Trên ngai vàng đó, giữa pháo đài nịnh hót đó, Trump cảm thấy an toàn, được ngưỡng mộ, được vĩnh cửu. Đó cũng chính là sự cô đơn mà ông ta không nhìn thấy được, và thể hiện ra bằng những cơn tức giận, những lời nói không kiểm soát. (Minh họa: Việt Báo)
Trong sân khấu chính trị đồ sộ từ cổ chí kim của nước Mỹ, hiếm có nhân vật nào diễn xuất giỏi như Donald J. Trump. Những cuộc vận động tranh cử từ hơn mười năm trước của Trump vốn đã tràn ngập những lời hứa, giáo huấn, sự tức giận vì “nước Mỹ quá tệ hại”, những lời phỉ báng đối thủ. Tất cả hòa hợp thành những bản giao hưởng ký tên DJT. Mỗi lần Trump bước lên sân khấu, điệu nhảy YCMA vô tư, không theo chuẩn mực, thay cho tiếng kèn hiệu triệu “hoàng đế giá lâm.”
Khi Donald Trump nhận nhiệm kỳ thứ hai, Tòa Bạch Ốc không chỉ là nơi diễn ra những vở kịch thử thách sức chịu đựng của người Mỹ và thế giới, mà còn là một lâu đài, một phòng khám diễn ra các bài kiểm tra chẩn đoán trí tuệ hàng ngày. Trong đó, một hoàng đế ái kỷ, một lãnh đạo với bản ngã mong manh, không khoan dung, chỉ chịu được những lời tâng bốc, và sẵn sàng vỡ vụn như tấm kính cường lực khi đối diện những điều không vừa ý.
Những liều thuốc an thần từ nội các
Trong căn phòng đầy lên những miếng vàng loang lổ trên các bức tường, hàng chục máy quay đang sẵn sàng khởi động, Trump ngồi giữa các quan chức cấp cao nhất của quốc gia. Đó là cuộc họp nội các, một cuộc họp nhằm hoạch định chính sách điều hành đất nước, thảo luận các dự luật, bàn bạc vấn đề kinh tế, xã hội. Nhưng đó là định nghĩa của quá khứ.
Quan chức tụ họp không phải để tranh luận về chính sách, mà là để thể hiện sự tận tâm, phục tùng. Đây chính là nghi thức trong các cuộc họp nội các của Trump, biến đổi từ những diễn đàn thảo luận, tranh luận, thành nơi trình diễn những bài “tụng ca.”
Ngày 26 Tháng Tám, trong một phiên họp dài khoảng ba giờ đồng hồ, các bộ trưởng nội các ngồi xếp hàng như những thí sinh trong một chương trình truyền hình thực tế. Mỗi người chuẩn bị sẵn bài “tụng ca” của mình. Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross tuyên bố Trump là "tổng thống vĩ đại nhất trong lịch sử,” ghi nhận công lao một mình ông "cứu nước Mỹ khỏi sự sụp đổ kinh tế.” Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi tiếp lời, giọng run lên vì xúc động cảm ơn Trump vì "sức mạnh kiên định" trước "sự phá hoại của nhà nước ngầm.” Bộ trưởng Bộ Lao Động Lori Chavez-DeRemer mời Trump đến cơ quan của bà để chiêm ngưỡng “khuôn mặt to, đẹp đẽ của ông trên biểu ngữ trước Bộ Lao Động.”
Cả căn phòng vỡ òa trong tiếng vỗ tay, máy quay ghi lại khoảnh khắc tổng thống ngây ngất trước màn trình diễn được dàn dựng công phu.
Tiếp theo, cảnh tượng như trong những phim dài nhiều tập về chuyện hậu cung. Từng vị phi tần xếp hàng dân lên hoàng phi nương nương những món lợi phẩm quý giá. Ai cũng thầm mong món quà của mình sẽ là món được hoàng hậu yêu thích nhất, giành được sự ân sủng của bà.
Những câu như “Tổng thống là người giỏi nhất”; "là người vĩ đại nhất"; "người thông minh nhất” lần lượt được tuôn ra, cầu kỳ đến mức có cảm giác như đã được tập dượt. Giới quan sát, từ các nhà bình luận, đến các nhà biên sử, báo chí, mô tả những sự kiện này như một màn trình diễn và nịnh hót. Trong đó, các công cụ quản lý thông thường như bằng chứng, tranh luận, bất đồng chính kiến) bị thay thế bằng sự tôn thờ, sùng bái lãnh tụ.
Ngày 2 Tháng Chín, cũng giữa những bức tường đó, Kristi Noem ca tụng sự lãnh đạo của Trump “đã cứu sống hàng trăm triệu con người.”
Bộ trưởng Thương Mại Howard Lutnick tìm ra lý do để lên tiếng: “Đây là nội các vĩ đại nhất từ trước đến nay cho tổng thống vĩ đại nhất từ trước đến nay. Tôi không thể tự hào hơn về cách ngài đã làm điều đó, thưa ngài. Ngài đã tạo ra một nội các tuyệt vời nhất. Thật là một hãnh diện khi được ngồi ở đây.”
Ngoại trưởng Marco Rubio bày tỏ với người đàn ông đang cố chống chọi với cơn ngủ gục bên cạnh, rằng “ngài là tổng thống duy nhất có thể kết thúc cuộc chiến ở Ukraine.” Không biết trong giấc ngủ chập chờn, ngài ấy có nghe được hết tấm lòng của Rubio hay không? Nhưng thế giới thấy, và nghe.
Một môi trường vốn mang dấu ấn của sự lịch thiệp độc đoán, trở thành nơi của xu nịnh và sự thật trở thành bất tiện.
Nhưng với Tổng Thống Trump, đó chính là những liều thuốc an thần cho ông ta. Là nơi duy nhất Trump cảm thấy mình được tôn vinh và không cô đơn. Dù đó là ảo giác.
Người sợ ánh sáng
Ánh sáng thường mang đến sự thật. Nếu là tia sáng thì nó càng dễ len lỏi vào ngõ ngách bám đầy bụi bặm. Khi Trump bước ra khỏi căn phòng đó, tất cả sụp đổ. Ngồi hoặc đứng trước truyền thông báo chí, Trump như một kho đạn, một bãi mìn. Chỉ một câu hỏi có chứa sự thật, hoặc đôi khi một câu thăm dò cũng có thể thổi bùng cơn thịnh nộ trong lục phủ ngũ tạng của Trump. Phóng viên trở thành người đại diện cho những sự thật mà Trump không thể chấp nhận.
Ngày 20 Tháng Mười Một, tại Phòng Bầu Dục, Mary Bruce của ABC, một phóng viên kỳ cựu, đã hỏi về hồ sơ Epstein: “Tại sao phải đợi Quốc Hội công bố chúng? Tại sao không làm ngay bây giờ?” Câu trả lời của Trump như dòng thác từ năm hồ thủy điện của Việt Nam xả cùng một lúc: “Cô biết không, tôi không ngại câu hỏi, vấn đề là thái độ. Tôi nghĩ cô là một phóng viên TỆ HẠI... Cô là một NGƯỜI TỆ HẠI và là một PHÓNG VIÊN TỆ HẠI! Cô bị kích động quá mức rồi.” Trump khẳng định "không liên quan gì" đến Jeffrey Epstein, người mà ông ta từng gọi là "một anh chàng tuyệt vời” trước khi chuyển sang đe dọa tước giấy phép FCC của ABC.
Trong dịp Lễ Tạ Ơn vừa qua, tại Mar-a-lago, Nancy Cordes của CBS News hỏi Trump về việc một công dân Afghanistan được chính quyền ông chuẩn thuận trở thành công dân có liên quan đến vụ xả súng ở D.C., Trump đã phản ứng: "Cô ngu ngốc à? Anh có phải là người ngu ngốc không?”
Cũng trong Tháng Mười Một, trên chuyên cơ Không Lực Một, phóng viên Catherine Lucey của Bloomberg News đặt câu hỏi liên quan đến hồ sơ Jeffrey Epstein, Trump đã chỉ thẳng mặt cô và nói: “Câm mồm! Câm mồm! Đồ heo con!”
Ngày 8 Tháng Mười Hai, khi Rachel Scott của ABC đặt câu hỏi về vụ bê bối của Ngũ Giác Đài liên quan việc bắn chết thường dân trên biển Carribean, Trump nói: “Để tôi nói cho cô biết, cô là một tên phóng viên đáng ghét - một tên phóng viên tồi tệ. Và lúc nào cô cũng như thế.”
Trump đã gọi Kaitlan Collins, trưởng nhóm báo chí Tòa Bạch Ốc của CNN là “ngu ngốc và tồi” trong một bài đăng trên Truth Social, sau khi cô đặt vấn đề về chi phí ngày càng tăng của phòng khiêu vũ ở Tòa Bạch Ốc.
Phản ứng thường thấy ở vị tổng thống lớn tuổi nhất lịch sử Mỹ trong một năm qua: nổi giận và không thể kềm chế khi bị dồn vào chân tường, khi bị đặt những câu hỏi mà người dân phải được quyền biết câu trả lời và sự thật. Những tính từ như “ngu ngốc,” “thua cuộc,” “tồi tệ,” “xấu xa,” “đáng ghét”…là vốn từ của riêng Trump, mỗi khi tia sáng sự thật chiếu thẳng vào da thịt của ông ta.
Ngai vàng cô đơn
Các nhà tâm lý học gọi phản ứng của Trump là “cơn giận ái kỷ” (narcissistic rage) – một phản ứng ra khi người có tính cách ái kỷ cảm thấy bản ngã cao vời, tự phụ của họ bị đe dọa, chỉ trích hoặc không được công nhận. Những lời thô lỗ, không có phẩm chất đạo đức của người lãnh đạo mà Trump đã thốt ra bắt nguồn từ sự né tránh những sự thật mà ông ta không muốn nhìn nhận.
Tờ Psychology Today chỉ ra căn bệnh Rối loạn Nhân cách Tự luyến (NPD), bao gồm "một kiểu tự cao tự đại, nhu cầu được ngưỡng mộ, và thiếu sự đồng cảm.” Trump đáp ứng những tiêu chí này: tự mô tả mình là "thiên tài ổn định,” những cơn bão tweet không ngừng đòi hỏi lòng trung thành, sự khinh miệt những người đối lập. Sự nịnh hót của các cuộc họp nội các duy trì ảo tưởng này, và những câu hỏi của phóng viên lại phá vỡ nó, khơi dậy cơn thịnh nộ như một lời biện hộ.
Đối với Trump, những cuộc họp nội các không chỉ mang tính hình thức, nó còn là một bức tường thành tâm lý. Trong đó, Trump được bao quanh bởi những người đàn ông và phụ nữ luôn vâng lời, ông cảm thấy mình mạnh mẽ, bất khả xâm phạm. Những câu hỏi về Epstein, về Ukraine, về vụ bê bối ở Ngũ Giác Đài, đối với Trump, là một cuộc tấn công vào sự bất khả chiến bại mà ông ta tự đặt ra cho mình.
Cho dù ở bên trong hay bước ra ngoài vùng cấm ấy, Donald Trump hoàn toàn cô đơn. Đó không phải là sự cô đơn của những người tự chọn một lối sống, đó là sự cô đơn của một người ái kỷ đang ngồi trên ngai vàng do những kẻ nịnh hót tạo ra.
Bài viết năm 2024 của tờ Guardian mô tả những đặc điểm hoang tưởng, nơi niềm tin bị xói mòn thành sự nghi ngờ. Chính Donald Trump khi trả lời phỏng vấn với Terry Moran (khi còn làm cho ABC) đã thẳng thừng nói “Tôi không tin ai cả.”
Nhưng Trump lại sống bằng lời tâng bốc từ nội các. Ông tìm thấy ở đó sự “vạn tuế, vạn tuế, vạn vạn tuế.” Trên ngai vàng đó, giữa pháo đài nịnh hót đó, Trump cảm thấy an toàn, được ngưỡng mộ, được vĩnh cửu. Đó cũng chính là sự cô đơn mà ông ta không nhìn thấy được, và thể hiện ra bằng những cơn tức giận, những lời nói không kiểm soát.
Bộ ba: ái kỷ, bất an và cô đơn, biến Trump thành một người khổng lồ nhưng dễ vỡ. Hoặc Donald Trump học được điều này, hoặc lịch sử sẽ viết một lời kết cô đơn.
Và chúng ta cũng nhớ, lịch sử không có sự thương cảm, chỉ có công, và tội.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình