Hôm nay,  

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được

06/10/202613:04:00(Xem: 1915)
blank

GS Francis Halzen được Giải Nobel Vật lý 2026 vì dò ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn: hạt vô hình, mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino từ những vùng xa nhất của vũ trụ đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được
.
---- Nhà khoa học tiên phong nghiên cứu neutrino đoạt giải Nobel Vật lý: Francis Halzen được vinh danh nhờ công trình nghiên cứu về các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn. Hôm thứ Ba 6/10/2026, GS Francis Halzen đã thắng giải Nobel Vật lý nhờ những đóng góp cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn.
"Ông Francis Halzen đã dẫn dắt một nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư quốc tế để mang đến cho chúng ta một công cụ tuyệt vời. Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã mở đường cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới," ông Mark Pearce, Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, cho biết trong một tuyên bố. Nhà khoa học 82 tuổi này sinh ra tại Bỉ và hiện đang công tác tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Các nỗ lực liên hệ với ông của hãng tin AP chưa thành công ngay lập tức.
Theo thông tin trên trang web của dự án, Đài quan sát Neutrino IceCube là cơ sở nghiên cứu đặt tại Nam Cực, với Đại học Wisconsin-Madison đóng vai trò là đơn vị chủ trì. Công trình nghiên cứu của Halzen về việc thu nhận các hạt neutrino tại Nam Cực đã bắt đầu từ những năm 1980s. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải thưởng này tại Stockholm. Giá trị giải thưởng năm nay là khoảng 1,2 triệu USD, áp dụng cho cả trường hợp cá nhân, nhóm nhỏ các nhà khoa học đoạt giải hoặc một tổ chức.
.
Hạt neutrino là gì? Tự điển Wikipedia giải thích rất phức tạp, nơi đây được giản lược có thể sẽ không chính xác, nhưng sẽ cho chúng ta tạm hiểu về "hạt ma" này. Hãy tưởng tượng vũ trụ giống như một đại dương đầy các hạt nhỏ. Trong đó có một loại hạt rất kỳ lạ gọi là neutrino: không mang điện, khối lượng cực nhỏ, hầu như không va chạm với vật chất. Mỗi giây có hàng nghìn tỷ hạt neutrino đi xuyên qua cơ thể chúng ta, nhưng chúng ta hoàn toàn không cảm nhận được. Vì thế chúng thường được gọi là"hạt ma" (ghost particles).

Hạt "High-energy neutrinos" là gì? Không phải neutrino nào cũng giống nhau. Một số neutrino mang năng lượng rất lớn, được sinh ra trong những nơi cực kỳ dữ dội của vũ trụ như: các vụ nổ siêu tân tinh (supernova), các lỗ đen đang nuốt vật chất, các chuẩn tinh và nhân thiên hà hoạt động mạnh, các vụ bùng nổ tia gamma. Người ta gọi chúng là neutrino năng lượng cao.

Giả sử có một vụ nổ khủng khiếp xảy ra cách Trái Đất hàng triệu năm ánh sáng. Ánh sáng từ vụ nổ đó có thể: bị bụi vũ trụ che khuất, bị bẻ cong, bị hấp thụ một phần trên đường đi. Nhưng neutrino thì khác. Chúng gần như không tương tác với bất cứ thứ gì, nên: bay thẳng từ nguồn đến Trái Đất, không bị đổi hướng, hầu như không mất năng lượng.

Vì vậy neutrino giống như: "Những bức thư nguyên vẹn được gửi trực tiếp từ những nơi bí mật nhất của vũ trụ." Nhưng nếu neutrino khó bắt như vậy, làm sao phát hiện được? Đây chính là ý tưởng thiên tài của Francis Halzen.

Ông nhận ra rằng: Tảng băng khổng lồ ở Nam Cực có thể trở thành một kính thiên văn đặc biệt. Trong băng, người ta chôn hơn 5.000 cảm biến ánh sáng sâu hàng kilomet. Khi cực kỳ hiếm hoi một neutrino va vào hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra một tia chớp xanh rất yếu gọi là bức xạ Cherenkov.
Các cảm biến ghi lại tia chớp này để suy ra: hạt neutrino đến từ hướng nào, mang bao nhiêu năng lượng.

Vậy thì, IceCube là gì? IceCube là một "kính thiên văn neutrino" khổng lồ. Điều đặc biệt là: trong khi kính thiên văn thông thường nhìn ánh sáng, trong khi kính thiên văn radio nghe sóng vô tuyến, nhưng IceCube "nhìn" neutrino. Nó sử dụng khoảng 1 km³ băng Nam Cực làm môi trường phát hiện neutrino.

Khám phá đoạt Nobel là gì? Năm 2013, IceCube lần đầu phát hiện những neutrino năng lượng cực cao đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, mở ra ngành khoa học hoàn toàn mới gọi là: Thiên văn học neutrino (Neutrino Astronomy). Trước đó các khoa học giả chủ yếu quan sát vũ trụ bằng: ánh sáng, tia X, sóng radio, hay tia gamma.
Giờ đây con người có thêm một "giác quan" mới: Quan sát vũ trụ bằng neutrino.

Hình ảnh dễ nhớ có thể hình dung là, nếu vũ trụ là một thành phố khổng lồ ban đêm: kính thiên văn quang học nhìn thấy ánh đèn, kính thiên văn vô tuyến nghe thấy âm thanh, nhưng hạt neutrino giống những người đưa thư bí mật đi xuyên qua mọi bức tường.
IceCube chính là trạm bưu điện đầu tiên đủ lớn để bắt được những "người đưa thư" ấy và đọc thông điệp mà chúng mang từ tận những vùng xa xôi nhất của vũ trụ.

Như thế, Giải Nobel Vật lý 2026 được trao vì đã mở ra một cách hoàn toàn mới để quan sát vũ trụ: dùng các neutrino năng lượng cao như những "sứ giả vũ trụ", giúp con người nghiên cứu các lỗ đen, sao nổ và những hiện tượng cực đoan mà ánh sáng thông thường không thể tiết lộ hết.

Từ các đặc điểm trên, có lẽ sẽ thấy gần với triết học trùng trùng duyên khởi của Phật giáo Hoa Nghiêm, thế giới tương tức không ngăn ngại: những hạt gần như vô hình, lặng lẽ xuyên qua cả hành tinh, lại mang theo tin tức từ những nơi xa xăm nhất của vũ trụ. Điều đó nhắc chúng ta rằng thực tại luôn phong phú hơn rất nhiều so với những gì mắt thường có thể thấy.
Các bạn có thể tìm hiểu bằng cách vào YouTube (nhiều video có thể chuyển sang phụ đề tiếng Việt) và gõ chữ "IceCube neutrino" để hiểu về dự án nghiên cứu hạt neutrino.



• Bộ Tư Pháp Châm Ngòi Cuộc Chiến Giữa Newsom Và Trump • Bộ Nội An Là Mối Đe Dọa Các Cuộc Bầu Cử Giữa Kỳ • Cử Tri DC Bầu Cử Sơ Bộ Giữa Lúc Trump Đe Dọa ‘Tiếp Quản’ • Thượng Đỉnh G7: Bàn Hồ Sơ Iran, Ukraine • Trump Tính Đưa Thỏa Thuận Iran Ra Quốc Hội, Phát Ngôn Gây Tranh Cãi • Kash Patel: FBI Đã Chặn Âm Mưu Tấn Công UFC Ở Tòa Bạch Ốc • Rơi Máy Bay B-52, Tám Thành Viên Phi Hành Đoàn Thiệt Mạng • Kế Hoạch Xây 'National Garden of American Heroes' Của Trump Bị Kiện • Sinh Viên Stafford Bỏ Ra Khỏi Lễ Tốt Nghiệp Khi CEO Google Phát Biểu • Trump Ngỏ Ý ‘Quay Lại’ Với Cuộc Chiến Ukraine • Ukraine Tiến Thêm Một Bước Gia Nhập Liên Hiệp Âu Châu • Người Chơi Môn Nhảy Mạo Hiểm Tử Vong Sau Khi Nhân Viên Quên Buộc Dây An Toàn
Trong ngày thi đấu thứ năm của World Cup 2026, tám đội thuộc hai bảng G &H đã khởi đầu bằng bốn trận hòa. Nhưng đó không phải là những trận đấu “hòa nhã”, mà diễn ra rất gây cấn, hấp dẫn. Có đội làm nên lịch sử vì hòa, cũng có đội hòa đồng nghĩa với thất bại.
Theo một báo cáo được công bố hôm thứ Hai bởi một liên minh quốc tế, từ Dải Gaza đến Ukraine và nhiều nơi khác, các vụ tấn công bạo lực nhắm vào học sinh, giáo viên và trường học đã gia tăng mạnh mẽ trong những năm gần đây. Báo cáo có tiêu đề "Giáo dục bị tấn công 2026" (Education Under Attack 2026) ghi nhận ít nhất 8.566 vụ tấn công vào lĩnh vực giáo dục và các trường hợp lực lượng quân sự sử dụng cơ sở giáo dục trong khoảng thời gian từ đầu năm 2024 đến cuối năm ngoái; con số này thể hiện mức tăng hơn 40% so với giai đoạn hai năm trước đó.
Nhà Trắng được mệnh danh là "Ngôi nhà của Nhân dân" vì nó thuộc về tất cả chúng ta. Đó là lý do tại sao nhiều người Mỹ cảm thấy băn khoăn, trăn trở trước những gì đã diễn ra tại đây vào cuối tuần qua. Bãi cỏ phía Nam (South Lawn) đã không được biến thành nơi tổ chức tiệc chiêu đãi cấp nhà nước, hội nghị thượng đỉnh ngoại giao hay lễ tôn vinh tinh thần phục vụ công chúng. Thay vào đó, nó trở thành sân khấu cho một sự kiện thi đấu UFC, với sự góp mặt của các nhà tài trợ doanh nghiệp, hoạt động quảng bá tiền mã hóa, sự kiện gây quỹ xa xỉ và các sản phẩm lưu niệm gắn liền trực tiếp với Tổng thống.
Trump muốn biến tiệc mừng ngày 4 tháng 7 thành "buổi mít tinh ủng hộ Trump" đạt Kỷ lục Guinness Thế giới. - Iran: Mỹ sẽ không cấp tiền cho chúng tôi, chỉ gỡ tài sản bị phong tỏa - Thỏa thuận Mỹ-Iran cho phép Iran và Oman thu phí tại eo biển Hormuz - Lệnh phong tỏa các cảng của Iran do Mỹ áp đặt có thể kéo dài đến thứ Sáu, ngày ký kết. - Hezbollah hoan nghênh bản ghi nhớ giữa Iran và Mỹ, sẽ dẫn tới ngưng bắn toàn diện, kể cả ở Lebanon. - Trump, Pakistan và Iran: đã có thỏa thuận hòa bình Mỹ-Iran, chi tiết còn giấu kín. Eo biển Hormuz mở đường thủy. Giá xăng dầu giảm. - Mỹ-Iran thỏa thuận sơ bộ: sẽ ký vào Thứ Sáu tại Thụy Sĩ, ngừng bắn và gỡ phong tỏa ngay, rà mìn và mở eo biển Hormuz ngay, Iran hứa không làm vũ khí hạt nhân, khối uranium đã làm giảu sẽ được IAEA pha loãng, chi tiết sẽ bàn trong 60 ngày. DỊ BIỆT: Iran đòi 24 tỷ trong 2 phần, Mỹ nói làm tới đâu lãnh tới đó; Iran nói Mỹ hứa chi 300 tỷ tái thiết Iran, Mỹ nói sẽ bàn sau. - Trump mừng sinh nhật thứ 80 với thỏa thuận s
Ngày thi đấu thứ tư 14/06 của FIFA World Cup 2026 đã chứng kiến cơn mưa bàn thắng, với tổng cộng 19 pha lập công trong bốn trận đấu thuộc hai bảng E và F. Hai đội Đức và Thụy Điển tỏa sáng với những chiến thắng áp đảo, nhưng trận đấu đẹp mắt nhất là cuộc so tài giữa Hòa Lan và Nhật Bản.
Báo South China Morning Post hôm 14/6/2026 đăng bài viết của Aidan Jones cho biết: Thái Lan và Việt Nam bắt tay trong một nước đi đầy toan tính bên ngoài khuôn khổ ASEAN. Bài viết được dịch sau đây phân tích: Hai nền kinh tế lớn thứ hai và thứ ba Đông Nam Á chọn giải pháp "bảo hiểm" song phương thay vì chỉ dựa vào khối khu vực.
- dân Mỹ lương dưới 50.000 USD/năm: 49% ủng hộ Dân chủ, 39% ủng hộ Cộng hòa - chỉ 13% cử tri da đen và 38% gốc Tây Ban Nha nói sẽ chọn ứng viên Cộng hòa - nhóm trẻ 18-29 tuổi: 55% ủng hộ ứng viên Dân chủ, 33% ủng hộ Cộng hòa
Trong một cuộc khảo sát do Zitelmann thực hiện năm 2022 với 800 người Việt Nam, hơn ba phần tư (76%) số người được hỏi cho biết việc trở nên giàu có là điều quan trọng đối với họ – tỷ lệ cao nhất trong số 13 quốc gia được khảo sát. Một điều có lẽ khá bất ngờ là có tới 80% phụ nữ Việt Nam mong muốn trở nên giàu có, so với 72% ở nam giới.
Người hâm mộ không thể nhận ra đội Brazil với vũ điệu samba thường thấy trên sân cỏ. Thay vào đó là những cầu thủ Brazil ít di chuyển, thường xuyên chuyền dài giống các đội bóng Châu Âu.
kể từ ngày 1 tháng 10 năm 2025, Hoa Kỳ đã tiếp nhận 6.668 người tị nạn; trong đó có 6.665 người là người Nam Phi da trắng. Ba người còn lại, được tiếp nhận vào tháng 11 năm ngoái, đến từ Afghanistan. Điều này có nghĩa là không có người tị nạn nào khác được chấp nhận. Dữ liệu được lấy từ Chương trình Tiếp nhận Người tị nạn Hoa Kỳ (US Refugee Admissions Program) – một cơ quan tái định cư người tị nạn được thành lập với sự hợp tác của chính quyền liên bang.
Bản tin sau đây của phóng viên Sarah Brookes trên báo Daily Mail Australia: Nữ nhân viên Úc buộc phải bán nhà sau 10 tuần không được trả lương đã giành lại công lý từ các chủ cũ. Một nữ kế toán rơi vào cảnh khánh kiệt và buộc phải bán nhà sau hơn mười tuần không được trả lương đã giành được khoản bồi thường gần 50.000 đô la, sau khi hội đồng giải quyết tranh chấp lao động kết luận rằng cô không còn lựa chọn nào khác ngoài việc nghỉ việc.
Trong khi Canada lần đầu tiên giành được một điểm tại một World Cup, đội tuyển Mỹ đè bẹp đối thủ đến từ Nam Mỹ với chiến thắng ba bàn cách biệt, làm nức lòng những người hâm mộ Mỹ thường chỉ thích xem bóng rổ, bóng bầu dục, bóng chày.
- Tên Donald Trump đã bắt đầu bị xóa khỏi Kennedy Center. - Mỹ thắng Paraguay 4-1 trong trận mở màn World Cup trên sân nhà. - Mỹ bắn hạ nhiều drone Iran tại eo biển Hormuz, căng thẳng tiếp tục leo thang. - Israel không kích Liban giữa lúc đàm phán hòa bình tại khu vực đang tiến triển. - Sập lều tại nhà thờ ở Virginia, 1 người thiệt mạng, 22 người thương vong. - Trump tuyên bố quân đội Mỹ tiêu diệt thủ lĩnh băng Tren de Aragua tại Venezuela. - Cựu quân nhân Mỹ kêu gọi ICE thả người vợ bị bắt giữ, đang đối mặt với nguy cơ trục xuất. - Trung Quốc cáo buộc gián điệp nước ngoài dùng “cá và rùa” để do thám vùng biển. - Chiến đấu cơ Thụy Điển chặn máy bay Nga gần không phận ở Biển Baltic. - EU mở đầu tiến trình kết nạp Ukraine và Moldova.
Cuba công bố cải cách kinh tế theo mô hình của Trung Quốc và Việt Nam. Theo tin từ thông tấn Đức DPA hôm Thứ Sáu 12/6/2026: Cuba đã công bố kế hoạch cải cách nền kinh tế theo hướng mô hình kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc và Việt Nam. Chủ tịch Nước Miguel Díaz-Canel cho biết việc mở cửa theo kế hoạch này sẽ cho phép khu vực tư nhân tham gia nhiều hơn, thay thế cho nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung vốn chịu sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.