Lại Một Chuyến Công Du
Vũ Linh
...Âu Châu lại quay qua ủng hộ lập trường của Trung Quốc, cô lập Mỹ...
Bốn ngày sau thất bại trong cuộc bầu cử giữa mùa, TT Obama đã bay đi công du mười ngày tại Á Châu. Đây là hành trình lâu dài nhất trong hai năm qua, mặc dù TT Obama đã công du trên hai chục lần từ ngày nhậm chức.
Chuyến công du được ấn định từ lâu rồi, nhằm nhiều mục đích. Trước hết là việc chính quyền đã dự đoán trước sẽ thua nặng trong cuộc bầu cử nên chỉ vài ngày sau kết quả bầu cử là tổng thống đã lên đường, hiển nhiên là để giảm thiểu tin thất bại bầu cử nội bộ và thổi phồng tin du hành và thành quả ngoại giao. Nhưng cuộc du hành cũng nhắm vào nhiều mục đích quan trọng và chính đáng khác.
Tổng thống đi thăm bốn quốc gia, với nhiều mục đích khác nhau:
- Đi Ấn Độ để trấn an xứ này về những liên hệ ngày càng chặt chẽ hơn giữa Mỹ và Pakistan, là kẻ thù có thể nói truyền kiếp của Ấn; và cũng để đúc kết một số thoả hiệp thương mại.
- Đi Nam Dương là quốc gia đông dân Hồi nhất thế giới - cũng là quê hương của ông bố ghẻ của tổng thống và là nơi tổng thống đã sống bốn năm vào thời thơ ấu - để xác định lại chính sách thân hữu của Mỹ với khối Hồi giáo.
- Đi Nam Hàn để hoàn tất hiệp ước thương mại Mỹ-Hàn, và dự hội nghị thượng đỉnh G-20.
- Đi Nhật họp hội nghị thượng đỉnh APEC của các nước ven Thái Bình Dương.
Trong khi TT Obama và Tòa Bạch Ốc quảng bá sự thành công lớn lao của chuyến du hành, giới truyền thông đã có những nhận định dè dặt hơn nhiều, đặc biệt là hai chuyến đi Nam Hàn và Nhật.
Chuyến đi Ấn Độ đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quan hệ Mỹ-Ấn, từ xưa đến nay vẫn ít khi được tốt đẹp. Trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh, Ấn Độ tuy là lãnh đạo khối đệ tam thế giới tự xưng là trung lập, nhưng thật sự lại là đồng minh quan trọng của Liên Bang Xô Viết chống Mỹ và Trung Quốc, là đồng minh của Pakistan. Việt Nam ta đã nếm mùi thiên vị này khi Ấn là một thành viên trong Ủy Hội Quốc Tế Kiểm Soát Đình Chiến sau Hiệp Định Geneve, mà luôn luôn đứng về phiá cộng sản Bắc Việt, bao che cho chiến tranh xâm lăng miền Nam. Thời gian hai thập niên qua, quan hệ Mỹ-Ấn đã tốt đẹp hơn qua việc hợp tác về nghiên cứu nguyên tử, và nhất là qua việc phát triển mạnh của các công ty điện toán lớn của Mỹ tại Ấn như Microsoft, Apple, Cisco, Dell. Tuy nhiên việc Mỹ thân thiện triệt để với Pakistan trong cuộc chiến chống Al-Qaeda vẫn là cái gai trong con mắt Ấn Độ.
Trong cuộc viếng thăm của TT Obama, một loạt hợp đồng thương mại trị giá mười tỷ đô-la đã được ký kết và công bố. Chính quyền Obama quảng bá chuyến du hành và các thỏa ước trên là giúp tạo công ăn việc làm và giải quyết nạn thất nghiệp cao hiện nay. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, các hợp đồng trị giá mười tỷ này nhiều lắm là sẽ có tác dụng tạo thêm việc làm cho trên dưới 5.000 người, một con số chưa thấm vào đâu so với hơn 15 triệu người còn đang thất nghiệp hiện nay.
Hợp đồng thương mại vẫn là vũ khí sở trường của tư bản Mỹ. Có thể rất hiệu quả về kinh tế nhưng không bắt buộc có tác dụng chính trị. Quan hệ Mỹ-Ấn vẫn tùy thuộc quan hệ Mỹ-Pakistan khi nào quan hệ Pakistan-Ấn chưa cải thiện được vì tranh chấp biên giới vùng Kashmir vẫn tồn tại. Chuyến công du của TT Obama có thể nói chưa có kết quả cụ thể gì trong nhất thời.
Điều đáng ngạc nhiên là khi ở Ấn Độ, tự nhiên TT Obama tuyên bố vài câu chỉ trích Do Thái về chính sách định cư dân Do Thái trong các vùng “tạm chiếm” của Palestine. Quan hệ giữa Mỹ và Do Thái có thể nói là tồi tệ nhất trong mấy thập niên qua, dĩ nhiên đã lại bị xẻo thêm một miếng, trong khi TT Obama thật sự không có lý do khẩn thiết gì phải đề cập đến vấn đề trong lúc này.
Chuyến đi Nam Dương nhằm mục đích xác định lại thái độ hoà hoãn cởi mở đối với Hồi giáo. Nhưng cũng như tất cả các hành động và tuyên bố hòa hoãn trước đây, dường như chẳng có tác dụng gì. Các nhóm Hồi giáo quá khích vẩn nghiến răng tìm cách đánh giết dân Mỹ trước sự thờ ơ của khối Hồi giáo trên thế giới, chỉ lên tiếng tố giác lấy lệ sau mỗi lần quân khủng bố có hành động.
Chuyến đi rõ ràng gây ít tiếng vang nhất vì có vẻ… vô thưởng vô phạt. Chẳng ai rõ TT Obama đi Nam Dương với mục đích gì và đạt thành quả gì trong 20 đồng hồ. Mặt khác, Tòa Bạch Ốc, với sự “thông cảm” của truyền thông cũng không muốn làm to chuyện thông điệp hòa hoãn với Hồi giáo ngay trong lúc một tên khủng bố đang bị truy tố ra tòa tại Nữu Ước. Sau chuyến đi thì nhu cầu “im lặng” lại thành lớn hơn: hai ngày sau khi TT Obama viếng Nam Dương, tên khủng bố này bị bồi thẩm đoàn của một tòa dân sự Nữu Ước kết án đúng một tội, và tha 284 tội khác, xác định rõ ràng nỗi lo lắng các tòa dân sự không có khả năng đối phó với nạn khủng bố là đã thành sự thật.
Phán quyết này khiến chính quyền Obama bối rối thêm, không biết phải giải quyết vấn đề trùm khủng bố Khalid Sheikh Mohammed như thế nào. Không đưa ra tòa thì là áp dụng kế sách của Bush; đưa ra tòa quân sự thì lại mâu thuẫn với chính mình; đưa ra tòa dân sự mà lỡ tòa này tha bổng thì bảo đảm cả nước Mỹ sẽ nổi loạn. Lập tức, một Nghị sĩ Dân Chủ tại Virginia là ông Jim Webb, cựu chiến binh tại Việt Nam, đã có bản tuyên cáo đả kích việc đưa ra toà án dân sự xét xử các nghi can khủng bố.
Chuyến đi gặp tổng thống Nam Hàn, trên căn bản là để đúc kết thỏa ước mậu dịch tự do giữa hai nước, nhưng thực tế không thành, vì hai bên vẫn không đạt được thỏa thuận đặc biệt về thuế suất áp dụng cho xe Hàn quốc nhập cảng vào Mỹ. Nói cách khác, chuyện đúc kết thỏa ước là một thất bại nặng, đi không về không. Đây là một ngạc nhiên lớn.
Thông thường, khi tổng thống tới để đúc kết một hiệp ước, tất cả đều phải xong xuôi từ lâu, lãnh đạo chỉ đến chính thức ký và trao đổi văn kiện thôi. Việc đích thân tổng thống đi tới mà lại về không phản ánh một lần nữa tính “tài tử” của chính quyền Obama.
Nhưng thất bại lớn nhất phải nói đến là thất bại tại Hội Nghị G-20 của hai mươi cường quốc kinh tế thế giới, họp tại Hán Thành. Hội nghị này thực tế là một cuộc “đấu võ” giữa Mỹ và Trung Quốc.
Tình trạng cán cân thương mại thế giới ngày càng thuận lợi hơn cho Trung Quốc nhờ trị giá quá thấp của Nhân Dân Tệ. Trị giá hoàn toàn giả tạo này đã giữ hàng Trung Quốc ở giá thấp, do đó giúp xuất cảng hàng Trung Quốc ra thế giới, đặc biệt là qua Mỹ, trong khi giữ giá hàng thế giới nhập cảng vào Tầu ở mức quá cao.
Trong nhiều năm qua, Mỹ đã áp lực Trung Quốc điều chỉnh lại hối suất, nhưng không có kết quả nào. Trong Hội Nghị lần này, Mỹ tiếp tục áp lực, trông cậy vào hậu thuẫn của các đồng minh Liên Âu. Nhưng điều không may là bất ngờ, các đồng minh Âu Châu lại quay qua ủng hộ lập trường của Trung Quốc, cô lập Mỹ.
Trung Quốc và các nước Liên Âu chỉ trích việc Mỹ vài ngày trước hội nghị, đã quyết định sẽ tung Mỹ kim ra mua lại 600 tỷ công khố phiếu Mỹ trên thế giới, tạo áp lực lạm phát - tăng giá do số lượng đô-la được tung vào thị trường - lên thị trường thế giới. Chính phủ Mỹ đã giải thích việc mua lại công khố phiếu là do nhu cầu gia tăng lãi suất dài hạn tại Mỹ, nhưng lời giải thích này không được ai nghe hết. Hình ảnh tổng thống đại cường Cờ Hoa, thay vì khoe khoang thành quả áp lực được Trung Quốc điều chỉnh hối suất Nhân Dân Tệ, được thay thế bằng hình ảnh TT Obama đứng phân trần, giải thích chuyện mua lại công khố phiếu, chắc chắn đã xác nhận thế yếu đối ngoại của TT Obama, sau cuộc đại bại tại quốc nội trong cuộc bầu cử giữa mùa.
Trung Quốc chống đối áp lực của Mỹ một cách mạnh mẽ, chẳng những vì lý do kinh tế để bảo vệ hàng xuất cảng Trung Quốc, mà cũng là cách nói lên sự bất mãn của Bắc Kinh với ý nghĩa chung của cuộc Á du của TT Obama. Việc TT Obama viếng thăm một vòng các cường quốc Á Châu bao quanh Trung Quốc, từ Ấn Độ qua Nam Dương, đến Nam Hàn và Nhật, đã mang ý nghĩa đe dọa công khai đối với Bắc Kinh.
Tiếp theo chuyện đi Hán Thành là cuộc công du Nhật để tham dự hội nghị thượng đỉnh APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) của các nước ven Thái Bình Dương. Hội nghị này đã nổi bật ở điểm… chẳng xẩy ra chuyện gì đáng nói. Chỉ là các quốc trưởng và các nhà lãnh đạo trong vùng gặp nhau bắt tay thăm hỏi, nói chuyện trời mưa trời nắng, chụp hình cười toe toét. Hết.
Nhận định chung của truyền thông cấp tiến “thân thiện” với TT Obama là đây là một cuộc công du với kết quả hết sức khiêm tốn, trong khi phe đối lập Cộng Hoà thì cho đây là một thất bại trọn vẹn, chẩng mang lại được một kết quả cụ thể nào trong khi tốn bạc trăm triệu cho công quỹ. Có tin đồn chuyến công du tốn tới hai trăm triệu đô một ngày, nhưng Tòa Bạch Ốc mạnh mẽ cải chính.
Thực tế, hai trăm triệu đô một ngày thì đúng là nói quá, nhưng chi phí không phải nhỏ. Phái đoàn của TT Obama gồm năm phản lực khổng lồ, chở vài trăm phụ tá, công chức, doanh gia, mang theo cả chục xe bọc thép, hàng tấn dụng cụ máy móc truyền tin, an ninh… Tại Mumbay, phái đoàn đã bao thầu hết 500 phòng của khách sạn Taj Mahal, năm sao, sang nhất thành phố. Nếu so sánh thành quả với chi phí thì quả là không tương xứng chút nào.
Thông tấn xã Associated Press nhận định chuyến công du là có thể gây ảnh hưởng ngoại giao quan trọng về lâu về dài, nhưng một lần nữa, dường như lại xác nhận TT Obama vẫn đang lơ lửng trên mây, không nhìn thấy rõ nhu cầu khẩn yếu thực sự và trước mắt của người dân: họ cần tăng trưởng kinh tế, cần việc làm ngay bây giờ, chứ không cần thành quả ngoại giao lâu dài. (21-11-10)
Quý độc giả có thể liên lạc với tác giả để góp ý qua email: [email protected]. Bài của tác giả được đăng mỗi Thứ Ba trên Việt Báo.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình