Kenneth Weinstein, 25 tháng 1, 2014 (Lê Minh Nguyên dịch)
Tháng trước, nhà báo và là thành viên thâm niên của Viện Nghiên Cứu Hudson Institute, ông David Satter, bị trục xuất khỏi Nga sau khi bị từ chối gia hạn visa làm việc. Ông Satter, một nhà phê bình nổi tiếng về các vi phạm dân quyền ở Nga, đã cư trú tại Moscow từ tháng Chín trong khi phục vụ trong vai trò cố vấn cho Radio Free Europe. Hành động của Nga đánh dấu như một trong những trường hợp đầu tiên kể từ khi Chiến tranh Lạnh mà đất nước này đã trục xuất một thành viên báo chí nước ngoài vì quan điểm của họ ngược lại nhà nước.
Trong khung cảnh của Thế vận hội mùa đông sắp tổ chức tại Sochi, Chủ Tịch Viện Nghiên Cứi Hudson Insitute, ông Kenneth Weinstein, tiếp xúc với ông David Satter để thảo luận về những âm hưởng tương lai do từ các hành động của Nga và điều này báo trước cái gì cho những người xem và tham dự Thế vận hội Sochi.
Kenneth Weinstein:
Tháng tới, có thể nói hàng tỉ người trên thế giới sẽ xem Thế vận hội Sochi và hàng chục ngàn nhà báo sẽ tường trình về nó. Những gì mà người xem và nhà báo nên biết về tự do báo chí ở Nga? Và những gì họ nên coi chừng khi xem Thế vận hội Sochi?
David Satter:
Tất cả những người xem Thế vận hội nên nhận thức là các biện pháp an ninh thì rất khổng lồ và tự hỏi rằng liệu Ủy ban Olympic quốc tế đã thực sự khôn ngoan để tổ chức Thế vận hội Olympic trong một khu vực coi như một vùng chiến tranh. Đã xảy ra ba vụ nổ ở Volgograd. Chúng ta chỉ có thể hy vọng rằng sẽ không có tấn công khủng bố nữa - hoặc tại Sochi, hay các nơi khác của Nga. Ngay cả khi thế vận hội diễn ra yên ổn, dẫu được như vậy, thì du khách và các nhà thể thao sẽ phải trả giá cho sự lựa chọn không khôn ngoan ở Sochi. Các biện pháp phòng ngừa an ninh quá sức sẽ ảnh hưởng đến sự tự do di chuyển và sự yên bình của những nguời tham gia. Họ sẽ phản ứng theo cách thông thường là Thế vận hội mùa đông 2014 nên được tổ chức ở một nơi khác.
Kenneth Weinstein:
Ở mức độ nào được coi là hợp lý các biện pháp an ninh do Nga thực hiện?
David Satter:
Vấn đề của Nga là với lực lượng nổi dậy Hồi giáo. Chính sách của chính quyền Nga trong 20 năm qua đã đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự nổi dậy này. Cốt lõi của vấn đề là một nước cộng hòa Nga - Chechnya - mưu tìm sự độc lập và, do bản sắc văn hoá đặc thù, nước này nên được hưởng nó. Tuy nhiên, Nga không tìm cách thỏa hiệp. Ngược lại, Nga đã cố giải quyết vấn đề bằng vũ lực. Các cuộc nổi dậy Hồi giáo hiện nay, bao trùm toàn bộ vùng Bắc Caucasus, là do hậu quả này. Bây giờ nhà chức trách Nga cần phải có biện pháp bảo vệ người Nga và người nước ngoài. Các biện pháp này, trong một chừng mực, nó cần thiết để đáp ứng tình hình mà chính quyền đã gây ra, nhưng lẽ ra là nó đã không nên có.
Kenneth Weinstein:
Nên so sánh thế nào để có thể hiểu hành động của ông Putin trong việc trục xuất ông cùng với việc ông ta thả ông Khodorkovsky và các thành viên của ban nhạc rock Pussy Riot trước thế vận hội ở Sochi?
David Satter:
Điều này cho thấy chính quyền Nga đối phó và trục xuất tôi là một ưu tiên cao. Nếu không phải vậy, họ sẽ đợi cho đến khi qua Thế vận hội để trục xuất tôi. Một điều rất đáng lo ngại cần xem xét là lý do tại sao họ trục xuất tôi chiếu theo quan điểm của họ. Văn bản họ đọc cho tôi tại Kiev nói rằng "các cơ quan có thẩm quyền đã quyết định rằng sự hiện diện của tôi là không được mong muốn trên lãnh thổ Liên bang Nga." Đây là hình thức thường được sử dụng trong các trường hợp gián điệp. Tôi đã không thấy nó được sử dụng trước đây trong mối quan hệ với nhà báo hay nhà văn, và tôi đã viết về Nga trong gần bốn mươi năm.
Kenneth Weinstein:
Cảm nghĩ của ông như thế nào về cách ngoại giao nhắm vào quần chúng phương Tây trong thời gian gần đây của Nga với mục tiêu là gì?
David Satter:
Các giới chức Nga làm ra vẻ rằng việc họ phản đối phương Tây không phải dựa trên những quyền lợi tham nhũng nhằm phục vụ cá nhân mà là để bảo vệ một ý thức thay thế khác. Họ tìm cách ẩn mình trong Chính thống giáo Nga và tung ra một chiến dịch chống lại người đồng tính. Cổ vũ chứng lo sợ đồng tính ở Nga là một cách hấp dẫn để lôi kéo đầu óc hẹp hòi của một số người và đồng thời lợi dụng sự chưa rõ ràng về vấn đề này ở phương Tây. Nga muốn tiếp cận xã hội phương Tây hầu như luôn luôn là để tuyên truyền và nhào nặn dư luận. Ví dụ điển hình nhất là Câu lạc bộ thảo luận Valdai, trong đó các chuyên gia về Nga được mời đến những ngày cuối tuần và ở cạnh khu với các nhà lãnh đạo Nga, có cả Putin. Thư mời tham dự diễn đàn được nhiều nguời thèm có được, để được công nhận là chuyên gia về Nga. Trong thực tế, một số người bắt đầu được coi là chuyên gia về Nga vì tham dự hội nghị này. Thực sự thì có rất ít giá trị nếu cho là nó có một giá trị nào đó. (Tôi chưa bao giờ được mời tham gia.) Khi một nhà báo phương Tây hoặc một học giả nào đến, ông ta ngay lập tức rơi vào quỹ đạo tâm lý chiến của điện Cẩm Linh. Phép lịch sự được mong mõi chung là không xúc phạm đến gia chủ, không được đặt những câu hỏi mà lẽ ra rất cần thiết để hỏi. Thậm chí là nếu có ai đó có đủ can đảm để hỏi một câu hỏi quan trọng, và đây là sự kiện thực sự hiếm hoi, thì cũng không có cách nào để theo đuổi đề tài này với những câu hỏi tiếp theo. Cái vườn được trồng với những người đang thực sự làm việc cho các quan chức. Ông ta có thể đặt ra câu hỏi cho [Putin] chẳng hạn như, "Vladimir Vladimirovich, làm thế nào để ông tạo được sự vĩ đại của ông như vậy?"
Kenneth Weinstein:
Ông so sánh như thế nào về những việc này với thời kỳ Xô Viết?
David Satter:
Thời Liên Xô, có rất ít sự linh hoạt của phía chính quyền. Họ chỉ tuân thủ một dòng tin tuyên truyền và lặp lại một cách muốn nôn mữa. Nhưng cơ bản cho đến nay vẫn là sự nhào nặn và dối trá. Và họ lợi dụng sự lịch sự lẽ ra không nên có của khán giả phương Tây trong sự ngần ngại đặt câu hỏi về những lời nói dối rõ ràng hoặc nêu lên vấn đề phạm tội nghiêm trọng. Đó là những gì không thay đổi, từ quá khứ Liên Xô cho đến nuớc Nga bây giờ.
Kenneth Weinstein:
Ông đã nghiên cứu về Nga trong gần bốn thập kỷ, và vào tháng Tư vừa qua ông đã tổ chức một cuộc hội thảo ở Viện Hudson về quan hệ Mỹ-Nga với Andrei Illarionov, cựu cố vấn kinh tế của Thủ tướng Putin. Theo ông, sự trục xuất ông sẽ gởi ra tín hiệu gì về cách Nga sẽ xử lý quan hệ với Mỹ sau Thế Vận Hội Sochi?
David Satter:
Xu hướng chung là hướng tới đàn áp. Đây là ý nghĩa thực sự của phán quyết Pussy Riot. Chính quyền sợ hãi bởi các cuộc biểu tình năm 2012 tại Moscow và họ đang theo dõi một cách cẩn thận những gì đang xảy ra ở nước láng giềng Ukraine vì họ biết rằng một cuộc nổi loạn quần chúng của loại hình này cũng có thể xảy ra ở Nga. Chính quyền đang trấn áp những người mà họ nghĩ có thể trở thành nguy cơ tiềm ẩn cho họ. Tôi thấy mình bị xem là ở trong thể loại đó. Cho dù chính quyền Hoa Kỳ theo đuổi một mối quan hệ hoàn toàn hòa giải, các nhà chức trách Nga vẫn cảnh giác truớc sự bất mãn trong xã hội Nga và thiên về sự chọn lựa đàn áp là bảo vệ tốt nhất cho họ.
Kenneth Weinstein:
Tháng Mười Một này, chúng ta sẽ cử hành kỷ niệm 25 năm sự sụp đổ của Bức tường Berlin, và kết thúc của Bức Màn Sắt. Nhìn lại 25 năm qua, Nga đã thay đổi như thế nào? Vẫn như cũ?
David Satter:
Nó đã thay đổi không còn nhận ra, từ Liên Xô sang một nước tư bản. Có tự do nhiều hơn thời Liên Xô, và hệ tư tưởng công khai được khác biệt. Nhưng có một điều vẫn giữ nguyên, đó là thái độ của chính quyền đối với cá nhân. Cá nhân là con số không dưới thời Liên Xô. Mạng nguời bị hy sinh theo ý muốn của lãnh đạo, cá tính con nguời không được quan tâm, từ ngữ cá nhân không có giá trị, và vì như vậy, chính quyền không cần phải giữ lời hứa. Trong các khía cạnh này, nước Nga vẫn như cũ.
Kenneth Weinstein:
Như ông có đề cập đến trong bài op-ed của ông trên tờ Wall Street Journal, "hệ thống Putin đứng không thoải mái trên những câu hỏi chưa được trả lời của quá khứ." Những gì cần phải làm để có được những câu trả lời cho quần chúng?
David Satter:
Một điều quan trọng là, chúng ta cần phải đứng lên để bảo vệ một số ít thông tín viên ở Nga dám viết để trình bày sự thật. Tình trạng của tôi cho thấy vấn đề. Nga không thể tùy tiện trục xuất hoặc loại trừ những người cung cấp thông tin trung thực. Nếu chúng ta cho họ lựa chọn để làm như vậy, thì cả thế giới sẽ trở thành một Câu Lạc Bộ Valdai khổng lồ.
Kenneth Weinstein là chủ tịch của Viện Nghiên Cứu Hudson Institute
Tháng trước, nhà báo và là thành viên thâm niên của Viện Nghiên Cứu Hudson Institute, ông David Satter, bị trục xuất khỏi Nga sau khi bị từ chối gia hạn visa làm việc. Ông Satter, một nhà phê bình nổi tiếng về các vi phạm dân quyền ở Nga, đã cư trú tại Moscow từ tháng Chín trong khi phục vụ trong vai trò cố vấn cho Radio Free Europe. Hành động của Nga đánh dấu như một trong những trường hợp đầu tiên kể từ khi Chiến tranh Lạnh mà đất nước này đã trục xuất một thành viên báo chí nước ngoài vì quan điểm của họ ngược lại nhà nước.
Trong khung cảnh của Thế vận hội mùa đông sắp tổ chức tại Sochi, Chủ Tịch Viện Nghiên Cứi Hudson Insitute, ông Kenneth Weinstein, tiếp xúc với ông David Satter để thảo luận về những âm hưởng tương lai do từ các hành động của Nga và điều này báo trước cái gì cho những người xem và tham dự Thế vận hội Sochi.
Kenneth Weinstein:
Tháng tới, có thể nói hàng tỉ người trên thế giới sẽ xem Thế vận hội Sochi và hàng chục ngàn nhà báo sẽ tường trình về nó. Những gì mà người xem và nhà báo nên biết về tự do báo chí ở Nga? Và những gì họ nên coi chừng khi xem Thế vận hội Sochi?
David Satter:
Tất cả những người xem Thế vận hội nên nhận thức là các biện pháp an ninh thì rất khổng lồ và tự hỏi rằng liệu Ủy ban Olympic quốc tế đã thực sự khôn ngoan để tổ chức Thế vận hội Olympic trong một khu vực coi như một vùng chiến tranh. Đã xảy ra ba vụ nổ ở Volgograd. Chúng ta chỉ có thể hy vọng rằng sẽ không có tấn công khủng bố nữa - hoặc tại Sochi, hay các nơi khác của Nga. Ngay cả khi thế vận hội diễn ra yên ổn, dẫu được như vậy, thì du khách và các nhà thể thao sẽ phải trả giá cho sự lựa chọn không khôn ngoan ở Sochi. Các biện pháp phòng ngừa an ninh quá sức sẽ ảnh hưởng đến sự tự do di chuyển và sự yên bình của những nguời tham gia. Họ sẽ phản ứng theo cách thông thường là Thế vận hội mùa đông 2014 nên được tổ chức ở một nơi khác.
Kenneth Weinstein:
Ở mức độ nào được coi là hợp lý các biện pháp an ninh do Nga thực hiện?
David Satter:
Vấn đề của Nga là với lực lượng nổi dậy Hồi giáo. Chính sách của chính quyền Nga trong 20 năm qua đã đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự nổi dậy này. Cốt lõi của vấn đề là một nước cộng hòa Nga - Chechnya - mưu tìm sự độc lập và, do bản sắc văn hoá đặc thù, nước này nên được hưởng nó. Tuy nhiên, Nga không tìm cách thỏa hiệp. Ngược lại, Nga đã cố giải quyết vấn đề bằng vũ lực. Các cuộc nổi dậy Hồi giáo hiện nay, bao trùm toàn bộ vùng Bắc Caucasus, là do hậu quả này. Bây giờ nhà chức trách Nga cần phải có biện pháp bảo vệ người Nga và người nước ngoài. Các biện pháp này, trong một chừng mực, nó cần thiết để đáp ứng tình hình mà chính quyền đã gây ra, nhưng lẽ ra là nó đã không nên có.
Kenneth Weinstein:
Nên so sánh thế nào để có thể hiểu hành động của ông Putin trong việc trục xuất ông cùng với việc ông ta thả ông Khodorkovsky và các thành viên của ban nhạc rock Pussy Riot trước thế vận hội ở Sochi?
David Satter:
Điều này cho thấy chính quyền Nga đối phó và trục xuất tôi là một ưu tiên cao. Nếu không phải vậy, họ sẽ đợi cho đến khi qua Thế vận hội để trục xuất tôi. Một điều rất đáng lo ngại cần xem xét là lý do tại sao họ trục xuất tôi chiếu theo quan điểm của họ. Văn bản họ đọc cho tôi tại Kiev nói rằng "các cơ quan có thẩm quyền đã quyết định rằng sự hiện diện của tôi là không được mong muốn trên lãnh thổ Liên bang Nga." Đây là hình thức thường được sử dụng trong các trường hợp gián điệp. Tôi đã không thấy nó được sử dụng trước đây trong mối quan hệ với nhà báo hay nhà văn, và tôi đã viết về Nga trong gần bốn mươi năm.
Kenneth Weinstein:
Cảm nghĩ của ông như thế nào về cách ngoại giao nhắm vào quần chúng phương Tây trong thời gian gần đây của Nga với mục tiêu là gì?
David Satter:
Các giới chức Nga làm ra vẻ rằng việc họ phản đối phương Tây không phải dựa trên những quyền lợi tham nhũng nhằm phục vụ cá nhân mà là để bảo vệ một ý thức thay thế khác. Họ tìm cách ẩn mình trong Chính thống giáo Nga và tung ra một chiến dịch chống lại người đồng tính. Cổ vũ chứng lo sợ đồng tính ở Nga là một cách hấp dẫn để lôi kéo đầu óc hẹp hòi của một số người và đồng thời lợi dụng sự chưa rõ ràng về vấn đề này ở phương Tây. Nga muốn tiếp cận xã hội phương Tây hầu như luôn luôn là để tuyên truyền và nhào nặn dư luận. Ví dụ điển hình nhất là Câu lạc bộ thảo luận Valdai, trong đó các chuyên gia về Nga được mời đến những ngày cuối tuần và ở cạnh khu với các nhà lãnh đạo Nga, có cả Putin. Thư mời tham dự diễn đàn được nhiều nguời thèm có được, để được công nhận là chuyên gia về Nga. Trong thực tế, một số người bắt đầu được coi là chuyên gia về Nga vì tham dự hội nghị này. Thực sự thì có rất ít giá trị nếu cho là nó có một giá trị nào đó. (Tôi chưa bao giờ được mời tham gia.) Khi một nhà báo phương Tây hoặc một học giả nào đến, ông ta ngay lập tức rơi vào quỹ đạo tâm lý chiến của điện Cẩm Linh. Phép lịch sự được mong mõi chung là không xúc phạm đến gia chủ, không được đặt những câu hỏi mà lẽ ra rất cần thiết để hỏi. Thậm chí là nếu có ai đó có đủ can đảm để hỏi một câu hỏi quan trọng, và đây là sự kiện thực sự hiếm hoi, thì cũng không có cách nào để theo đuổi đề tài này với những câu hỏi tiếp theo. Cái vườn được trồng với những người đang thực sự làm việc cho các quan chức. Ông ta có thể đặt ra câu hỏi cho [Putin] chẳng hạn như, "Vladimir Vladimirovich, làm thế nào để ông tạo được sự vĩ đại của ông như vậy?"
Kenneth Weinstein:
Ông so sánh như thế nào về những việc này với thời kỳ Xô Viết?
David Satter:
Thời Liên Xô, có rất ít sự linh hoạt của phía chính quyền. Họ chỉ tuân thủ một dòng tin tuyên truyền và lặp lại một cách muốn nôn mữa. Nhưng cơ bản cho đến nay vẫn là sự nhào nặn và dối trá. Và họ lợi dụng sự lịch sự lẽ ra không nên có của khán giả phương Tây trong sự ngần ngại đặt câu hỏi về những lời nói dối rõ ràng hoặc nêu lên vấn đề phạm tội nghiêm trọng. Đó là những gì không thay đổi, từ quá khứ Liên Xô cho đến nuớc Nga bây giờ.
Kenneth Weinstein:
Ông đã nghiên cứu về Nga trong gần bốn thập kỷ, và vào tháng Tư vừa qua ông đã tổ chức một cuộc hội thảo ở Viện Hudson về quan hệ Mỹ-Nga với Andrei Illarionov, cựu cố vấn kinh tế của Thủ tướng Putin. Theo ông, sự trục xuất ông sẽ gởi ra tín hiệu gì về cách Nga sẽ xử lý quan hệ với Mỹ sau Thế Vận Hội Sochi?
David Satter:
Xu hướng chung là hướng tới đàn áp. Đây là ý nghĩa thực sự của phán quyết Pussy Riot. Chính quyền sợ hãi bởi các cuộc biểu tình năm 2012 tại Moscow và họ đang theo dõi một cách cẩn thận những gì đang xảy ra ở nước láng giềng Ukraine vì họ biết rằng một cuộc nổi loạn quần chúng của loại hình này cũng có thể xảy ra ở Nga. Chính quyền đang trấn áp những người mà họ nghĩ có thể trở thành nguy cơ tiềm ẩn cho họ. Tôi thấy mình bị xem là ở trong thể loại đó. Cho dù chính quyền Hoa Kỳ theo đuổi một mối quan hệ hoàn toàn hòa giải, các nhà chức trách Nga vẫn cảnh giác truớc sự bất mãn trong xã hội Nga và thiên về sự chọn lựa đàn áp là bảo vệ tốt nhất cho họ.
Kenneth Weinstein:
Tháng Mười Một này, chúng ta sẽ cử hành kỷ niệm 25 năm sự sụp đổ của Bức tường Berlin, và kết thúc của Bức Màn Sắt. Nhìn lại 25 năm qua, Nga đã thay đổi như thế nào? Vẫn như cũ?
David Satter:
Nó đã thay đổi không còn nhận ra, từ Liên Xô sang một nước tư bản. Có tự do nhiều hơn thời Liên Xô, và hệ tư tưởng công khai được khác biệt. Nhưng có một điều vẫn giữ nguyên, đó là thái độ của chính quyền đối với cá nhân. Cá nhân là con số không dưới thời Liên Xô. Mạng nguời bị hy sinh theo ý muốn của lãnh đạo, cá tính con nguời không được quan tâm, từ ngữ cá nhân không có giá trị, và vì như vậy, chính quyền không cần phải giữ lời hứa. Trong các khía cạnh này, nước Nga vẫn như cũ.
Kenneth Weinstein:
Như ông có đề cập đến trong bài op-ed của ông trên tờ Wall Street Journal, "hệ thống Putin đứng không thoải mái trên những câu hỏi chưa được trả lời của quá khứ." Những gì cần phải làm để có được những câu trả lời cho quần chúng?
David Satter:
Một điều quan trọng là, chúng ta cần phải đứng lên để bảo vệ một số ít thông tín viên ở Nga dám viết để trình bày sự thật. Tình trạng của tôi cho thấy vấn đề. Nga không thể tùy tiện trục xuất hoặc loại trừ những người cung cấp thông tin trung thực. Nếu chúng ta cho họ lựa chọn để làm như vậy, thì cả thế giới sẽ trở thành một Câu Lạc Bộ Valdai khổng lồ.
*****
Kenneth Weinstein là chủ tịch của Viện Nghiên Cứu Hudson Institute
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình