vì Âm Mưu Ám Sát Rapper Ukraine. - Báo Động Máy Bay Không Người Lái Tại Phần Lan Và Estonia, NATO Điều Chiến Đấu Cơ. - AI Claude Giúp Nhà Toán Học Giải Giả Thuyết Riemann, Bài Toán Hóc Búa Suốt Hơn 150 Năm. - 146 Hành Khách Và Phi Hành Đoàn Air Niugini An Toàn Sau Khi Hạ Cánh Khẩn Cấp Tại Philippines.
Người đi... chữ còn ở lại. Tuyển tập Chiều Hôm Nhớ Về của nhà văn Cung Tích Biền (1936-2026) vừa được phát hành. Bạn có thể mua trên mạng Amazon, hay trên mạng của nhà sách Tự Lực, và cũng có thể bước thẳng tới nhà sách tiếng Việt này, nếu bạn là cư dân Quận Cam. Nhiều độc giả có thể bất ngờ khi nghe tên nhà xuất bản Thao Thao như dường rất lạ. Thưa rằng đây là một nhà xuất bản mới xuất hiện. Người chủ trương và biên tập của nhà xuất bản này là chị Hoàng Thị Kim (bà quả phụ Cung Tích Biền) và các con. Nhan đề đầy đủ của tuyển tập là "Cung Tích Biền viết về nhiều tác giả: Chiều Hôm Nhớ Về."
Bác sĩ Savoy bác bỏ luận điệu vaccine sởi có khả năng gây ra chứng tự kỷ của Bộ Y tế Hoa Kỳ hiện nay. Theo bà, đây là loại vaccine an toàn được sử dụng trong hơn 50 năm qua, đã được nghiên cứu nhiều lần, chưa bao giờ tìm thấy mối liên hệ nào giữa tỷ lệ mắc chứng tự kỷ với việc tiêm vaccine.
Các người dẫn chương trình Fox News cũng nhìn thấy Trump trở cờ. Theo HuffPost, bản tin "Fox News host shreds Donald Trump as ‘most pro-communist American president in my lifetime’" (Người dẫn chương trình Fox News chỉ trích gay gắt Donald Trump, gọi ông là “vị tổng thống Mỹ thân cộng sản nhất trong cuộc đời tôi”). Bài viết của Lee Moran hôm 20 tháng 11/2026.
• Người Bị Mỹ Trục Xuất Sang Nam Sudan Đói Khát Trong Trại Giam, Gia Đình Tố Lính Canh Bỏ Túi Tiền Tiếp Tế • Trump Khoe Thành Quả Thương Mại Với Á Châu, Nông Sản Mỹ Vẫn Ế • Chiến Tranh Iran Đẩy Quốc Hội Vào Bế Tắc, Chính Phủ Mỹ Có Nguy Cơ Đóng Cửa Trước Giáng Sinh • Tòa Bạch Ốc Thay Giám Đốc An Ninh Mạng Giữa Hàng Loạt Trục Trặc Điện Toán • 14 Thượng Nghị Sĩ Dân Chủ Bỏ Phiếu Cùng Cộng Hòa, Thông Qua Dự Luật Nới Lỏng Luật Bảo Vệ Môi Trường • JPMorgan, Visa Và Mastercard Bị Tin Tặc Tấn Công Qua Các Công Ty Cung Cấp Dịch Vụ • Tòa Án Phán Quyết Bộ Trưởng Nông Nghiệp Vi Phạm Hiến Pháp Vì Gửi Email Truyền Đạo Cho Nhân Viên • Hỏa Tiễn Nga Rơi Xuống Ba Lan, Thủ Tướng Nghi Moscow Cố Ý Khiêu Khích • Trẻ Em Gaza Đối Diện Những Hiểm Họa Chưa Từng Có Sau Ba Năm Chiến Tranh
Nếu có đủ các thành viên Quốc hội có tư duy đúng đắn, họ có thể thông qua cải tổ di trú thường tình và chấm dứt sự hỗn loạn mà chúng ta đang chứng kiến hiện nay. Một chương trình Lao động Khách mời Hàng năm: chương trình này sẽ cấp tình trạng hợp pháp cho hàng triệu người xứng đáng và làm giảm tác động từ chương trình trục xuất hàng loạt của tổng thống. Khi Ronald Reagan được hỏi ông sẽ làm gì với hàng triệu lao động không giấy tờ, ông đã trả lời: “Hãy cấp giấy tờ cho họ!”
Chính quyền Tổng thống Donald Trump hôm Thứ Hai, 16/11, đưa ra kế hoạch siết chặt việc cấp thẻ xanh cho người ngoại quốc được các công ty Mỹ bảo trợ làm việc và định cư. Những thay đổi này có thể khiến nhiều người khó xin thẻ xanh hơn, đặc biệt trong ngành kỹ thuật và y tế. Theo quy định hiện hành, trước khi bảo trợ người ngoại quốc xin thẻ xanh qua việc làm, các công ty thường phải chứng minh đã tìm kiếm nhưng không có đủ người Mỹ hội đủ điều kiện đảm nhận công việc đó. Thủ tục này được gọi là PERM.
Ít nhất 20 người di dân được tòa án liên bang ra lệnh trả tự do trong năm qua đã bị Cơ Quan Di Trú và Quan Thuế Hoa Kỳ (ICE) bắt giữ trở lại, có trường hợp chỉ vài phút sau khi rời phòng xử án. Theo cuộc điều tra của báo The Guardian, tình trạng này đang gây lo ngại trong giới luật sư di trú, vì một số vụ bắt giữ có thể vi phạm trực tiếp lệnh của thẩm phán liên bang.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị áp dụng những quy định mới về kiểm định đại học. Đây là một thay đổi ít được chú ý, nhưng có thể ảnh hưởng lớn đến quyền tự chủ, tự do giảng dạy, nghiên cứu và nguồn tài trợ liên bang của các trường đại học Hoa Kỳ. Các quy định dự trù có hiệu lực vào tháng 7/2027, trước khi niên khóa 2027–2028 bắt đầu. Trong một video vận động tranh cử năm 2023, Trump tuyên bố đã đến lúc giành lại các trường đại học khỏi ảnh hưởng của phe cực tả. Ông gọi hệ thống kiểm định đại học là “vũ khí bí mật” để đạt mục tiêu ấy. Ba năm sau, Bộ Giáo Dục đã hoàn tất việc sửa đổi các quy định liên bang theo đường hướng ông đưa ra.
Ít nhất 23 tiểu bang Hoa Kỳ đã xem xét các dự luật liên quan đến hoạt động của nhân viên di trú liên bang trong trường học trong năm 2026, theo một cuộc khảo sát của NPR công bố ngày 12/11. Phần lớn các dự luật nhằm hạn chế quyền tiếp cận học sinh và khuôn viên trường của Cơ quan Di trú và Quan thuế Hoa Kỳ (ICE), sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump bãi bỏ chính sách bảo vệ trường học khỏi các chiến dịch bắt giữ di dân.
Đêm qua không phải là một trong những giờ phút vẻ vang của cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Nói thẳng ra, thật đáng xấu hổ. Xin nhắc lại đôi điều để thấy rõ câu chuyện.
Tập-Putin-Trump tuyên bố: miễn trừ hình sự cho các quan chức tại các tòa án quốc tế (nghĩa là, xóa tội ác chiến tranh của Putin ở Ukraine, và của Netanyahu ở Gaza trước tòa ICC) ---- Dịch theo báo The Independent hôm 19/11/2026, bản tin tựa đề "Trump tells Europe defund Ukraine hours after hailing 'friend' Putin" (Trump yêu cầu châu Âu ngừng tài trợ cho Ukraine chỉ vài giờ sau khi gọi Putin là "bạn") của phóng viên James C. Reynolds.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.