Các mô hình dân chủ chân chính là gì?
Trong chính trị đương đại, có hai mô hình dân chủ chân chính. Đó là tổng thống chế như tại Hoa Kỳ và những nền dân chủ chịu ảnh hưởng Hoa Kỳ như Brasil, Argentina, hay quốc hội chế (hoặc đại nghị chế) tại Anh Quốc và những nền dân chủ chịu ảnh hưởng Anh Quốc như Canada, Úc.
Từ 2 mô hình đó nảy sinh một mô hình thứ 3 là mô hình hỗn hợp. Mô hình hỗn hợp này có khi thiên về tổng thống mạnh, như tại Pháp, có khi thiên về quốc hội mạnh như tại Đức, hoặc có khi phân chia quyền hành pháp giữa tổng thống và quốc hội.
Tuy nhiên tựu trung cũng chỉ có 2 mô hình dân chủ chính mà thôi.
Sự khác biệt giữa hai mô hình dân chủ này là gì?
Đó là mô hình tổng thống chế đặt căn bản trên tư tưởng của triết gia chính trị người Pháp Montesquieu với quan điểm Tam Quyền Phân Lập: có nghĩa là quyền lực chính trị chia làm 3 nhánh: Hành pháp (tổng thống), lập pháp (quốc hội) và tư pháp (Tối cao pháp viện và các tòa án) hoàn toàn độc lập với nhau. Nhân dân bầu cả hành pháp lẫn lập pháp.
Trong khi đó mô hình quốc hội chế đặt căn bản trên một quốc hội dân cử, và khái niệm chỉ đạo là “tính tối cao của quốc hội”(parliamentary supremacy). Ngoài ra, trong nghị trường quốc hội luôn có sự hiện diện của phe đa số nắm chính quyền (government) và còn có sự hiện diện của phe thiểu số đối lập chính thức( official opposition). Đảng nắm đa số trong quốc hội sẽ thành lập nên chính quyền (tức hành pháp). Như vậy hành pháp chỉ là sản phẩm của lập pháp (Quốc hội). Vì tính tối cao của quốc hội chế và không có tam quyền phân lập nên nhân dân chỉ bầu quốc hội là đủ.
Không có tam quyền phân lập thì tại sao dân chủ quốc hội chế như tại Anh Quốc, Canada và Úc lại là những nền dân chủ chân chính?
Lý do nằm ở 2 sự kiện chính:
- Có đối lập chính thức trong quốc hội và
- Sự độc lập của nghành tư pháp qua Hiến pháp thành văn (như tại Úc) hay bất thành văn (như tại Anh Quốc)
Có nghĩa là tuy không có tam quyền phân lập như tại Hoa Kỳ, nhưng quốc hội chế có đối lập chính thức trong quốc hội và có nhị quyền phân lập giữa lập pháp (quốc hội) và tư pháp.
Tại sao các chế độ độc tài cộng sản từ Liên Xô, các chế độ CS Đông Âu, đến Trung Quốc, Việt Nam, Bắc Hàn, Cuba, Lào đều theo quốc hội chế trên hình thức (dĩ nhiên không phải trong thực chất)?
Lý do thật đơn giản.
Đó là quốc hội chế dễ bị họ ngụy tạo và tiếm danh hơn.
Trước hết trong Hiến pháp 2013, điều 69 quy định rất long trọng:
“Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”
Đây chỉ là chiêu trò tiếm danh quốc hội chế và CSVN, cũng như những chế độ CS khác sử dụng các kỹ thuật sau đây để ngụy tạo:
- Trước hết họ tránh xa mô hình tổng thống chế vì mô hình này đòi hỏi quá lộ liễu 2 điều kiện nền tảng: một là tam quyền phân lập rõ rệt. Hai là phải bầu cử 2 lần. Một cho hành pháp (tổng thống) và một cho lập pháp (quốc hội). Trong khi đó, nếu chọn mô hình quốc hội chế thì chỉ cần bầu cử lập pháp (quốc hội) là đủ. Khỏi bầu cử tới 2 cơ quan quyền lực, gây tranh cãi, rủi ro và tốn kém theo nhãn quan của họ.
- Sắp xếp (qua Mặt Trận Tổ Quốc hoặc một công cụ khác) để các ứng cử viên quốc hội toàn là đảng viên hoặc 90% đảng viên để vô hiệu hóa sự hiện diện của đối lập trong quốc hội.
- Một khi nắm trọn quốc hội trong tay thì họ dương cao ngọn cờ “tính tối cao của QH” qua điều 69, mà danh chánh ngôn thuận lãnh đạo tuyệt đối. Từ tính tối cao này của QH, đảng CSVN nghiễm nhiên bố trí đảng viên vào hành pháp (CT nước, thủ tướng và nội các), tư pháp (tòa án nhân dân). Nhìn bề ngoài thì có tam quyền nhưng hoàn toàn không có phân lập.
- Với đa số áp đảo, đôi khi lên đến 99 hoặc 100%, họ sắp xếp cho quốc hội thông qua một bản HP vô hiệu hóa tính độc lập của tư pháp. Như vậy không còn nhị quyền phân lập (giữa QH và tòa án) như trong chế độ dân chủ quốc hội chế chân chính nữa.
- Để chắc ăn hơn và giảm tối thiểu tối đa tủi ro từ nhân dân, họ còn hiến định hóa luôn độc quyền lãnh đạo của đảng qua điều 4 hiến pháp, nguyên tắc tập trung dân chủ… như đảng CSVN đã làm.
Với một bản hiến pháp 2013, bóp méo mô hình quốc hội chế như trên, đảng CSVN chỉ cần mỗi 5 năm bầu cử quốc hội một lần và toàn dân như ba ba bị rơi vào rọ.
Đó chính là lý do tại sao các đảng CS rất yêu thích mô hình quốc hội chế.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình