Khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran bước sang ngày thứ bảy, những hình ảnh từ Tòa Bạch Ốc cho thấy các giáo sĩ Tin Lành đứng quanh Trump, đặt tay lên vai ông ta để cầu nguyện, như thể đang xin phép lành từ Trump. (Minh họa: Việt Báo)
Đứa trẻ bất trị
Có những hành động mà tần suất và cường độ kỳ lạ của nó tăng dần theo thời gian, tỷ lệ thuận với sự phá hủy xã hội và cả sinh mạng, nhưng cộng đồng chung quanh vẫn im lặng, thì vấn đề không còn ở người thể hiện nữa. Nó đã trở thành cáo buộc chung cho sự “im lặng của bầy cừu.”
Những hành vi thất thường cùng các phát ngôn cực đoan, bạo lực, gần như không thể kiểm soát, của Donald Trump trong thời gian gần đây đã thổi bùng lên cuộc tranh luận dai dẳng. Những bài phát biểu của Tổng thống Donald Trump ngày càng dài, tăm tối và lan man. Từ bài diễn văn thông điệp liên bang cho đến những lần trả lời báo giới. Trump có thể trôi từ chủ đề này sang chủ đề khác, từ nhập cư sang cối xay gió, cá mập, giá cổ phiếu, rồi đến câu chuyện cây bút Sharpie. Bất kỳ buổi họp báo nào, Trump cũng có thể trở thành “spotlight.”
Trump bắt đầu một câu về thuế quan hoặc an ninh biên giới hoặc “fake news” rồi giữa chừng lạc vào một mớ hỗn độn của những điều không liên quan câu hỏi. Trump có thể gửi tin nhắn vui mừng cho toàn quốc ngay sau cái chết của một cựu giám đốc FBI từng phục vụ qua các đời tổng thống lưỡng đảng Hoa Kỳ.
“Tốt, tôi vui mừng vì ông ta đã chết. Ông ta sẽ không còn có thể làm hại những người vô tội nữa! Tổng Thống Donald J. Trump.”
Nếu đây không phải là ngôn ngữ của người mất trí thì nó là hiện thân của quỷ dữ.
Trump nhiều lần tự hào khoe mình đã “đậu” kỳ kiểm tra nhận thức, như thể bài kiểm tra Montreal Cognitive Assessment là một huy chương danh dự ông ta giành được chứ không phải công cụ sàng lọc cơ bản mà bất kỳ thiếu niên tỉnh táo nào cũng có thể vượt qua.
Có ai đặt câu hỏi, một tổng thống tại nhiệm mà phải nhiều lần tham dự kỳ kiểm tra nhận thức thì quốc gia đó đang thời kỳ thứ mấy của căn bệnh ung thư?
Cũng là phát biểu ở Tòa Bạch Ốc, hai bên là quốc kỳ, trước mặt là bục danh dự mang huy hiệu Tổng Thống Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ, Trump nói: “Tỷ lệ ủng hộ của tôi đang cao hơn bất kỳ ai từng đạt được tại Venezuela. Tôi sẽ nhanh chóng học tiếng Tây Ban Nha. Sẽ không mất quá nhiều thời gian đâu. Tôi có khiếu về ngôn ngữ. Tôi sẽ đến Venezuela. Tôi sẽ tranh cử tổng thống ở đó.”
Chưa kể đến những lời thô tục, phỉ báng mà tổng thống Hoa Kỳ đã nói ra với các nữ phóng viên trên Không Lực Một hoặc trong các cuộc họp báo ở Phòng Bầu Dục. Những từ “đồ heo con,” “đồ thứ yếu,” “hạng tồi”… không xa lạ trong nhiệm kỳ tổng thống của Donald Trump.
Đỉnh điểm là lời đe dọa "cả một nền văn minh sẽ bị lụi tàn trong đêm nay" nhằm xóa sổ Iran khỏi bản đồ thế giới. Nhưng thật ra, đây chưa phải là đỉnh điểm. Đối với Donald Trump, ông ấy đã tự chứng minh mình “không có giới hạn” trong khả năng xúc phạm người khác.
Trump đã tấn công, chỉ trích bằng lời lẽ báng bổ vị chủ chăn Giáo Hội Công giáo người Mỹ đầu tiên, Đức Giáo Hoàng Leo XIV. Trump gọi ngài là "YẾU KÉM trong vấn đề tội phạm và tồi tệ về chính sách đối ngoại.” Vẫn chưa thỏa mãn. Ông ta như người mất ngủ, nửa đêm điên cuồng tìm cách chứng minh “mình đã thắng.” Tấn công Đức Giáo Hoàng bằng lời lẽ mạo phạm vẫn chưa đủ để khống chế cảm xúc, Trump đã tự đưa mình lên một ngôi vị khác, cao hơn cả Giáo Hoàng, đó là Chúa Kitô.
Rồi cứ thế, hàng loạt tuyên bố rời rạc, khó hiểu và đầy diễn ngôn thô tục liên tiếp diễn ra. Có lúc, Trump dường như thay thế kết quả hoặc sự thật bằng khẳng định của chính mình. Ông ta nói vì muốn nó đúng trong thời điểm đó. Ông ta mặc định những tuyên bố sai sự thật của mình là đúng và lặp lại nhiều lần. Trong tiềm thức của Donald Trump, ông ta nghĩ như thế. Ông ta đang “gaslight” chính bản thân mình.”
Nhìn và nghe tổng thống trả lời báo giới, cứ như một đứa trẻ ngỗ nghịch, bất trị đang bắt cả gia đình phải nghe theo lời của mình, chấp nhận yêu cầu của mình. Đứa bé đó có thể bắt nạt người nào nó cảm thấy “khó ưa”, dù đó là người giúp việc hay chính ông bà của mình.
Ai điên thật?
Những nghi vấn về sự minh mẫn của Trump xuất phát từ chính những người từng làm việc với ông và sau đó đã trở thành những người lên tiếng mạnh mẽ. Ngay trước khi Trump đòi “thiêu hủy nền văn minh của Iran”, Ty Cobb, một luật sư Tòa Bạch Ốc trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, đã chia sẻ với nhà báo Jim Acosta rằng tổng thống là "một người rõ ràng mất trí.” Ông Ty Cobb nói loạt bài đăng trên mạng xã hội đầy hiếu chiến vào lúc nửa đêm gần đây của Trump "đã làm nổi bật mức độ điên rồ của ông ấy.”
Stephanie Grisham, cựu thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc dưới thời ông Trump, cũng đã viết trên mạng X vào tuần trước rằng "ông ấy rõ ràng là đang không ổn.”
Tướng Lục Quân đã nghỉ hưu Barry McCaffrey trả lời MS Now trên truyền hình hôm 6/4/2026: “Tổng thống nghe có vẻ mất kiểm soát. Ông ấy cứ nhảy từ chủ đề này sang chủ đề khác. Sự giận dữ. Những đòn công kích trên truyền thông, công kích cả các cựu tổng thống. Trong đời mình, tôi đã tham dự hàng ngàn cuộc họp, nhưng chưa bao giờ nghe thấy một nhóm người nào lại buông lời thô tục, hay khúm núm đến mức sùng bái lãnh đạo một cách thái quá như vậy. Có lẽ ngoại trừ Kim Jong-un. Thật sự rất đáng xấu hổ.”
Tiến sĩ John Gartner, một nhà tâm lý học và cựu trợ lý giáo sư tại trường Y thuộc Đại học Johns Hopkins University Medical School, đưa ra tuyên bố: "Trump mắc chứng rối loạn nhân cách nghiêm trọng nhất mà một con người có thể mắc phải."
"Thế giới đang gặp rắc rối cực kỳ lớn, bởi lẽ người đàn ông quyền lực nhất thế giới lại vừa tàn ác, vừa điên loạn.”
Ai giả điên?
Điều đáng nói nhất, lại là sự chấp nhận từ những người kề cạnh tổng thống. Họ như những người mẹ bất lực, nhắm mắt làm ngơ, luôn tìm cách bao biện cho sự ngỗ nghịch của đứa con trai mới lớn.
Davis Ingle, người phát ngôn của Tòa Bạch Ốc, trả lời The New York Times trong một email về vấn đề năng lực của tổng thống: “Sự sắc sảo, năng lượng dồi dào và khả năng tiếp cận công chúng chưa từng có của Tổng thống Trump hoàn toàn trái ngược với những gì chúng ta đã thấy trong bốn năm qua.” Người này lập luận rằng ông Biden đã suy giảm về thể chất và tinh thần trong thời gian đó và tờ NYT cùng các phương tiện truyền thông khác đã che giấu điều đó. Sự thật NYT là tờ báo không chút khoan nhượng trong việc đưa tin về sức khỏe và tuổi tác của ông Biden.
JD Vance, một tín đồ Công Giáo thuần thành, không ngần ngại bảo vệ Donald Trump. Vance cho rằng Trump “thích khuấy động không khí trên mạng xã hội.” Vance trách người Mỹ, người Công Giáo đã không hiểu tính hài hước của Trump qua tấm hình hóa thân thành Chúa Giêsu.
Lời biện minh của Trump về tấm hình “Trump Giêsu” với truyền thông chứng minh một vấn đề khác. Nó không còn chỉ ở phạm trù năng lực nữa, mà nó ở sự xúc phạm. “Tôi xem mình là một bác sĩ cứu người trong tấm hình đó,” Trump giải thích.
JD Vance không cô đơn. Không ít người Việt gốc Công Giáo cũng “rất thấu cảm” cho tổng thống. Họ không giận Trump, mà ngược lại trách Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã không rạch ròi giữa tôn giáo và chính trị. Giữa Trump, người hình ảnh Chúa Giêsu làm trò đùa, và vị lãnh đạo tinh thần tối cao của Giáo Hội Công Giáo, họ chọn tin Donald Trump.
Khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran bước sang ngày thứ bảy, những hình ảnh từ Tòa Bạch Ốc cho thấy các giáo sĩ Tin Lành đứng quanh Trump, đặt tay lên vai ông ta để cầu nguyện, như thể đang xin phép lành từ Trump. Đoạn video này do Phó Chánh văn phòng Dan Scavino đăng lên. Có lẽ chính những điều này đã thôi thúc Trump một ảo tưởng, ông ta là “đấng cứu thế” thật sự.
Một sự im lặng đáng chú ý khác đến từ là Quốc Hội Hoa Kỳ. Những viên chức Cộng Hòa trong Quốc Hội gần như tê liệt trước hành động và lời nói của tổng thống. Họ cho phép Trump “múa gậy vườn hoang.” Dù cây gậy của Trump có phá nát những chuẩn mực của một hệ thống chính trị hàng trăm trăm năm.
Các thượng nghị sĩ, dân biểu Quốc Hội chứng kiến Trump tấn công đồng minh, sỉ nhục phẩm giá của phóng viên, nhầm lẫn sự kiện cơ bản, khoe khoang về căn phòng dát vàng trong Tòa Bạch Ốc. Và họ im lặng. Không ai sẵn lòng ngăn ông ta lại.
Mãi đến tuần trước, Dân Biểu Jamie Raskin, thành viên cấp cao nhất thuộc Đảng Dân Chủ trong một ủy ban giám sát chủ chốt của Quốc Hội đang kêu gọi bác sĩ của Tòa Bạch Ốc ngay lập tức tiến hành một cuộc đánh giá toàn diện về năng lực nhận thức của Donald Trump. Ông Raskin viện dẫn những điều mà ông gọi là các dấu hiệu cảnh báo cho thấy tổng thống “đang bộc lộ những biểu hiện nhất quán với chứng sa sút trí tuệ và suy giảm nhận thức, thể hiện qua những cơn bộc phát cảm xúc cùng các phát ngôn ngày càng trở nên mơ hồ, thất thường, thô tục, mất trí và đầy đe dọa.”
Thứ Ba, 14/4, cũng Dân Biểu Raskin, đã trình một dự luật khởi động quá trình truất phế Tổng Thống Donald Trump thông qua Tu Chính Án Số 25. Dự luật được 50 vị dân biểu đảng Dân Chủ Hạ Viện ủng hộ. Sử dụng Tu Chính Án Số 25 để truất phế Trump đòi hỏi một nỗ lực và sự đồng thuận lớn hơn cả quy trình luận tội và kết án tại Thượng Viện. Và không khó để “giả điên” khi phải đưa ra quyết định đồng thuận hay không.
Nhìn tấm hình “Trump Giêsu” và nghe lời giải thích “tôi nghĩ mình là bác sĩ”, điều nào khiến chúng ta cảm thấy bị xúc phạm hơn? Câu hỏi này có lẽ không dành cho người “điên thật” và người “giả điên.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình