Niềm tin, hóa ra, không phải là thứ hiếm có nhất trong nền chính trị Mỹ lúc này. Dũng khí mới là “đất hiếm.” Và hơn bất cứ điều gì, nó lại là những gì cái bóng tối của nhiệm kỳ hai của Trump tiếp tục nuốt chửng, từng đoạn một, từng tiếng nói một. Vô cùng hiệu quả! (Minh họa: Việt Báo)
Theo dõi vũ đài chính trị Mỹ, có lẽ ai cũng dễ dàng nhận ra những khoảnh khắc mà người ta không biết gọi là gì cho đúng. Nó không hẳn là phản bội, cũng không hoàn toàn là đầu hàng, mà nó giống như một sự tan rã, một ánh chớp vụt tắt trước mắt mọi người. Và cái điều đó, để lại trong lòng những người còn đủ kiên nhẫn để quan tâm đến bề mặt của hệ thống chính quyền, cảm thấy thất vọng.
Khuất Phục
Mark Cuban đã tạo ra một khoảnh khắc như thế vào thứ Hai vừa rồi, khi ông đứng sau lưng Donald Trump tại Tòa Bạch Ốc, nở nụ cười rạng rỡ khi tổng thống nói với báo giới: "Ông ta (Cuban) đã phạm sai lầm. Một sai lầm lớn lắm." Đám đông cười. Cuban cũng… phải cười. Trong tiếng cười ấy, là sự gượng gạo, hay hứng khởi? Và giá trị bao nhiêu? Chỉ có ông ta biết rõ.
Mới chỉ năm 2024, Mark Cuban là một trong những tiếng nói ủng hộ Đảng Dân Chủ rõ ràng nhất trong giới doanh nhân Mỹ. Ông đã vận động cho bà Kamala Harris và từng xuất hiện bên cạnh bà tại các sự kiện tập trung vào việc hạ giá thuốc – đúng cái mục tiêu đưa ông đến Tòa Bạch Ốc hôm nay. Công ty Cost Plus Drugs của Mark Cuban, bán thuốc với giá minh bạch và cộng thêm một khoản lãi nhỏ, đã và đang làm đúng những gì tổ chức TrumpRx hứa hẹn sẽ mở rộng.
"Điều duy nhất tôi quan tâm là liệu họ có giúp giảm bớt căng thẳng cho người dân Mỹ không? Tất cả những chuyện chính trị chỉ làm tăng thêm căng thẳng mà thôi” – Mark Cuban phát biểu trong cuộc họp báo ở Tòa Bạch Ốc ngày 18/5, trực tiếp trước toàn thể công chúng.
Có lẽ để “giảm bớt căng thẳng” nên Mark Cuban đã xóa một bài đăng trên nền tảng X của mình: “Hãy chỉ cho tôi một người nào đó nghĩ rằng nền kinh tế y tế tại đất nước này đang được vận hành tốt. Đó chính là vấn đề lớn nhất về khả năng chi trả.”
Về mặt lý tưởng, đó là mục tiêu và nó chưa bao giờ là vấn đề. Chỉ có con đường dẫn đến mục tiêu đó là đáng suy xét.
Bây giờ, thông qua mối hợp tác với TrumpRx – một nền tảng mới do chính quyền Trump thành lập, được cho là giảm giá thuốc trực tiếp đến người tiêu dùng – công ty của Mark Cuban sẽ xuất hiện như một địa chỉ được giới thiệu ngay trên trang web mang tên vị tổng thống “Chúa chọn.” TrumpRx cung cấp hơn 600 loại thuốc generic, hứa hẹn mức tiết kiệm từ 25% trở lên.
Xét trên mọi thước đo của chính sách y tế dành cho người tiêu dùng, kết quả thực tiễn từ sáng kiến này có thể hữu ích đối với những người Mỹ có đời sống dưới mức trung bình, những người vốn không đủ khả năng chi trả cho các đơn thuốc của mình. Đặc biệt là trong thời kỳ và tổng thống Mỹ đã hai lần nhấn mạnh: “Tôi không quan tâm đến khả năng tài chính của người Mỹ.”
Như ông Mehmet Oz trong chính quyền Trump nói với giới báo chí, cứ ba người Mỹ thì lại có một người phải rời khỏi hiệu thuốc mà chẳng mua được gì. Nếu TrumpRx có thể thay đổi dù chỉ một phần nhỏ của thực trạng này, thì những con số thống kê về lợi ích mà nó mang lại sẽ là điều không thể chối cãi.
Đó là một quan điểm hoàn toàn có thể viện dẫn, và Mark Cuban đã sử dụng một cách hoàn hảo.
Khi một phóng viên hỏi liệu ông có nghĩ rằng người Mỹ nên nhìn các hành động của Trump qua lăng kính "phi đảng phái" hay không, Cuban nhanh chóng chuyển sang quảng cáo trang web của mình, nói những lời nghe có vẻ thực dụng nhưng thực ra là né tránh. Ông từ chối bình luận về việc mình từng ủng hộ bà Harris bằng phản hồi: “Tôi không muốn trả lời về quan điểm chính trị. Câu hỏi tiếp theo.”
Ông từ chối công khai đối mặt để giải thích về một người mà ông từng gọi là không đủ tư cách nắm giữ chức vụ, và giờ đây ông lại bày tỏ sự tán thành ngay trên bục phát biểu của Tòa Bạch Ốc.
Sự im lặng đến khó chịu về lời châm biếm của Trump dành cho Mark Cuban cho thấy trường hấp dẫn, thỏi nam châm chung quanh Donald Trump đã và vẫn trở nên quá mạnh để có thể cưỡng lại. Mạnh đến mức có thể phải trả giá nếu kháng cự.
Không phải vì họ đồng ý với ông ta. Mà vì cái giá của sự kháng cự ngày càng lộ rõ và “nạn nhân” ngày càng nhiều.
Cái Giá Của Sự Kháng Cự
Chỉ hai ngày trước khi Mark Cuban xuất hiện tại Tòa Bạch Ốc, Thượng Nghị Sĩ Bill Cassidy của bang Louisiana, một thượng nghị sĩ Cộng Hòa kỳ cựu hai nhiệm kỳ, một bác sĩ làm luật, và là chủ tịch đương nhiệm của Ủy ban Y tế, Giáo dục, Lao động và Hưu bổng Thượng Viện, đã ngã ngựa.
Ông Cassidy về đích hạng ba trong cuộc bầu cử sơ bộ Đảng Cộng Hòa tại bang nhà, với chưa đầy một phần tư số phiếu. Ông không lọt vào vòng hai. Sự nghiệp chính trị của ông, theo đánh giá của hầu hết mọi người, đã chấm dứt.
“Tội lỗi” của Cassidy, trong mắt cử tri Cộng Hòa Louisiana, tuy chỉ có một, nhưng không thể tha thứ. Đó là ông bỏ phiếu kết tội Donald Trump sau vụ tấn công Điện Capitol ngày 6 tháng 1. Ông là một trong bảy thượng nghị sĩ Cộng Hòa làm như thế, và là người duy nhất trong số đó phải đối mặt với một cuộc bầu cử sơ bộ thù địch với Trump.
Vì lá phiếu ấy, Trump đã vận động đưa Dân biểu Julia Letlow ra làm đối thủ, và tuyên bố trên Truth Social rằng sự "phản bội của Cassidy với người đã giúp ông đắc cử nay đã trở thành huyền thoại." Hôm thứ Bảy, cử tri Louisiana đã đồng ý với điều đó.
Đau đớn là dù ông đã nỗ lực “hàn gắn” hoặc “phẫu thuật” để xóa đi vết sẹo đó trong tâm trí của Trump bằng lá phiếu bầu cho Robert F. Kennedy Jr. trở thành bộ trưởng Bộ Y Tế, trao quyền kiểm soát chính sách tiêm chủng quốc gia vào tay một trong những nhân vật hoài nghi vaccine nổi bật nhất nước Mỹ. Kết quả là Trump vẫn không buông tha ông.
Tác giả Nicholas Florko của The Atlantic đã hỏi Cassidy một câu để đời: “Liệu ông có hối tiếc về việc đã bỏ phiếu phê chuẩn ông Kennedy vào vị trí bộ trưởng Y Tế hay không?”
Nicholas Florko nói ông rất muốn biết câu trả lời, bởi lẽ bất chấp quyết định đó, sự nghiệp chính trị của ông Cassidy dường như đang đứng trước nguy cơ chấm dứt. Lá phiếu bầu cho Robert F. Kennedy Jr giờ đây đang trở thành một gánh nặng đè lên ông, và cũng không đủ để cứu vãn sự nghiệp chính trị của chính ông.
Điều làm cho sự thất bại của Cassidy trở nên đặc biệt đau xót không phải là logic chính trị, tức là cử tri sơ bộ trừng phạt một thượng nghị sĩ vì dám chống lại nhân vật thống trị của đảng, mà là sự mỉa mai sâu xa ẩn trong đó. Bill Cassidy, theo những nhận định khách quan nhất, là một trong những tiếng nói nghiêm túc nhất của Đảng Cộng Hòa về chính sách y tế tại Thượng Viện Mỹ. Ông đã dành nhiều năm soạn thảo luật về giá thuốc, Medicaid, và quyền của bệnh nhân. Trong những tháng cuối làm chủ tịch ủy ban, ông còn chủ động quảng bá cho chính TrumpRx, cho nó đại diện cho mô hình minh bạch, không qua trung gian mà bệnh nhân xứng đáng được hưởng. Ông liên tục gắn mình với các ưu tiên chính sách của một tổng thống đang từng bước thực hiện kế hoạch trả thù.
Sau khi thất cử vào đêm Thứ Bảy, Thượng Nghị Sĩ Cassidy phát biểu: "Đất nước chúng ta không phải của một cá nhân. Đó là phúc lợi của tất cả người Mỹ và là Hiến pháp của chúng ta.”
“Và nếu ai đó không hiểu điều đó mà lại cố kiểm soát người khác bằng cách sử dụng các đòn bẩy quyền lực, thì họ đang phục vụ chính mình, không phải phục vụ chúng ta.”
Bức tranh chính trị nước Mỹ đã được sắp xếp lại, không phải theo tư tưởng, không phải theo chính sách, cũng không phải theo lợi ích đảng phái theo nghĩa thông thường. Nó xoay quanh một câu hỏi duy nhất về lòng trung thành cá nhân: Bạn có hữu ích cho Trump hay không? Bạn có đứng trên sân khấu cùng ông ta, cười vào chính những lời chế giễu quá khứ của mình, hay bạn về đích hạng ba ở chính tiểu bang mình phục vụ suốt mười hai năm?
Mark Cuban đã chọn lên sân khấu. Cái giá ông trả rất nhỏ. Chỉ là vài câu hỏi khó chịu từ phóng viên, không cần phải uống một viên thuốc nào. Công ty của ông thêm uy tín, phân phối rộng hơn. Trump có được đối tác từ cánh trung (hoặc tả) cho một kế hoạch thâu tóm quyền lực và tăng tiền lợi nhuận.
Cuộc giao dịch thật gọn gàng.
Bill Cassidy đã chọn Hiến Pháp. Ông mất tất cả, chiếc ghế thượng nghị sĩ, diễn đàn, ảnh hưởng đối với chính những vấn đề y tế mà ông đã dành cả sự nghiệp để nghiên cứu. Đảng Cộng Hòa của ông, hay ít nhất những người đang đi bỏ phiếu ở Louisiana, không cần đến mẫu người trung thành như vậy.
Chúng ta, những di dân đến từ xứ sở của chế độ độc tài, nửa thế kỷ trước đã được nghe nhiều về sự vĩ đại của đất nước này đến từ từng cá nhân. Hay nói cách khác, lợi ích quốc gia luôn được đặt lên hàng đầu. Bill Cassidy đã tin vào điều đó và nói thẳng ra, vào một đêm mà chẳng ai lắng nghe. Mark Cuban cũng nói như thế, nhưng bên dưới lớp áo thực dụng và những hợp đồng hợp tác.
Niềm tin, hóa ra, không phải là thứ hiếm có nhất trong nền chính trị Mỹ lúc này. Dũng khí mới là “đất hiếm.” Và hơn bất cứ điều gì, nó lại là những gì cái bóng tối của nhiệm kỳ hai của Trump tiếp tục nuốt chửng, từng đoạn một, từng tiếng nói một. Vô cùng hiệu quả!
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình