Bà Delcy Rodríguez đã chính thức tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời Venezuela hôm thứ Hai sau khi Hoa Kỳ bắt giữ ông Nicolás Maduro. Bà Rodríguez hiện đề nghị cộng tác với chính phủ Trump trong khi chính quyền bà kêu gọi cảnh sát bắt giữ bất cứ ai liên can đến việc ủng hộ cuộc tấn công của Mỹ vừa qua.
LTS: Biến cố Venezuela sau vụ bắt giữ Nicolás Maduro đang làm rúng động toàn vùng Nam Mỹ. Trong bối cảnh ấy, bà Delcy Rodríguez, 56 tuổi, vốn là phó tổng thống dưới thời Maduro, đã được Tòa án Tối cao và quân đội Venezuela đưa lên nắm quyền lâm thời. Bà cũng là một nhân vật từng được Washington ngỏ ý đối thoại trước đây. Sự kiện này đặt ra câu hỏi: Phải chăng đó là bước đầu của sự "chuyển quyền trong nội bộ," hay chỉ là hồi kế tiếp của cùng một vở tuồng?
***
Cuộc hành quân bất ngờ của Hoa Kỳ cuối tuần qua nhắm vào Caracas đã kết thúc với việc bắt giữ tổng thống Nicolás Maduro. Trong khi bộ máy chính quyền rúng động, phó tổng thống Delcy Rodríguez, 56 tuổi, được Tối cao Pháp viện và quân đội tôn lên làm tổng thống lâm thời. Chỉ vài giờ sau lễ tuyên thệ, chính quyền bà phát tín hiệu sẽ trấn áp các phần tử bị cáo buộc ủng hộ chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ — một hành động cho thấy bàn tay cứng rắn của người nữ chính trị gia vốn được ông Maduro mệnh danh là "cọp cái của cách mạng."
Khuôn mặt quyền lực
Đối với người dân Venezuela, Delcy Rodríguez không xa lạ. Từng là bộ trưởng truyền thông, rồi ngoại trưởng, bà đã sớm trở thành khuôn mặt nổi bật trong hàng ngũ chính quyền xã hội chủ nghĩa. Những năm gần đây, quyền lực của bà càng củng cố khi được giao giám sát ngành dầu khí và cơ quan tình báo quốc gia — hai trung tâm quyền lực thực sự của Caracas.
Giới quan sát mô tả Rodríguez là một chính khách "biết chờ thời": trung thành tuyệt đối với chế độ, nhưng không giáo điều; cứng rắn, nhưng cũng biết khi nào cần nói giọng ôn hòa. Chính tính cách ấy khiến Washington có phần dễ chịu hơn khi phải thương thuyết với bà.
"Chế độ vẫn không đổi, chỉ thay người giữ quyền lực," ông Christopher Hernandez-Roy, chuyên viên tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, bình luận. "Những bàn tay điều khiển quân đội vốn là người của Maduro — giờ chuyển sang ủng hộ Delcy Rodríguez."
Gia Thế Cách Mạng
Gia tộc Rodríguez vốn gắn liền với lịch sử tả khuynh Venezuela. Thân phụ bà, ông Jorge Antonio Rodríguez, sáng lập một đảng Mác-xít, lãnh đạo phong trào du kích thập niên 1970. Ông qua đời trong nhà giam sau vụ bắt cóc doanh nhân Mỹ William Niehous.
Người anh trai, Jorge Rodríguez, từng là chiến lược gia chính trị kiêm Chủ tịch Quốc hội, cũng là cánh tay phải của Maduro. Hai anh em được gọi là "cặp song hành quyền lực" của chế độ Bolivar. Năm 2024, họ là những người trực tiếp giám sát cuộc bầu cử giúp Maduro tái nhiệm giữa bao cáo buộc gian lận.
Thế nhưng, trong khi vẫn trung thành, họ đã sớm dọn đường cho một kịch bản khác. Theo Miami Herald, năm ngoái, hai anh em Rodríguez liên lạc với Washington qua trung gian Qatar, giới thiệu mình là "phương án có thể chấp nhận được hơn." Financial Times tiết lộ họ từng tham gia thương lượng bí mật về một chính phủ chuyển tiếp hậu Maduro. Một nhà đầu tư phương Tây nhận xét: "Trong mọi cuộc họp, bà Delcy là người duy nhất nói về hợp tác, không về chiến tranh."
Giữa lời thề và toan tính
Khi tin ông Maduro bị Mỹ bắt giữ lan ra, bà Rodríguez xuất hiện trên truyền hình, đòi Hoa Kỳ "chứng minh ông tổng thống hợp pháp của chúng tôi vẫn còn sống." Cùng lúc, Tổng thống Donald Trump tuyên bố: "Bà ấy sẵn sàng làm điều cần thiết để làm cho Venezuela vĩ đại trở lại."
Nhưng chỉ vài giờ sau, bà Rodríguez phản bác mạnh mẽ, gọi chiến dịch quân sự của Mỹ là "tội ác chống lại nhân loại." "Dân tộc Venezuela sẽ không bao giờ làm nô lệ, không bao giờ làm thuộc địa," bà nói. Song đến tối hôm sau, bà đổi giọng, phát đi thông điệp hòa giải: "Chúng tôi mời chính phủ Mỹ hợp tác trên tinh thần đối thoại. Nhân dân Venezuela xứng đáng được hưởng hòa bình, không phải chiến tranh."
Hành động song hành ấy — vừa chìa tay, vừa siết chặt — là nét quen thuộc của các nhà lãnh đạo từng bước lên từ hàng ngũ cách mạng: vừa thực dụng, vừa trung thành với di sản cũ.
Phản ứng quốc tế và nội tình Caracas
Biến cố Caracas lập tức làm các thủ đô Nam Mỹ chấn động. Chính phủ Brazil, Colombia kêu gọi kiềm chế; Cuba và Nicaragua lên tiếng ủng hộ nhà cầm quyền mới. Liên Hiệp Quốc kêu gọi "tôn trọng chủ quyền" nhưng cũng thúc giục tổ chức bầu cử tự do. Tại châu Âu, Liên hiệp Âu châu đòi Washington giải thích ý đồ can thiệp.
Tại thủ đô Caracas, đã xuất hiện các cuộc tụ tập phản đối, kêu gọi chấm dứt thời kỳ Bolivar. Trong khi ấy, giới quân sự tăng cường kiểm soát các cơ sở dầu mỏ — nguồn thu chủ yếu của quốc gia đang kiệt quệ sau nhiều thập niên cấm vận.
Một viên chức ngoại giao phương Tây nhận định: "Rodríguez biết bà không thể chống Mỹ như Maduro, nhưng cũng không thể tỏ ra phục Mỹ. Bài toán của bà là đứng vững giữa bão tố, cân bằng giữa Washington và quân đội Caracas."
Giữa trung thành và đổi thay
Vấn đề đặt ra hiện nay là: Delcy Rodríguez sẽ dừng ở đâu trong đường biên giữa trung thành và thay đổi?
Bà thừa hưởng toàn bộ bộ máy cũ — quốc hội, quân đội, ngành dầu khí — nhưng đồng thời cũng là người đối thoại thường xuyên với phương Tây. Đặt bà vào ghế tổng thống có thể là tính toán của Hoa Kỳ để "thay mặt mà không thay thể chế."
Song, nếu xét theo tâm lý chính trị Venezuela, bước xuất hiện của một nữ lãnh tụ trong cơn khủng hoảng cũng là tín hiệu khác thường. Bà có thể trở thành trung gian hòa giải cho tiến trình dân chủ, hoặc chỉ là người tạm giữ ngai vàng cho phe xã hội chủ nghĩa đang lung lay.
Giới quan sát tại Bogota và Lima cho rằng Washington không muốn sụp đổ tức thì ở Caracas — điều họ cần là một đối tác có thể thương lượng. Delcy Rodríguez, trong mắt Hoa Kỳ, chính là người có thể "đối thoại mà không phản bội."
Khúc quanh định mệnh
Tương lai cận kề của Venezuela vẫn mờ mịt. Nguồn dầu mỏ khổng lồ đang bị phong tỏa; đồng bolívar sụt giá mạnh trong những ngày đầu khủng hoảng. Thị trường chợ đen, vốn từng là nỗi ám ảnh thời Chavez, lại bùng phát. Người dân ở biên giới phía tây tìm đường sang Colombia để tránh bất ổn.
Trong khi ấy, Hoa Kỳ cũng ở thế khó. Thế giới chưa quên những di chứng của Panama và Iraq: khi can thiệp vũ lực mà chưa tính kỹ hậu cục, người ta làm sụp đổ một chế độ nhưng khó dựng nổi một chính thể.
Nếu Rodríguez thành công trong vài tháng tới — ổn định được kinh tế, giữ vững an ninh và mở lời đàm phán thật sự — bà có thể chuyển hóa được hình ảnh chế độ Bolivar. Trái lại, nếu bị cuốn vào vòng xoáy quyền lực, Venezuela sẽ chỉ đổi người cầm trịch, còn vở tuồng vẫn như cũ.
Delcy Rodríguez, giữa đống tro tàn của một cuộc cách mạng đã cạn sức, hiện đứng trước sự chọn lựa định mệnh: hoặc trở thành người kết thúc thời Bolivar, hoặc trở thành nhân chứng cuối cùng của nó.
Thế giới đang hướng về Caracas không chỉ vì dầu hỏa hay xung đột, mà còn vì trong bóng dáng người phụ nữ ấy, người ta thấy hình ảnh của một cường quốc nhỏ đang cố chọn giữa hai thế lực khổng lồ — ý thức hệ hay quyền lợi.
Nguyên Hòa tổng hợp
Nguồn: dựa trên phân tích của Christina Lu đăng trên Foreign Policy ngày 5 tháng 1 năm 2026.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình