Đồ họa: Việt Báo
Như lẽ thường tình, khi chúng ta căm ghét điều gì đó, chúng ta thường không muốn giữ bên cạnh. Đập vỡ nó. Vứt nó vào sọt rác. Cho nó một hình hài khác. Nói chung là làm tất cả để hình ảnh đó không thể ngự trị trước mắt mình nữa.
Nhưng cũng có một trạng thái dẫn đến những hành động nhân danh “làm cho đẹp hơn”, nhưng thật ra chỉ nói lên một điều: Tôi không tôn trọng những gì đã có trước tôi. Tôi muốn mọi thứ phải giống tôi, phải có hình ảnh của tôi.
Có lẽ đây là cách dễ hiểu nhất để nhìn Donald Trump và mối quan hệ kỳ lạ của ông ta với nước Mỹ. Trump đã phá hủy rất nhiều biểu tượng của nước Mỹ kể từ khi trở lại nhiếp chính nhiệm kỳ 2. Phá tan Vườn Hồng. Xáo trộn nội thất Tòa Bạch Ốc. Tổ chức đua xe Grand Prix trên những trục đường chính ở Washington, DC. Đốn bỏ những cây liễu mấy trăm năm tuổi. Phá Hồ Phản Chiếu…
Trong ký ức của những người còn sống ở Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ, ai đã gây ra nhiều tổn hại hơn cho những biểu tượng của nước Mỹ hơn chính con người tự nhận là yêu nó nhất?
Ngôi Nhà Của Quốc Gia Thành Đống Gạch Vụn
Tòa Bạch Ốc, ngôi nhà của nước Mỹ, của người dân Mỹ. Rõ ràng là như thế. Đó không phải là Mar-a-lago của tỷ phú Donald Trump. Đó là một tòa nhà được giữ gìn trong sự ủy thác, mà suốt hai thế kỷ người Mỹ vẫn gọi là "Ngôi Nhà Của Nhân Dân."
Hơn 40 năm trước, chiếc ghe nhỏ lặng lẽ rời con rạch ở Trà Vinh đi ra biển lớn. Trên chiếc ghe, đứa bé gái 11 tuổi thắc mắc hỏi: “Mình đi đâu vậy má?” Người phụ nữ trả lời: “Mình đi tới một nơi có thể trồng nhiều hoa hồng trước nhà. Chúng ta sẽ đi xem ngôi nhà màu trắng to giữa thảm cỏ xanh như đã thấy trong hình.”
Một buổi sáng đầu mùa Hè 2026, cầm tấm vé mời của vị dân biểu gốc Việt trên tay, tôi lưỡng lượng: Có nên bước vào tham quan Tòa Bạch Ốc hay không?
Mùa hè năm 2025, Trump hứa với cả nước rằng phòng khiêu vũ sẽ không đụng chạm tới kiến trúc của Bạch Cung, chỉ "ở gần đó, nhưng không chạm vào," Trump nói, thể hiện trọn sự tôn trọng cho một tòa nhà mà chính ông tự nhận là người hâm mộ lớn nhất. Đến tháng 10, toàn bộ Cánh Đông, nơi thuộc về các đệ nhất phu nhân qua bao thế hệ, hoạch định các quốc yến, lặng lẽ làm công việc của quốc gia đúng với vai trò của một nữ chủ nhân, đã bị san thành gạch vụn.
Thay vào chỗ ấy sẽ mọc lên một phòng khiêu vũ $400 triệu, một kiến trúc sẽ lớn gần gấp đôi chính Tòa Bạch Ốc, do tổng thống "và vài người bạn" chi trả.
Vườn Hồng hiện nay. (Hình: Việt Báo)
Khi công trình diễn ra, các bức ảnh vệ tinh cho thấy ít nhất sáu cây xanh đã bị bứng khỏi khuôn viên, trong đó có hai cây mộc lan lịch sử được trồng để vinh danh Tổng Thống Harding và Tổng Thống Franklin Roosevelt. Một trong hai cây do chính bà Roosevelt đặt xuống lòng đất vào năm 1922. Khu Vườn Hồng của bà Jacqueline Kennedy cũng ra đi, thay vào đó là lớp xi-măng trắng lạnh toát, khô cằn. Thay vì những cành hồng thơm ngát thì mọc lên đó bây giờ là những bộ bàn ghế thô kệch.
Tôi đứng trước Vườn Hồng nay đã tan hoang, nghe một nhân viên canh gác trả lời du khách theo đúng bài bản: “Ông thấy không, bây giờ chúng tôi không cần phải tốn tiền cắt cỏ nữa.” Chung quanh đó là những chồng gạch đỏ, trắng, những bao đất, đá chất đống. Cát và xi-măng làm cho nền đất nhơ nhuốc. Họ vẫn chưa hoàn tất cuộc “đại tu”.
Vườn Hồng của Đệ Nhất Phu Nhân Jacqueline Kennedy. (Hình: The JKF Library)
Antonia Hitchens kể lại trên The New Yorker, vào ngày 2/1, chỉ vài giờ trước khi ra lệnh thực hiện cuộc đột kích vào khu nhà của Nicolás Maduro của Venezuela, Trump đã rời dinh thự Mar-a-Lago, đi về phía Nam Florida. Đoàn xe của ông ta tấp vào một cửa hàng bán bê tông và một kho cho thuê tự quản. Tổng thống đang đi mua đá cẩm thạch.
Nhân viên mật vụ bao quanh, Trump xem xét cẩn thận phòng trưng bày của Arc Stone & Tile, kiểm tra các tông màu và kiểu dáng để chở lên Washington, D.C., xây cho phòng khiêu vũ mới ở Tòa Bạch Ốc. Trump cầm nắm, cân nhắc các mẫu màu trắng và hồng cho nội thất, đá onyx đen cho phòng tắm.
Michael Coiro, chủ cửa hàng, nhớ lại: "Giữa tất cả những tình huống địa chính trị này, ông ấy vẫn hoàn toàn bỏ tâm trí vào việc chọn mẫu đá.”
Tháng 10/2025, trong đợt đóng cửa chính phủ dài nhất lịch sử nước Mỹ, Trump đã đăng một loạt ảnh về cải tạo Phòng tắm Lincoln với nội dung: "Tôi đã làm nó bằng đá cẩm thạch Statuary đánh bóng màu đen và trắng.”
Nội thất Phòng Bầu Dục – một trong những vị trí trang nghiêm nhất, mang bộ mặt của những quốc gia, tầm nhìn của người lãnh đạo – bị Trump biến hóa thành khu triển lãm “vàng ròng.” Những họa tiết thể hiện “chất” của một tay tài phiệt bất động sản, kinh doanh sòng bài hiện rõ hơn bao giờ hết.
"Ông ấy thực sự quan tâm đến việc tu sửa Tòa Bạch Ốc hơn bất cứ điều gì trong cuộc sống thường ngày của một tổng thống," Antonia Hitchens thuật lại lời một người thân cận với chính quyền Trump.
Đây là cách bài trí lại của một người đã lẫn lộn giữa thân phận: một công bộc của nhân dân với tấm giấy chủ quyền. Trump nhìn vào một dinh thự mang nhiều ý nghĩa biểu tượng nhất trên lục địa này và chỉ thấy đó là tư gia cần tu sửa. Ông ta dát vàng Phòng Bầu Dục và treo những tấm băng rôn in chính gương mặt mình lên mặt tiền các tòa nhà liên bang như vài lãnh đạo quốc gia độc tài từng làm.
National Mall Thành Đường Đua
Chung quanh National Mall là "đại lộ vĩ đại" mà người quy hoạch đầu tiên của thành phố đã vạch ra để nối liền ngôi nhà điều hành của chính quyền với cuộc sống của người dân. Những thảm cỏ xanh dài trải rộng ôm lấy Đài Tưởng Niệm Lincoln, những người lính đã ngã xuống, và những bảo tàng cất giữ những lịch sử quý giá nhất của nước Mỹ. Vài tuần qua, theo lệnh của Trump, không gian ấy đã biến thành một trường đua xe.
Giải Freedom 250 Grand Prix cho những chiếc xe IndyCar gầm rú xuyên qua trái tim của thủ đô ở vận tốc lên tới 180 dặm/giờ, xuôi theo Pennsylvania Ave, vòng quanh Capitol Hill, lướt qua Air and Space Museum, lướt bên cạnh Hồ Phản Chiếu, cái hồ giờ đây trong tình trạng không còn một giọt nước. Hai trăm nắp cống được hàn chặt lại để những chiếc xe đừng hút chúng bật khỏi mặt đường. Các chuyên gia bảo tồn di sản cảnh báo rằng những rung chấn có thể làm hư hại các bức họa cả trăm năm tuổi trong các tòa nhà dọc lộ trình.
Bỏ qua tất cả, một tay bộ trưởng trong nội các của tổng thống hớn hở ghi nhận, là cuộc đua đầu tiên trên những con phố này kể từ một cuộc đua ngựa vào năm 1801. Chính quyền của Donald Trump nhìn điều này qua lăng kính của những kẻ điên rồ lấy phá hoại làm công trạng. 250 năm qua không đời tổng thống nào làm điều đó. Không phải họ không dám làm hay không đủ quyền lực để làm. Mà vì họ YÊU nước Mỹ và hiểu rõ, thủ đô không phải là sân khấu. Họ không chọn đóng vai người đứng cầm cờ xanh phất cờ khai cuộc, hoặc ngồi trong chiếc limousine bọc thép đi mua đá cẩm thạch, khảo sát Hồ Phản Chiếu.
Tình yêu với quốc gia và lòng thượng tôn pháp luật không cho phép họ làm điều đó.
Chúng ta chứng kiến một hội đồng bị thâu tóm bỏ phiếu, bất chấp một tòa án, để khắc tên Trump lên Kennedy Center. Chúng ta chứng kiến Hải Quân lặng lẽ cân nhắc gỡ tên một người anh hùng chiến tranh da đen khỏi một hàng không mẫu hạm để chừa chỗ cho tên của Trump. Chúng ta chứng kiến thương hiệu Trump trên sổ thông hành, tiền tệ, phi trường, nhà ga. Xuất phát điểm của tất cả những đòi hỏi đó là một điều duy nhất: cái gì của các người là của ta, và ta sẽ đóng tên ta lên đó.
Tình Yêu Thật Sự
Tôi tiếp tục bước đi, bỏ lại sau lưng câu nói của nhân viên canh giữ khu Vườn Hồng. Những du khách kia cũng gật gù tỏ vẻ thấu hiểu dù không biết trong lòng họ nghĩ như thế nào. Phản đối lại một lời nói theo khuôn khổ có lẽ không cần thiết. Tâm thế “a dua” bất chấp đã phủ đầy dinh thự Bạch Cung này rồi. Tôi nghĩ về ngôi nhà trắng năm xưa mình từng mang theo trên chiếc ghe nhỏ. Rồi nhớ lại tòa nhà từng đối diện qua hai, ba đời tổng thống trước đây. Nó không như thế này.
Cố nhạc sĩ Nguyễn Đình Toàn từng tự sự rằng: “Tôi không thấy tôi tách rời ra khỏi cái đó được. Khi yêu là sống từng phút, mà cái phút ấy phải có chỗ trụ là đất nước. Khi mất đất nước thì tình yêu ấy bơ vơ lắm.”
Lòng yêu nước, cũng như tình yêu đôi lứa. Nó là tâm thế của một người gìn giữ, chứ không phải của một người chủ. Tình yêu đất nước nói rằng: thứ này già hơn tôi và sẽ sống lâu hơn tôi, và công việc duy nhất của tôi là trao nó lại nguyên vẹn cho những người đến sau. Đó là lý do vì sao các đời tổng thống Mỹ không tráng nhựa lên những chiến trường, không bán quyền đặt tên cho Lincoln Memorial, vì sao họ trồng những cái cây cho người đã khuất rồi để chăm sóc nó suốt hàng trăm năm.
Lòng yêu nước, ở cốt lõi, là sự khiêm nhường trước những điều lớn hơn bản thân mình, một sự sẵn lòng để mình trở nên nhỏ bé trước một thứ mà mình không tạo ra và không có quyền phá bỏ.
Tất cả những gì Trump đã làm với nước Mỹ đều chạy ngược lại hướng ấy. Ông ta không đứng khiêm nhường trước di sản. Ông tu sửa nó theo sở thích của mình. Ông ta không gìn giữ cái được ngôi nhà ông ta đang vay mượn của nhân dân mà tìm cách đập bỏ nó theo cái tôi ngông cuồng. Ông ta làm tất cả những điều này, “nhân danh tình yêu nước Mỹ”, khoác lên mình lễ kỷ niệm 250 năm sinh nhật của nền cộng hòa.
Đó là điều mỉa mai cuối cùng và đáng lên án nhất: sự báng bổ mượn danh lòng sùng kính. Trump giơ cao chiếc búa và đập xuống theo nhịp quốc ca.
Trở lại với câu hỏi bắt đầu. Ai có thể căm ghét nước Mỹ hơn người đối đãi với những biểu tượng thân thương nhất của nó như nguyên vật liệu thô cho sự tự tôn vinh của bản thân – một kẻ chiếm giữ, làm biến dạng, đổi tên, thương mại hóa, đập bỏ chính những thứ mà máu xương của bao thế hệ người Mỹ đã làm nên?
Có những vết thương không tự lành. Chúng chỉ lành khi một dân tộc quyết định rằng di sản này không phải để một cá nhân ký tên lên ghi nhận chủ quyền.
Tình yêu không phải là một cảm xúc để tuyên bố bằng lời lẽ vô hồn. Nó là cách ta hành xử với đối tượng mình yêu. Không một ai quấn lá quốc kỳ quanh mình chặt hơn Donald Trump. Ông ôm nó, theo nghĩa đen, trên các sân khấu. Ông ta biến việc bảo vệ nó thành một chất hóa học cho chiến dịch tranh cử. Người yêu đất nước sẽ để lại nó nguyên vẹn hơn, đẹp đẽ hơn so với khi họ được đón nhận. Còn kẻ sở hữu nó thì để lại tên mình trên đống đổ nát.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình