T Thành Lacey
(để nhớ những ai đồng cảnh tù ở trại Z30A)
Trong trại cải tạo không thiếu gì những người anh hùng chống lại sự áp bức và lạm quyền của cán bộ trại. Có người đã dũng cảm vượt trại để, một là sống hai là chết tìm Tư Do. Có người công khai chống đối, mát sát bọn cán bộ cai tù rồi bị biệt giam hay bị đánh đập tới chết. Có người dám cho đám cai tù thấy thế nào là cái chí khí dũng cảm của người chiến sĩ Cộng Hoà. Đó là trường hợp của anh Thuấn, người bạn cùng đội cải tạo với tôi ở Z30A, Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai.
Anh Thuấn người miền Trung, vóc dáng thấp, thân mình chắc nịt, đặc biệt là có nụ cười thật tươi và nói năng thật là nhỏ nhẹ và lịch sự. Nhìn bề ngoài không ai có thể tửng tượng anh là một người có lòng dũng cảm và ý chí bằng thép. Tên quản giáo đội rất ghét anh và hắn thường dùng tiếng “lì lợm” để nói về anh Thuấn. Mỗi lần hắn thấy anh cuốc đất một cách “khoan thai chậm rải” không đạt chỉ tiêu là hắn lại sôi máu. Tôi nhớ có lần hắn lôi anh vào cái lều cỏ ngoài đồng để thoi đánh anh vì anh “lì” đến mức hắn không chịu nổi. Tôi nghe tiếng anh cố tình la lớn làm tên quản giáo đâm sợ và phải ngưng tay. Vậy mà sau đó anh cứ tiếp tục “lì” tỉnh bơ!
Có lần sau khi cả đội cuốc xong chỉ tiêu mà anh còn mãi tít đằng sau, cứ lâu cỡ chừng năm phút mới cuốc một nhát! Lúc đó đã xế trưa và nắng ngoài đồng nóng như thiêu. Tên quản giáo ra lệnh cho anh cuốc chừng nào xong chỉ tiêu mới đựơc vào ăn cơm. Anh cứ đứng sửng chống cuốc đứng ngoài trời nắng chan chan mà chẳng hề nao núng. Cái hình ảnh anh đứng chống cuốc đứng ngoài đồng nắng bốc lửa còn in mãi trong ký ức khâm phục của tôi cho đến ngay giờ phút này. Nếu tôi có tài điêu khắc tôi sẽ tạc bức tượng anh đang đứng vững như đồng trước sự thử thách của bạo lực. Tôi nghỉ bức tượng đó đáng được đặt nơi công viên của cộng đồng chúng ta để mọi người đều có dịp bày tỏ lòng cảm phục trước những con người dũng cảm như anh.
Tôi có lần trốn trại và bị bắt lại nên không biết ngày nào được tha ra, còn anh vì thuộc lọai “lì lợm” nên anh cũng không biết chừng nào về. Tôi với anh chợi nhau thân và lúc nào tôi cũng mến phục anh. Còn anh thì lúc nào cũng dành cho tôi lòng cảm mến vì biết tôi đã có lần vượt trại. Anh không có thăm nuôi nên sống thiếu thốn, tôi thì gia đình và hoàn cảnh cũng không gì hơn anh. Chúng tôi thường chia nhau đọt rau, miếng bí hay khúc bầu.
Một sáng nọ, khi tập họp trại đi lao động thì cán bộ ngoài vào đọc danh sách ngừơi đựơc tha. Tôi chẳng có hy vọng nào nên lơ đãng không để ý cho đến khi nghe có tên anh rồi lại có tên tôi! Thật là một phép lạ. Tối đó anh và tôi cùng những ngừơi may mắn khác được tách ra ở một khu trại riêng để làm thủ tục ra trại. Tối đêm đó, tôi và anh cùng quỳ ở một góc phòng để cảm tạ Ơn Trên đã cho chúng tôi có cơ hội được tiếp tục tìm cách thoát khỏi chốn ngục tù vĩ đại đang chờ đợi ở bên ngoài. Sau khi ra trại, tôi phải bôn ba khắp nơi để tìm đường vượt biển. Trong một lần tôi tạm trú ở nhà ông chú ở Phú Nhuận thì bất ngờ anh và vợ anh có đến thăm tôi. Rồi từ đó đến nay tôi không được biết anh ở phương trời nào.
Giờ đây có dịp ngồi nhớ lại anh, con người dũng cảm, người hùng trong trại cải tạo của tôi , mà thấy lòng mình vẫn bồi hồi xúc động và cảm phục con người đó như ngày nào mình còn bị giam cầm trong chốn lao tù khổ sai. Anh Thuấn ơi, mong rằng anh hiện giờ cũng được hưởng mọi đều tốt đẹp nơi một phương trời đầy Tự Do và Nhân Vị.
Có gian nan thử thách mới biết anh hùng
Không cong lưng qụy gối, để làm người, ta đứng vững.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình