Lời giới thiệu: Theo lịch trình quản thúc, bà Aung San Suu Kyi đã phải được trả tự do vào ngày 27/5 vừa qua. Các tổ chức nhân quyền trên thế giới đều đã lên tiếng nhắc nhỡ giới quân nhân cầm quyền Miến Điện (nay gọi là Myanmar) giữ lời hứa, nhưng nhà cầm quyền quân sự Myanmar vẫn để ngoài tai và ra lệnh tiếp tục quản thúc bà. Liên hiệp quốc không thể ban hành biện pháp trừng phạt vì Trung quốc cho biết sẽ phủ quyết mọi quyết nghị trừng phạt Myanmar của Hội đồng Bảo an.
Tạp chí The Economist số ngày 26/5 – 1/6/2007 viết bài “Dirty dealings” (tạm dịch là “Những vụ đổi chác dơ bẩn”) giải thích hành động của các tướng lãnh cầm quyền tại Myanmar. Qua câu chuyện này chúng ta có một góc nhìn để hiểu hơn những biến chuyển tại Việt Nam trong 8 tháng vừa qua (10/06 -6/07). Sau đây là bản phóng dịch bài “Dirty dealings.”
http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm"story_id=9241448&CFID=8101632&CFTOKEN=69962028
Trần Bình Nam
Các tướng lãnh Myanmar cai trị đất nước một cách hoang tưởng, độc ác và bao trùm bí mật là đề tài ngon lành của những nhà báo chuyên viết về thuyết âm mưu . Tháng Tư vừa qua Myanmar tái thiết lập quan hệ ngoại giao với Bắc Hàn. Ngày 15/5 Liên bang Nga cho biết đang lập lại hồ sơ bán một lò phản ứng nguyên tử nhỏ cho Myanmer. Cách đây mấy năm, kỹ sư Abdul Qadeer Khan, người có công chế tạo bom nguyên tử cho Pakistan, và là người có trách nhiệm bán hiểu biết kỹ thuật chế tạo vũ khí nguyên tử [cho Bắc Hàn và Iran (*)] đã đến viếng thăm các lãnh tụ Myanmar. Đặt các sự việc đó lên bàn người ta thấy một bức tranh đáng lo ngại là Myanmar có định tâm chế tạo bom nguyên tử.
Nhưng thực tế mà xét thì điều này khó xẩy ra. Trong một bài báo, nhà báo Andrew Selth người Miến cho rằng giới quân nhân cầm quyền tại Miến khó làm được bom nguyên tử trong 10 năm tới . Myanmer không đủ tài nguyên, không có hiểu biết kỹ thuật và có thể các tướng lãnh cũng không muốn làm việc đó . Từ trước đến nay các nhà lãnh đạo quân sự Miến vẫn tỏ ra chống việc lan truyền vũ khí nguyên tử. Lò nguyên tử nhỏ Liên bang Nga sắp bán cho Miến có thể chỉ để trang điểm và nói lên rằng Miến cũng là nước tân tiến về mặt kỹ thuật. Một bài báo khác của ông Selth cũng bác bỏ tin đồn Trung quốc đang xây dựng nhiều căn cứ quân sự dọc bờ biển Miến để đe dọa Ấn Độ và mở đường ra Ấn Độ Dương. Theo ông Selth, chế độ Myanmar có khuynh hướng bài ngoại do đó khó có thể họ để cho Trung quốc xây dựng căn cứ quân sự trên đất nhà.
Thực tế có thể là Trung quốc, Liên bang Nga (hai nước đang nuôi mộng siêu cường) và Ấn Độ đang ve vãn Miến Điện vì Miến có nhiều tài nguyên. Trong khi các tướng lãnh Miến muốn làm cho ba nước này tranh nhau vì quyền lợi để họ có thể nhờ tay các nước này giúp chống lại áp lực đòi hỏi dân chủ của thế giới Tây phương. Tháng Giêng vừa qua Trung quốc và Liên bang Nga – cả hai nước vừa ký những hợp đồng lớn khai thác dầu thô và khí đốt của Miến - đều bỏ phiếu phủ quyết một quyết nghị của Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc trừng phạt Miến Điện do Hoa kỳ đề nghị.
Ấn Độ thường ngả theo các nước Tây phương đòi các nước khác cải tổ dân chủ. Nhưng lần này một phần ngại Trung quốc sẽ xây căn cứ quân sự tại Miến, một phần vì nhu cầu năng lượng nên Ấn bỏ nguyên tắc sang một bên và gạ gẫm bán vũ khí và viện trợ tài chánh cho Miến. Ấn Độ giải thích đây là chính sách “hợp tác để thuyết phục” (constructive engagement). Các tướng lãnh Miến chê vũ khí của Trung quốc xấu nên rất phấn khởi trước đề nghị bán vũ khí của Ấn gồm súng đại bác và máy bay trinh thám.
Về phầnTrung quốc, biết rằng họ khó có thể xây dựng căn cứ quân sự trên đất Miến, nhưng nếu giúp Miến khai thác dầu thô và khí đốt, nhất là thiết kế một ống dẫn dầu băng qua Miến ra Ấn độ dương thì Trung quốc quốc bớt lo trường hợp eo biển Malacca bị kẹt. Hiện nay hầu hết dầu thô nhập cảng vào Trung quốc đều qua eo biển Malacca .
Tuy nhiên – như kinh nghiệm Ấn độ đã trải qua - không ai có thể tin vào bản tính lật lọng của các tướng lãnh Miến. Trước đây hai công ty năng lượng Ấn và một công ty Nam Hàn đã ký giao kèo khai thác khí đốt ngoài khơi của Miến. Ấn và Nam hàn đã bỏ nhiều công của cho dự án nhưng giữa chừng Miến hủy bỏ giao kèo vì Trung quốc trả giá cao hơn.
Ngày 27/5/07 là ngày hết hạn quản thúc tại gia của bà Aung San Suu Kyi, nhưng có phần chắc các tướng lãnh Miến sẽ chưa chịu trả tự do cho bà [và quả thật các tướng Miến đã tiếp tục quản thúc bà (*)].
Hoa Kỳ và Liên hiệp Âu châu vẫn đơn phương duy trì các biện pháp trừng phạt đối với Miến, nhưng sự cứng rắn của Tây phương và chính sách “hợp tác để thuyết phục” của Ấn độ không làm các tướng lãnh Miến thay đổi chính sách độc tài. Bởi lẽ còn quá nhiều nước khác đứng chờ ve vãn Miến.
June 7, 2007
(*) ghi chú của người dịch
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình