Cánh Đồng Chum.
Đường Bình
Cánh đồng Chum (Plain of Jars) là một vùng đồng bằng rộng lớn miền cực bắc thuộc tỉnh Xiang Khouang nước Ai Lao . Đèo cao núi thẩm đường đi rất nguy hiểm. Trong vùng này có hằng ngàn cái chum đủ cỡ nằm rải rác khắp thung lũng Xieng Khuoang. Cánh đồng Chum là vùng đất tiền sử, cho đến nay không có ai biết làm bằng vật liệu gì? Làm với mục đích gì? và niên đại của cánh đồng Chum.
Anh bạn Lào nói với tôi đây là một vùng đất hứng chịu nhiều nhứt bom đạn của Mỹ thả xuống , mục đích để ngăn chận quân lính Bắc Việt và quân Cộng Sản Pathet Lào. Máy bay Mỹ loại B-52 thả bôm ngày đêm, và thả thuốc khai hoang để tiêu diệt hằng triệu cây rừng, người ta ước tính từ năm 1964 đến 1973 quân đội Mỹ đã thả 262 triệu quả bom đủ loại khắp khu vực này, nó nhiều hơn số bom thả trong thời kỳ đệ nhị Thế Chiến trên thế giới. Trong số bom thả xuống có hơn 80 triệu quả chưa phát nổ, vẫn còn đang nằm rải rác trong vùng này. Anh bạn Lào nói rất nhiều trái loại bom chùm (Cluster bom) chống cá nhân giống như trái banh nhỏ, nhiều người tưởng nó là đồ chơi, nhứt là trẽ em, nhặc nó lên bị phát nổ chết và chết rất nhiều.
Cả khu vực phía bắc Ai Lao bây giờ là một vùng rừng lá thấp, không còn cây cao bóng mát như xưa. Sau Hiệp định đình chiến Paris năm 1973 quân đội Mỷ chấm dứt thả bom, nhiều người dân Lào chết vì bom trong vùng Cánh Đồng Chum, chánh phủ Lào kêu gọi Mỹ và nhiều tổ chức quốc tế giúp tháo gỡ, tất cả nỗ lực mấy chục năm nay chỉ giài quyết được một phần nào trong vùng số 1 thôi, vì nó quá nhiều làm không xuể nên đành bó tay.
Sau chiến tranh, vì nhu cầu phát triển kinh tế, hằng triệu thước khối gỗ quý bị hạ xuống đem bán. Núi rừng bị đốt sạch để trồng hằng triệu cây chuối để xuật khẩu. Vào mùa mưa, cỏ mây mọc xum xê rất nhanh, sau mùa mưa người ta đốt, đứng trên đỉnh núi Trường Sơn nhìn xa thẩm về chân trời phía Lào, lửa cháy sáng rực mấy ngọn núi, khói bay cao che khuất bầu trời, ban ngày không thấy mặt trời, ban đêm không thấy trăng sao.
Cánh Đồng Chum chia thành 9 vùng, vùng số #1 có 400 cái chum, đủ kích thước, có cái hai ba người ôm và cao hơn hai thước, một vài cái có nấp đậy, tôi tò mò trèo lên một cái nhìn bên trong thấy đất và lá cây khô. Du khách chỉ đến tham quan trong vùng #1, có thể nhìn thấyhố bom lớn nhỏ rải rác khắp nơi, có cái sâu hơn thước, nhiều cái Chum bị bom nổ làm sức mẻ bể miệng, có cái bị chôn vùi một phần nằm lô nhô. Đường mòn vạch sẵn cho du khách đi tham quan, một vài nơi có gắng bảng cảnh cáo nguy hiểm du khách không nên đến gần. Có một ngọn núi thấp nằm riêng rẻ, mới nhìn tưởng là hầm trú ẩn, tại miệng hang có một cái bàn thờ đặc trên khúc cây khô chơi vơi cao khoảng một thước, vài cây nhang đang tỏa khói do du khách đến trước cúng bái, tôi thấp nắm nhang chiêm bái người quá cố rồi lên dường về thị trấn Phongsavang thủ Phủ Tỉnh Xieng Khouang.
Phongsavang cao nguyên đất đỏ, một hàng phố nhỏ nằm trên môt con đường dài cả cây số, đường xá mới tái tạo tráng nhựa chạy rất êm. Trời tối sương khói bao phủ, hàng đèn đường vàng chiếu sáng lờ mờ, thỉnh thoảng một chiếc xe mô tô hai bánh chạy nhanh tiếng động cơ chát chúa không biết đi về đâu. Xe chúng tôi chạy chầm chậm trên con phố chính đi tìm chổ ngủ, bất chợt anh tài xế ngừng xe giửa đường, nhìn dáo dát thấy căn phố bên phải có tấm bảng hiệu lớn với hình một cô gái xinh đẹp mỉm cười mời mọc, trên tấm bản có một hàng chữ Lào ngòang nghèo không ai biết đọc, tôi không nhìn hàng chữ đó mà nhìn khuôn mặt đẹp của cô, liết mắt tôi thấy mấy chữ bằng tiếng Anh ghi rõ ... Maty Hotel - Your Home Away From Home. Mừng quá, tôi la lên và dục mỏi người xuống xe, chưa bước vô tiệm mà trong lòng nghỉ rằng sau một ngày rông rủi tìm tòi và nghe những chuyện hải hùng đau thương của dân tộc Ai Lao, tôi chỉ mong có chổ cho tôi một giất ngủ bình yên là thần tiên rồi.
Xuống xe bước vô thấy trước cửa chính ra vào có một cây xanh, chủ khách sạn treo một hàng vỏ bôm bi lòng thòng trang trí cho cửa tiệm, một võ bình xăng máy bay dài thòn nằm bên lối đi. Hotel Maty có chỗ cho ngủ và có cho ăn thật là thần tiên vì suốt cả ngày nay chúng tôi không mang theo thức ăn, nước uống củng quên mang theo. Bữa cơm Maty Hotel hôm nay có rau có nước mắm cay hợp khẩu vị ngon tuyệt vời. Sau cơm tối ông chủ hotel mời chúng tôi xuống phòng khách xem truyền hình. Ông nói: Đêm nay đài truyền hình chiếu phim thời sự. Tôi xuống phòng khách mở cửa phòng bên trong tối thui, dưới ánh đèn mờ thấy có người ngồi trong đó, âm thanh T.V phát ra rầm rầm, chương trình đã bắc đầu từ hồi nào rồi. Tôi bước vào sâu bên trong tìm chổ ngồi, trên màn ảnh 16 inch không màu, máy bay Mỹ oanh kích thả bôm, dân chúng chạy tán loạn. Các anh chiến sĩ (Pathet Lao) áo đen đi dép râu tay cầm súng A.K không sợ chết, hùng dũng xong pha chiến trận. Bôm nổ khắp vùng nhà tan cửa nát người chết kẻ bị thương đầy máu và nước mắt. Trong phòng khách một nhóm khoản mười người, nam nữ sồn xồn thuộc một hội cựu chiến binh Mỹ từ Chicago mới đến chiều nay, mọi người xem phim trầm lặng. Chương trình T.V chấm dứt, mấy người bước ra khòi phòng khách đứng dưới ánh đèn màu treo ngoài trời, mấy ngụm khói thuốc Marboro bay lên cao, một người buồn bả trách mốc ai đó đã gây đau thương cho dân tộc Ai Lao.
Không gian yên tịnh, vần trăng sáng tỏa xuyên qua màng sương mỏng dảy núi Trường Sơn xa xa đậm nét màu xanh tô điểm Phongsavang đẹp tuyệt vời.
Đường Bình
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình