Bức ảnh do nữ phóng viên Françoise Demulder chụp ghi lại cảnh xe tăng 390 (trái) của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam húc đổ cổng chính dinh Độc Lập vào trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, trong khi xe tăng 843 (phải) bị kẹt lại ở cổng phụ. Ảnh: Wikipedia.
Ngày hôm qua tôi dọn tủ quần áo cũ, mang ra phơi dưới nắng gió tháng Tư. Tháng Tư ở thành phố Đông Bắc Seattle năm nay rất đẹp, nắng ấm áp, màu nắng chảy trên những ngọn cây hoa đào, đẹp như có ai rót mật ong lên những chùm hoa. Mang những chiếc áo mùa đông để trong tủ lâu ngày ra phơi vào thời tiết này là đúng nhất. Những chiếc áo này thật ra là những chiếc áo không mặc tới mà vẫn muốn giữ; Áo dài nội hóa của tôi mang theo khi di tản từ 1975, cái áo gilet mầu xám tro của Bố, Bố qua đời từ năm 1985 vẫn giữ, áo cánh lụa của Mẹ may tay, thỉnh thoảng nhớ Mẹ tôi vẫn mang ra măc, vài cái áo của 3 đứa con hồi còn nhỏ bà ngoại may tay cho chúng….Con gấu nhồi bông, mấy cái chăn em bé có hình con thỏ, con mèo…, bộ áo đồng phục của trẻ từ hồi chúng học Mẫu Giáo,Tiểu Học (nay chúng đã có gia đình)
Mở cái tủ quần áo cũ ra là mở cuốn sách ký ức…trang nào cũng đầy ắp kỳ niêm. Nhất là áo khăn của Bố Mẹ đã qua đời để lại.
51 năm rồi. Một thời gian nửa thế kỷ có thể là nguyên một đời người của ai đó.Tôi nhìn những chiếc áo, chiếc khăn,nhớ lại cái ngày cuối tháng Tư năm đó ngổi co ro với cha mẹ già trong lòng chiếc máy bay quân sự Hoa Kỳ. nhớ lại như nhớ một ký ức xa lắc xa lơ mà vẫn rõ như thước phim quay chậm.Nhớ lại những ngày tháng vừa đi vừa quay đầu nhìn lại, vừa khóc tức tưởi của bao nhiêu người dân miền Nam Việt Nam.
Năm mươi năm, những con số thống kê tử trận của quân lính Nam, Bắc hai miền, nhớ lại những con số tử vong của tù Cải Tạo, của Thuyền Nhân….Những cái chết oan khiên, tức tưởi….Những cái chết của người Việt…được gọi bằng những Anh Hùng hay những Tội Đồ tùy theo góc đứng, góc nhìn.
Có những người bạn luống tuổi gặp nhau, bảo nhau hãy quên đi, đừng nhớ nữa….Con cháu chúng nó mai này, nếu muốn thì vào Thư Viện tìm đọc. Chúng đọc được Lịch Sử của Việt Nam như thế nào…? Cái lịch sử của bên “Thắng” hay bên “Thua” viết.
Tháng Tư của năm 2026, tôi (vẫn) nhận được, mới tuần trước, một lá thư của một Thương Phế Binh-của quân đội VNCH- gửi từ Thôn Hòa An,Xã Phú Lộc, Thành Phố Huế.Tôi nhớ lần cuối cùng tôi về Huế, liên lạc được một số Thương Phế Binh của VNCH cũng trên 20 năm rồi, bằng cách nào đo họ vẫn chuyền tay nhau địa chỉ của tôi, may mà tôi không đổi địa chỉ…
Mỗi lần nhìn thấy những tấm hình của một người đàn ông luống tuổi, quần áo xác xơ, cụt tay, hay cụt chân, ngồi trên một cái ghế đẩu,cầm cái chứng chỉ quân ngũ của VNCH mấy chục năm về trước bằng bàn tay còn lại, lòng tôi cứ rơi ra từng mảnh. Rơi thì rơi, cũng chẳng làm sao mà làm cho những bức hình đó hồi sinh được, chân tay ở đâu mà lắp vào… Bây giờ tôi chỉ biết chuyển lá thư này đến những hội Bảo Trở TPB của VNCH.
Tháng Tư sau 51 năm, thời gian đó vẫn không làm cho một người miền Nam thời VNCH quên được quá khứ của mình nhưng cũng vì không quên được, nên đôi khi không còn muốn ngồi đây mà kể chuyện…ngày xưa. Lòng đôi khi, như có viên đá, ai cầm ném xuống dòng sông, rơi một tiếng “tõm” nhẹ hẫng rồi chìm lỉm không cả bóng không cả tăm. Nhưng lạ lắm, tiếng rơi lạnh lùng đó vẫn để lại tiếng “gọi đò” trong trái tim người bạt xứ.
Viên sỏi chìm
mặt hồ im
Hình như tiếng sóng trong tim
gọi đò.
Tiếng sóng trong tim cứ gọi, con đò đã nát, tan tác từng mảnh ván mục, không con mảnh nào xót lại…viên đá đã chìm lỉm đáy sông sâu.
Thôi đừng gọi nữa, chẳng còn con đò nào trên dòng sông quá khứ đó.
Tháng tư ngửa mặt nhìn trời
Nhớ xem hồng nhạn đã rơi phương nào
Cánh chim gãy sợi tóc đau
Con đò chở khẳm nỗi sầu lưu vong.
Tháng Tư, chao ơi là nhớ!
Trần Mộng Tú
Tháng 4 năm 2026
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình