Bong Bóng Tầu Cơ Nguy Bể...
Nguyễn Xuân Nghĩa & Việt Long, RFA
...nhờ quan hệ chính trị mà được tài trợ tín dụng dễ dàng để đi đầu cơ...
Thứ Hai 17 vừa qua, thị trường cổ phiếu Trung Quốc bỗng tuột giá nặng. Chỉ số Chứng khoán Thượng Hải mất gần 6% nội trong ngày và tính từ đỉnh cao của năm nay vào ngày mùng bốn thì sụt giá 17% sau khi tăng vọt 80% kể từ cuối năm ngoái. Biến cố bất ngờ ấy khiến giới đầu tư nhìn lại hiện tình kinh tế Trung Quốc và nói đến hiện tượng bong bóng đầu cơ sẽ bể giữa triển vọng phục hồi. Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu chuyện này qua phần trao đổi cùng nhà tư vấn kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa do Việt Long thực hiện sau đây.
Việt Long: Xin kính chào ông Nguyễn Xuân Nghĩa. Thưa ông, sau khi cổ phiếu Trung Quốc tăng giá tới gần 80% kể từ cuối năm ngoái thì từ hai tuần nay đã lại mất giá đột ngột. Riêng hôm Thứ Hai 17 vừa qua Chỉ số Chứng khoán của Thị trường Thượng Hải đã mất 5,7% nội trong ngày. Biến cố ấy xảy ra khi có nhiều tin tức về triển vọng phục hồi kinh tế Trung Quốc với đà tăng trưởng lên tới 9%, tức là cao hơn chỉ tiêu 8% của lãnh đạo xứ này. Vì vậy, người ta nói đến hiện tượng bong bóng đầu cơ có thể báo hiệu nhiều biến động tai hại sau này. Chương trình chuyên đề của chúng ta sẽ đề cập tới nguy cơ bể bóng và cũng liên hệ đến trường hợp Việt Nam. Câu hỏi đầu tiên là liệu nạn bong bóng đầu cơ có đang xảy ra tại Trung Quốc hay không"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Thưa ông, bong bóng là chuyện có thật và có nguy cơ xảy ra tại nhiều quốc gia đang cố gắng kích cầu để kéo nền kinh tế ra khỏi nạn suy thoái. Trung Quốc là trường hợp nổi bật và đáng ngại nhất nhưng không là trường hợp duy nhất. Ta đang chứng kiến một quy luật phổ biến là khi ban hành biện pháp giải quyết một vấn đề trước mắt người ta có thể tạo ra nhiều vấn đề khác còn nguy ngập hơn. Đó là hiện tượng gọi là "hậu quả bất lường".
Việt Long: Ông muốn nói là vì yêu cầu kích thích kinh tế đang bị suy thoái mà người ta có thể gây phản ứng ngược là dồn tiền vào những nơi không có lợi cho sản xuất và thổi lên bong bóng đầu cơ"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Thưa đúng như vậy. Chúng ta sẽ đi lại từ nguyên ủy để hiểu ra chuyện hậu quả bất lường đó.
- Khi kinh tế bị suy trầm và sản xuất đình trệ, người ta có một số biện pháp ứng phó khác nhau. Biện pháp có mức công hiệu tương đối nhanh nhất là hạ lãi suất để giảm bớt phí tổn vay mượn hầu doanh nghiệp và dân chúng dễ dàng sản xuất và tiêu xài hơn. Kế tiếp, người ta có biện pháp thuế khoá hay ngân sách là giảm thuế hoặc tăng chi để khuyến khích đầu tư và kích thích tiêu thụ hầu đẩy mạnh sản xuất. Nhưng, các biện pháp cổ điển ấy thành hay bại là còn tùy cơ cấu kinh tế vĩ mô. Khi hạ lãi suất thấp hơn tỷ lệ lạm phát, tức là cho vay với lãi suất âm, thì biện pháp tiền tệ không công hiệu mà chỉ khuyến khích vay mượn để đầu cơ nhờ tiền quá rẻ. Khi nền tảng tính thuế của quốc gia chưa phát triển vì bộ máy công quyền quá thô sơ, việc hạ thuế cũng không có tác dụng. Khi gia tăng công chi vào các dự án không có giá trị thiết thực cho sản xuất thì người ta chỉ dễ gây ra lạm phát và tham nhũng. Trung Quốc đang gặp ngần ấy trường hợp khó xử đó.
Việt Long: Kinh tế xứ này cải cách đã được ba chục năm rồi mà vì sao vẫn bị như vậy"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Vì một lý do kinh tế chính trị học đặc thù của Trung Quốc.
- Lãnh đạo xứ này chú trọng nhất đến ổn định xã hội để tránh động loạn nên thường xuyên cấp phát tín dụng rất rẻ và rất nhiều để người người, nhà nhà đều có thể lập ra cơ sở sản xuất và thu dụng lao động mà khỏi cần tính đến ích lợi kinh tế hay doanh lợi tài chính của việc sản xuất. Trong hoàn cảnh ấy, kích thích kinh tế là biện pháp trường trực, chứ không chỉ áp dụng một cách hãn hữu nếu sản xuất bị đình trệ như tại nhiều xứ khác.
- Khi kinh tế toàn cầu bị suy trầm rồi suy thoái vì hiệu ứng khủng hoảng tài chính lây lan từ Mỹ vào năm ngoái thì lãnh đạo Trung Quốc đã tung ra kế hoạch kích cầu trị giá tương đương với gần 600 tỷ Mỹ kim, đa số là tín dụng ngân hàng hơn là công chi ngân sách. Qua năm nay, cả ngàn tỷ đô la được ngân hàng bơm vào thị trường tín dụng. Nhưng, nền móng của hệ thống ngân hàng còn non yếu nên họ cho vay mà không thẩm định được lợi ích kinh tế hay rủi ro kinh doanh. Tức là cho vay mà khỏi cần biết khách nợ có thể trả nợ sau này không. Tự thân thì số hồ sơ cho vay và lượng tiền tín dụng cấp phát đủ coi là thành tích.
- Người dân và nói chung là giới làm ăn tại Trung Quốc rất hiểu việc ấy nên ráo riết đi vay mà dùng tiền vào việc khác để kiếm lời cho nhanh. Loại việc đó là đầu cơ trên thị trường cổ phiếu và bất động sản. Giá cả vì vậy tăng vọt và tạo ra ảo tưởng khởi sắc. Gặp hoàn cảnh thuận lợi đó, một số gian thương bèn dàn dựng cơ hội đầu tư để thu tiền mà thực chất chỉ là một sự lừa bịp theo "thủ thuật Ponzi" - tên của một tay đại bịp ngày xưa - là lấy tiền của người trước đưa cho người sau như hình thức chia lời hầu kéo thêm nhiều người vào nạp mạng. Và chuyện đầu cơ này tất nhiên chẳng có kích lợi gì cho sản xuất.
Việt Long: Phải chăng vì vậy mà tuần qua một số truyền thông quốc tế đã báo động về một nguy cơ úp hụi và phá sản dây chuyền tại Trung Quốc"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Chuyện ấy có thể bùng nổ vì Trung Quốc bắt đầu nhìn ra mối nguy của trái bóng tín dụng nên đã hạn chế cấp phát tín dụng. Khi nguồn tiền bị cạn thì chuyện chia lời ảo đó phải chấm dứt và nhiều người sẽ vỡ nợ rồi phá sản.
Việt Long: Làm thế nào mà ta có thể biết được là một hiện tượng như vậy đang xảy ra" Nếu Trung Quốc, hay những người muốn bênh vực Bắc Kinh cho rằng đấy chỉ là suy đoán với ác ý chẳng hạn, thì ông trả lời sao"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Chính bán nguyệt san Tài Kinh của Trung Quốc trong số đầu tháng Tám vừa rồi đã báo động về mô hình Ponzi đó. Còn Ngân hàng Trung ương của Bắc Kinh ước lượng là 20% của khối tín dụng cấp phát năm nay đã chảy vào thị trường chứng khoán. Nhiều nguồn tin khác thì cho rằng phân nửa lượng tín dụng ấy - là gần 500 tỷ đô la - đã chạy vào thị trường cổ phiếu và địa ốc. Chủ tịch ngân hàng lớn hạng thứ hai của Trung Quốc là Ngân hàng Xây dựng vừa phát biểu rằng giá bất động sản tăng quá nhanh và ngân hàng phải cắt 70% số tín dụng cấp phát kể từ Tháng Bảy vừa qua. Đó là về lượng.
- Về phẩm thì trong khi các doanh nghiệp yết giá trên thị trường Thượng Hải có mức lời sút giảm đến một phần ba thì Chỉ số Chứng khoán Thượng Hải lại tăng đến 80% và tỷ số giá/lời, là giá cổ phiếu so với tiền lời, đã tăng vọt gấp ba, bình quân là hơn 30 lần. Trên thị trường địa ốc thì giá phòng ốc tại Trung Quốc nay thuộc loại đắt nhất thế giới dù các cao ốc thương mại vẫn còn ế ẩm và thiếu người thuê. Đây là những chỉ dấu khó sai lầm về nạn đầu cơ làm giá với kết quả tất yếu là giá sẽ sụt làm nhiều người vỡ nợ. Chuyện này đã xảy ra tại Hoa Kỳ, và có xảy ra trước đó tại Nhật Bản, nay cũng đang manh nha xày ra tại Việt Nam.
Việt Long: Chẳng lẽ lãnh đạo kinh tế tại Trung Quốc hay Việt Nam lại không nhìn thấy vấn đề ấy hay sao"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Câu hỏi này rất lý thú ở hai khía cạnh.
- Thứ nhất là ở bên trong, lãnh đạo Bắc Kinh hay Hà Nội dù có thấy cũng khó chống đỡ được vì vai trò quá lớn của các doanh nghiệp nhà nước và đảng viên cán bộ cao cấp trong các đảng bộ địa phương. Họ là thành phần trục lợi nhờ cơ chế hiện hành và thực tế là nhờ quan hệ chính trị mà được tài trợ tín dụng dễ dàng nhất để đi đầu cơ.
- Thứ hai là đối với bên ngoài, lãnh đạo Bắc Kinh vẫn chọn chiến lược đẩy mạnh xuất khẩu làm đầu máy tăng trưởng nên định giá đồng bạc của họ quá thấp so với Mỹ kim. Hậu quả thực tế là chính sách tiền tệ của họ chỉ là một bộ phận của chính sách tiền tệ Hoa Kỳ, với lãi suất ngày nay đang ở số không.
Việt Long: Xin hỏi lại ông về khía cạnh thứ hai này: vì sao chính sách tiền tệ của họ lại lệ thuộc vào chính sách tiền tệ của Mỹ"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Khi kinh tế Hoa Kỳ bị suy trầm từ cuối năm kia rồi gặp vụ khủng hoảng tài chính bùng nổ vào Tháng Chín năm ngoái, Ngân hàng Trung ương Mỹ liên tục hạ lãi suất và hạ tới số không, rồi còn in tiền và bơm bạc vào nền kinh tế để cứu nguy tài chính và kích thích sản xuất. Hậu quả là tiền tại Mỹ trở thành quá rẻ hầu đáp ứng yêu cầu kích thích sản xuất tại Mỹ.
- Trong khi ấy, ở bên kia Thái bình dương, Trung Quốc và cả Việt Nam đều cố duy trì tỷ giá ngoại hối của đồng bạc của họ rất rẻ so với tiền Mỹ để bán hàng cho rẻ và cho dễ hầu sớm ra khỏi nạn suy thoái. Hậu quả là đồng bạc vốn đã quá rẻ vì lượng tín dụng bơm ra rất nhiều lại còn rẻ hơn nữa khi tính theo tiền Mỹ. Hiện tượng tiền rẻ và nhiều đó mới càng thổi lên bong bóng đầu cơ. Lồng bên dưới là một nghịch lý bất ngờ, đó là quyết định tiền tệ của Mỹ - cụ thể là lãi suất cao hay thấp - lại trực tiếp chi phối chính sách tiền tệ của các nước kia qua ngả ngoại hối.
- Vấn đề trở thành nguy ngập là nếu Hoa Kỳ ra khỏi suy trầm và ngại lạm phát thì Ngân hàng Trung ương Mỹ sẽ phải nâng lãi suất - là điều có thể xảy ra trong năm tới, vào khoảng giữa năm. Khi đó, Mỹ kim sẽ càng lên giá so với đồng Nhân dân tệ, tình trạng tiền nhiều và rẻ sẽ chấm dứt, bong bóng Trung Quốc bể tan tành, cổ phiếu và bất động sản mất giá và nhiều người mất nghiệp. Chuyện ấy mà xảy ra thì xứ này sẽ loạn to, vào năm tới.
Việt Long: Câu hỏi cuối, thưa ông, tình hình có thể nguy ngập đến như vậy không và Việt Nam có thể học được gì từ câu chuyện đó vì tuần qua một tổ hợp đầu tư Van Eck Global tại New York vừa quyết định mở ra cơ hội đầu tư cho các thân chủ. Đó là đầu tư vào các doanh nghiệp đang làm ăn tại Việt Nam.
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Nói chung, mọi quyết định kích thích kinh tế đều có thể thổi lên bong bóng đầu cơ nếu không kích thích đúng đối tượng là hệ thống sản xuất nhằm nâng cao số cung. Trung Quốc kích cầu không đúng đối tượng nên chuyện bơm tiền chỉ là chuyện ảo và khi cạn nguồn tín dụng này thì sản xuất lại co cụm trong khi bong bóng sẽ bể. Thứ hai, và như diễn đàn này đã trình bày nhiều lần, họ cần mở rộng thị trường nội địa hơn là chỉ nhắm vào xuất khẩu bằng cách duy trì đồng bạc quá rẻ so với tiền Mỹ. Muốn như vậy thì nên nâng tỷ giá đồng bạc một cách tiệm tiến để nâng lợi tức nội địa và xì bớt sức ép của trái bóng đầu cơ.
- Riêng về câu hỏi thứ nhì là dự tính của tổ hợp đầu tư Mỹ khi họ muốn thu tiền của khách và đầu tư vào các doanh nghiệp có tối thiểu 50% mức lời thu được trên thị trường Việt Nam thì đây là một sự lạc quan đã từng thấy trước đó, như khi tổ hợp Templeton tính đầu tư vào Việt Nam mà lại chuyển qua đầu tư gián tiếp rồi sau cùng phải bỏ cuộc mãi rồi mới trở lại. Tôi e rằng chính tâm lý lạc quan thiếu cơ sở này càng dễ thổi lên bong bóng chứng khoán, với hậu quả bẽ bàng cho Việt Nam.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình