Marco Rubio vẫn không thể che giấu được sự thật rằng anh ta biết rõ người mà anh ta cố gắng sửa đôi giày để đi cho vừa chân của họ là một người thế nào. Điều đó hiện rõ trên khuôn mặt của Marco Rubio – một anh thợ sửa giày tồi. (Minh họa: Việt Báo)
Phía Cửa Bắc chợ Bến Thành, có một người đàn ông mấy mươi năm qua rất quen thuộc với người Sài Gòn. Có thể người ta không biết tên ông là Tạ Hữu Ngọc, nhưng nhắc đến người thợ sửa giày ở chợ Bến Thành, người Sài Gòn sẽ nhớ ngay đến ông. Giới thương gia, nghệ sĩ thường mang những đôi giày sang trọng, đắt tiền, nhờ ông sửa lại, vừa chân, để họ tự tin sải bước.
Đôi giày càng vừa chân, càng thoải mái, người ta càng tự tin bước đến vạch thành công.
Thế mà ở trời Tây xa xôi, có một anh chàng, đã phải loay hoay sửa mãi đôi giày của mình, chỉ để…vừa chân một người khác.
‘Giấc Mơ Mỹ’
Năm 2013, trên trang bìa tạp chí Time, một vị thượng nghị sĩ trẻ người Mỹ gốc Cuba, thuộc đảng Cộng Hòa, Florida, xuất hiện đĩnh đạc, tỏa sáng với dòng chữ lớn “The Republican Savior – Vị Cứu Tinh Của Đảng Cộng Hòa.” Đó là Marco Rubio, 41 tuổi. Lúc đó, Marco Rubio là tất cả những gì mà Đảng Cộng Hòa không có: tuổi trẻ, song ngữ, kiến thức về văn hóa đại chúng và am hiểu về cử tri bảo thủ.
Tờ Politico năm đó xem Marco Rubio như là thần đồng của cuộc đua năm 2016 – một “di sản của Cuba.” Như những người nhập cư khác vươn lên trong xã hội Mỹ thời còn là ngọn hải đăng của tự do, biểu tượng cho giá trị của sự công bằng, cơ hội cho tài năng, Marco dùng thân phận gia đình di dân của mình để viết thành bài hùng ca quan lộ.
Trong cuốn tự truyện “An American Son,” cha mẹ của Marco Rubio rời Cuba vào tháng 5/1956, ba năm trước khi Fidel Castro phát động cuộc cách mạng cộng sản ở Cuba năm 1959. Cha của Rubio là người pha chế rượu trong khách sạn Sam’s Town. Mẹ của ông là nhân viên lau quét sàn nhà của khách sạn Imperial Palace. Họ chăm chỉ làm việc, kiên cường chỉ để theo đuổi một cuộc sống tốt đẹp hơn cho con cái họ ở Mỹ.
Cha mẹ, ông bà và tổ tiên của Rubio cũng đã phải vật lộn mưu sinh ở Cuba. Những ngôi làng thời thơ ấu của họ không hào nhoáng như Havana hay Santiago de Cuba mà mang những cái tên như Jicotea, Cabaiguán và Jatibonico, những cái tên bắt nguồn từ ngôn ngữ bản địa hơn là tiếng Tây Ban Nha của đế quốc, những nơi người dân làm những công việc nặng nhọc như chặt mía và trồng thuốc lá. Nó cho thấy, cuộc sống của gia đình họ chưa bao giờ dễ dàng, dù ở Hoa Kỳ hay trên chính quê hương Cuba.
Thời niên thiếu, người sau này là Ngoại Trưởng Mỹ, từng nhận việc tắm cho bảy con chó của người anh rể là Orlando Cicilia với giá $10/con vào mỗi thứ Bảy. Số tiền kiếm được, Rubio để dành để mua vé vào xem đội bóng yêu thích của mình, Dolphins. Vợ của Rubio, Jeanette Dousdebes (người Mỹ gốc Colombia) từng là hoạt náo viên chuyên nghiệp cho đội Dolphins trước khi họ kết hôn vào năm 1998 tại Nhà thờ Little Flower ở Coral Gables.
Một trong những chương tự hào về sự nghiệp mà Rubio hay nhắc đến đó là anh ta trả hết khoản nợ học phí khoảng $100,000 trường luật Đại học University of Miami vào năm 2012, ngay trước khi tái tranh cử Thượng viện. Rubio bắt đầu với một năm học bổng thể thao tại trường ngôi trường nhỏ Tarkio College ở Missouri, sau đó học tiếp ở các trường cao đẳng cộng đồng.
Đôi giày đầu tiên
Người con trai của gia đình Cuba tị nạn đã trở thành Chủ Tịch Hạ Viện tiểu bang Florida từ năm 2006 đến 2008. Năm 2010, Marco Rubio, 39 tuổi, đắc cử vào Thượng Viện Quốc Hội Hoa Kỳ. Quan lộ này, Rubio đi bằng chính đôi giày của ông ta. Vừa vặn. Chắc chắn. Hợp túi tiền. Và quan trọng là không quên dưới đế giày của mình luôn là mảnh đất Cuba.
Sáu năm sau, Rubio ra tranh cử tổng thống với tư cách là một ứng cử viên trẻ, là trái ngọt của “Giấc Mơ Mỹ” và dùng chính Giấc Mơ Mỹ để xây dựng chiến dịch ứng cử.
Truyền thông từng mô tả hình ảnh Rubio ngồi dưới hàng ghế Quốc Hội, chăm chú lắng nghe Đức Giáo Hoàng Francis phát biểu vào cuối tháng 9/2015.
“Hàng triệu người đã đến vùng đất này để theo đuổi giấc mơ xây dựng tương lai trong tự do. Chúng ta, người dân của lục địa này, không sợ di dân bởi vì hầu hết chúng ta từng là người nước ngoài,” Đức Giáo hoàng đã phát biểu trước các nhà lập pháp ở Quốc Hội. “Tôi nói điều này với các bạn với tư cách là con trai của những người nhập cư, biết rằng rất nhiều người trong số các bạn cũng là con cháu của những người nhập cư.”
Rubio đã nói với các đồng nghiệp ngày hôm đó là ông xúc động bởi những lời nhận xét đó. Ông xem Đức Giáo Hoàng như một mục tử hơn là một chính trị gia.
Có lẽ thông điệp của Đức Giáo Hoàng năm đó luôn ở trong lòng của Rubio. Lòng biết ơn của một người con nhập cư đã thúc đẩy ông chỉ trích đối thủ Donald Trump với chiến dịch “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại.”
“Tôi nghĩ nước Mỹ thật vĩ đại.” Rubio đã từng xúc động đáp lại Bill O’Reilly của Fox News. “Ông biết tại sao tôi biết nó tuyệt vời không? Bởi vì không có người tị nạn Mỹ nào đổ xô đến các quốc gia khác. Thay vào đó, có những người muốn con cái họ được sinh ra ở đây!”
Cuộc tranh cử của Thượng nghị sĩ Marco Rubio từng là cuộc tấn công toàn diện nhằm vào đối thủ là Donald Trump. Rubio đã chỉ trích Trump là một “kẻ lừa đảo cao cấp” đang thao túng phong trào bảo thủ và chế giễu không thương tiếc hình tượng “nam giới thống trị” của một tài phiệt đang muốn lấn vào chính trị.
Có lần, trong cuộc tranh luận của đảng Cộng Hòa ở Houston, bằng giọng điệu gay gắt nhất, Rubio tuyên bố rằng “đã đến lúc lột bỏ mặt nạ của ông ta để mọi người có thể thấy chúng ta đang đối phó với điều gì.”
“Ông ta là một kẻ lừa đảo”, Rubio nói. “Ông ta tranh cử dựa trên ý tưởng rằng ông ta đang đấu tranh cho người dân thường, nhưng ông ta đã dành toàn bộ sự nghiệp của mình để làm hại người dân thường – toàn bộ sự nghiệp của ông ta.” Rubio đặc biệt nhắm vào việc Trump thuê lao động nước ngoài và trường Đại học Trump University (nay đã giải thể), cả hai ví dụ mà Rubio đưa ra để lập luận rằng tỷ phú này đang “lừa gạt” cử tri.
“Chúng ta không thể để một kẻ lừa đảo tiếp cận mã hạt nhân của Hoa Kỳ.” Rubio so sánh Trump với “một kẻ độc tài của thế giới thứ ba” và lời nói này đã ở mãi trên không gian mạng đến ngày hôm nay. Rubio từng trả lời với CNN rằng Đảng Cộng Hòa “không nên có một ứng cử viên mà họ phải bịt mũi khi bỏ phiếu.”
Nhưng rồi Rubio đã thua cuộc bầu cử sơ bộ ở Florida trước Donald Trump. Anh ta chọn rút lui. Có lẽ đôi giày đã quá chật so với thực tế.
Anh thợ sửa giày tồi
Thế rồi, Marco Rubio quyết định sửa lại đôi giày của mình. Sau khi thua cuộc, anh ta công khai ủng hộ Donald Trump. Khi Trump chiến thắng, Rubio bắt đầu dùng những miếng vá đầu tiên để sửa đôi giày đi trong Quốc Hội thời Trump 1.0.
Khi Trump bị luận tội đầu tiên, tháng 1/2020, Hạ Viện cáo buộc Trump lạm dụng quyền lực và cản trở Quốc Hội liên quan đến Ukraine. Rubio lẽ ra có thể bỏ phiếu kết tội Trump. Thay vào đó, vào ngày 31/1/2020, Rubio đăng một bài luận dài trên Medium, khẳng định rõ ràng rằng “Tổng thống đã làm mọi thứ mà Hạ Viện cáo buộc”, kết luận việc phế truất không vì lợi ích công cộng. Rubio cảnh báo rằng một nửa đất nước sẽ coi việc phế truất là một “cuộc đảo chính.”
Ngày 6/1/ 2021, Marcro Rubio đã nhắn tin trên Twitter: “Không có gì gọi là yêu nước trong những gì đang xảy ra ở Đồi Capitol. Đây là kiểu hỗn loạn chống Mỹ theo kiểu thế giới thứ ba.” Vài phút sau, ông trực tiếp cầu xin tổng thống: “Thưa ngài Tổng thống @realDonaldTrump, các nhân viên thực thi pháp luật đang bị tấn công. Điều quan trọng là ngài phải giúp lập lại trật tự bằng cách gửi nguồn lực hỗ trợ cảnh sát và yêu cầu những kẻ gây ra việc này dừng lại.” Sau đó, ông gọi đó là một “nỗi xấu hổ quốc gia” khiến Vladimir Putin hài lòng.
Trong vài giờ ngắn ngủi diễn ra cuộc tấn công bạo loạn ở Đồi Capitol, Rubio đã mang đôi giày năm 2016 của anh ta.
Nhưng đến tháng 2/2021, trong phiên tòa luận tội thứ hai của Trump về tội kích động nổi loạn, Rubio bỏ phiếu tha bổng – cùng với 42 thượng nghị sĩ Cộng Hòa khác. Rubio đã quyết định sửa lại đôi giày một lần nữa.
Tháng 1/2024, Rubio ủng hộ Trump tranh cử tổng thống, nói rằng kiểu lãnh đạo của Trump là “cách duy nhất” để sửa chữa thảm họa của Biden.
Ngày 13/11/2024, chín ngày sau khi Trump thắng cử, Trump đề cử Rubio làm Ngoại Trưởng. Thượng viện chuẩn thuận với số phiếu 99-0 tuyệt đối. Rubio tuyên thệ ngày hôm sau, trở thành Ngoại trưởng Mỹ gốc Latinh đầu tiên trong lịch sử. Phần thưởng cuối cùng cho một thập niên ông ta đã sửa đôi giày của mình.
Marco Rubio từng là một người ủng hộ Ukraine và mạnh mẽ lên án cuộc chiến phi nghĩa của Putin. Hồi tháng 3/2022, Rubio tuyên bố Mỹ nên hỗ trợ Ukraine "miễn là họ sẵn sàng chiến đấu.” Nhưng cũng chính Rubio, vào ngày tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy vào gặp chính quyền Trump tại Phòng Bầu Dục, Rubio ngồi lọt thỏm giữa chiếc ghế to, im lặng. Gương mặt căng như dây đàn. Đôi mắt nhìn vào khoảng không vô hồn, để mặc cho Trump và JD Vance liên tục tấn công một nguyên thủ quốc gia mà ông ta đã từng lên tiếng ủng hộ. Hình ảnh đó của Marco Rubio đã mãi mãi đi vào lịch sử, cùng với đôi giày của ông ta.
Tháng 2/2026, Rubio đứng tại Hội nghị An ninh Munich với tư cách là Ngoại trưởng Mỹ. Người từng cảnh báo “Trump sẽ khiến chủ nghĩa bảo thủ kết thúc thảm hại” nay tuyên bố: “Dưới thời Tổng thống Trump, Hoa Kỳ sẽ một lần nữa đảm nhận nhiệm vụ đổi mới và phục hồi…”
Rubio bước lên vũ đài quốc gia đúng lúc quan hệ Mỹ-Cuba thay đổi mạnh mẽ. Sau khi ra lệnh không kích Israel, Donald Trump nói với Dana Bash của CNN rằng Cuba “sẽ sụp đổ rất sớm thôi.”
“Họ muốn đạt được một thỏa thuận, vì vậy tôi sẽ cử Marco sang đó và chúng ta sẽ xem mọi chuyện diễn ra như thế nào. Tôi đã theo dõi tình hình ở đó suốt 50 năm, và giờ đây nó đã đến với tôi một cách tình cờ.”
Nếu đúng như thế, Marco Rubio sẽ trở về Cuba, quê hương của tổ tiên anh ta, bằng đôi giày mà anh ta đã cố gắng sửa để mang cho vừa với Trump.
Marco Rubio đã rất cố gắng. Hơn một thập niên đã sửa đôi giày của mình, từ “Trump là kẻ lừa đảo” đến “Trump là nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng.” Từ lời cảnh báo “kẻ độc tài thế giới thứ ba” đến bài phát biểu “đổi mới và phục hồi.” Mỗi bước đi, Rubio dán một miếng da mới, một chút keo mới.
Dù thế, Rubio vẫn không thể che giấu được sự thật rằng anh ta biết rõ người mà anh ta cố gắng sửa đôi giày để đi cho vừa chân của họ là một người thế nào. Điều đó hiện rõ trên khuôn mặt của Marco Rubio – một anh thợ sửa giày tồi.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình