Năm nay trời đất có nhiều dấu hiệu lạ.Vào những ngày năm cùng tháng tận, thời tiết trở ấm bất thường. Nhiều hôm đạt kỷ lục. Ấm tới 50 độ F, hơn bình thường 15 độ. Trước đó, hầu như mùa thu đã chết (1). Mùa mà mọi người chờ đợi để mong "cảm cái lạnh se sẻ của bầu trời trong xanh, để ngắm sự trở màu của cây lá ở các khu rừng, để thì thầm:Em nghe chăng mùa thu, Lá thu kêu xào xạc, Con nai vàng ngơ ngác, Đạp trên lá vàng khô (2) hay để hỏi: Thu về em đã gặp Thu chưa (3)", đã không hề thấy xảy ra. Thật vậyï, chỉ có một bước nhảy vọt, từ hè sang đông, từ nóng bức sang lạnh giá. Và rừng thu thì vang vọng tiếng súng của hàng trăm ngàn tay săn.
Bắn gục một con nai vàng đang soi bóng bên bờ suối, một hình ảnh thô bạo. Thế nhưng, đó là một giải pháp được khuyến khích. Lý do làhươu nai sinh sản nhiều quá. Loài dê có khác. Chúng còn đe dọa gieo rắc bệnh dịch như bệnh bò dại ở bên Anh. Năm 1900 nước Mỹ chỉ có dưới một triệu. Hiện con số này lên đến gần 29 triệu con. Chúng chạy lông ngông khắp nơi, phá làng, phá xóm, phá vườn tược, hoa màu. Mùa đông chúng còn táo tợn xông vào các nhà ở thôn quê để kiếm ăn. Thống kê cho biết, cả triệu con bị xe cán chết hàng năm, gây cho cả trăm người chết .Tổn hại vật chất đến cả tỉ đô la. Riêng tại Minnesota có 15,000 con nai bị xe tông; trên 200,000 con bị bắn hạ. Toàn tiểu bang này có 800,000 con.
"Hit and run" là một điều cấm kỵ. Chẳng may húc phải một nàng nai tơ thì sao" Nếu không hề gì thì cứ việc đường ta ta cứ đi. Lỡ hit thìø cứ run. Phải chăng loài thú thuộc đẳng cấp thấp kém so với loài người" Cũng xương, cũng thịt, máu cũng đỏ vậy. Hàng ngày có biết bao chim chóc, hươu nai, chồn, cáo, sóc, thỏ phơi thây ở các xa lộ" Xe cán chó có gì là quan trọng. Chưa thấy một ông cảnh sát nào làm biên bản về vụ một con vịt bị cán chết bấy. Tôi nhớ đọc đâu đó hàng năm có hơn bốn triệu con bị xe tông chết, bị cán nhầy nhụa, máu me be bét ở các con đường trên toàn nước Mỹ. Có vị nào trải qua kinh nghiệm cán phải một con vật chưa"
Chuyệân hai con chim
Tôi không tông phải nai nhưng có hai lần xe tôi đụng hai con chim. Lần thứ nhất vào một hôm đầu xuân cách đây mấy năm. Hết tuyết, hết lạnh. Vào sở, nhìn qua khung cửa sổ thấy cảnh vật rạng rỡ. Cây cối bắt đầu đâm chồi nẩy lộc. Màu xanh của cây cỏ chan hòa khắp nơi. Nắng ấm long lanh. Tiết xuân phơi phới, tươi mát. Chim, sóc nhảy hót từ cành này sang cành khác, hớn hở. Thiên nhiên như mời gọi. Máu giang hồ vặt lại nổi lên. Tôi lấy xe lái đi vòng vòng, chầm chậm. Hết đường này sang đường khác, cả giờ, rồi ra ngoại ô.
Đồng trống. Đường vắng. Trời xanh mây trắng, Một buổi sáng thật dể chịu, êm ả. Trước mặt, một đàn chim đang nô đùa ở giữa lộ. Xe trờ tới. Cả đàn bay vút lên. Một con va vào xe. Qua kính chiếu hậu tôi thấy một vật đen đen nằm ở bên đường. Xuống xe, tới gần. Một con chim sẻ mắt nhắm, thoi thóp. Aáp trong long bàn tay, tôi còn cảm thấy hơi ấm ấm của nó tỏa ra. Một lúc rồi xụi lơ, lạnh dần. Tôi đã làm chết một con chim. Tôi tự trách, nếu cứ ngồi ở sở làm việc, nhâm nhi cà phê thưởng xuân thì đâu có can tộâi sát sanh" Làm gì bây giờ" Đem nó về nha,ø ra chôn ở gốc cây. Vừa làm vừa sợ hàng xóm biết; họ sẽ cười cho.
Lần thứ nhì vào mùa hè năm nay. Đưa con đi học tiếng Việt. Con cắp sách đến lớp. Cha mang sách về sau buổi học. Cứ thế, đều đặn. Một lần vừa vô tới nhà thìø tôi mới sực nhớ là để quên đâu đó trong chùa mấy cuốn sách mà con tôi trao cho tôi. Vội vàng lái trở lại chùa. Trên đường một đàn chim bay vút qua. Tôi nghe một tiếng sọat. Một vật đen lù lù nằm trên lộ. Tấp xe vào lề. Một con chim, đuôi dài, lông màu xanh rất đẹp, nằm bất động. Cái quên không làm chết người nhưng làm chết một con vật. Nếu không quay lại chùa thì con chim này đâu có tông vào xe. Đem về nhà. Lại nhìn trước nhìn sau không thấy ai, chôn con chim, ngay chỗ con chim năm trước. Thế là hai con có đôi có bạn; không lẻ loi một mình.
Sự sống và sự chết
Thường thường có sự sống nằm trong sự chết. Theo đài Á Châu Tự Do, trong một bài đặc ký, tại Tây Tạng, xác người chết được cắt thành miếng nhỏ, ném cho chim ưng ăn. Đám tang điểu táng, theo truyền thống Tây Tạng diễn ra như vậy. Dân Tây Tạng tin tưởng là làm thế, người chết sẽ bớt nghiệp chướng để kiếp sau được nhiều phúc hơn. Người tổ chức tang lễ nói rằng hàng ngày, cứ đến giờ ăn là các chim thiêng bay tới. Xương của ngưồi qua đời được đem đập vụn trong khi những miếng thịt từ cái xác cắt ra, trộn với bột, trứng, và rau thơm để chim thiêng thêm ngon miệng.
Anh Tenor Taring làm việc trong ban tiếng Tây Tạng của Đài Á Châu Tự Do giải thích rằng, phong tục này liên quan đến đạo Phật truyền thống của người Tây Tạng, dạy là hãy luôn làm điều ích lợi. Thân xác ta chỉ là thịt xương, không có ích gì sau khi chết đi. Cho chim ưng ăn thì có ích hơn. Anh Taring cho biết là dân Tây Tạng, có tới 90% theo tục lệ đó. Họ hàng người chết đi theo đám tang ra ngoài núi, chứ gia đình không đi. Anh nói tiếp là anh từng thấy cảnh đem xác người cho chim ưng ăn. Xác để trên tảng đá, phu nhà đòn tới cắt thành những miếng nhỏ, đem xương ra đập vụn cho chim ưng dễ ăn hơn.
Về cái chết của hai con chim tôi chẳng thấy có sự sống nằm trong sự chết. Cũng chẳng phải lỗi tại tôi mọi đàng. Nó có vẻ phi lý và tình cờ. Người Mỹ thường hay nói wrong place, wrong time hay right place, right time cho những sư việc không thể giải thích được. Vì ham ngắm trời đất,ø quên trước quên sau, nếu tôi đi lối khác, chậm hay nhanh hơn, đâu có ra cơ sự" Ngược lại, tôi có một người cháu, Hoàng Phan Nam Phương, làm việc cho hãng Fred Alger & Co Inc., ở World Trade Center, New York. Ngày 11 tháng 9 năm ngoái, quên thẻ an ninh vô cửa, cô phải nán lại lầu một làm thủ tục thì khủng bố 9/11 xảy ra. Nhờ ở tầng trệt, côõ kịp thoát ra ngoài. Toàn thể đồng nghiệp trên tầng lầu 93 chết hết; trong đó có người bạn Phạm Tú Anh, 42 tuổi, mới đi làm lại một ngày sau sáu tuần nghỉ hộ sản cho đứa con đầu lòng.
Hiện tại tuyệt vời
Hòa thượng Thích Trí Siêu trong tập Vô Ngã cho rằng đa số Phật tử đến với đạo Phật đều biết và công nhận đời là vô thường. Biết là vô thường, nhưng thấy được vô thường là một chuyện khác. Theo Hòa Thượng có một loại "sát na vô thường", tức sự biến chuyển sinh diệt trong từng giây phút. Chúng ta ngoài miệng nói vô thường nhưng trong thâm tâm thì lại cho sự vật rất là thường (tức luôn luôn là như vậy, không thay đổi, không biến chuyển, sinh diệt). Hòa thượng viết, "thực tướng của sự vật là vô thường. Nếu thấy rõ vô thường thì ta sẽ sống tự tại và luôn luôn hỹ xa"û.
Khó quá. Làm sao ngộ được điều này" Thế gian thì lắm chuyện. Sinh sự và sự sinh. May rũi, rũi may, có có, không không, đủ thứ. Lại thêm, tham, sân, si, và nhiều thóiù hư , tật xấu thường tình khác. Dù rằng đã trải qua bao cuộc bể dâu, tị nạn tôi vẫn thấy cái bóng của bất trắc, đổ nát, chiến tranh là một đe dọa lớn, bao trùm, ảnh hưởng mọi sinh hoạt. Vậy, hãy nắm giữ lấy cái Hiện Tại Tuyệt Vời; An lạc từng bước chân (4): sống thực, yêu đời, yêu người vì Cuộc Đời Đó Có Bao Lâu Mà Hững Hờ"(5)
Cuối năm đem chuyện may rủi, chim chóc ra tán hưu tán nai thì thiệt là "vô thường". Phải không quí vị"
Saint Paul.
12/02.
*1:Phạm Duy; 2: Lưu Trọng Lưu; 3:Đinh Hùng; 4: Thích Nhất Hạnh; 5: Trinh Công Sơn.
Bắn gục một con nai vàng đang soi bóng bên bờ suối, một hình ảnh thô bạo. Thế nhưng, đó là một giải pháp được khuyến khích. Lý do làhươu nai sinh sản nhiều quá. Loài dê có khác. Chúng còn đe dọa gieo rắc bệnh dịch như bệnh bò dại ở bên Anh. Năm 1900 nước Mỹ chỉ có dưới một triệu. Hiện con số này lên đến gần 29 triệu con. Chúng chạy lông ngông khắp nơi, phá làng, phá xóm, phá vườn tược, hoa màu. Mùa đông chúng còn táo tợn xông vào các nhà ở thôn quê để kiếm ăn. Thống kê cho biết, cả triệu con bị xe cán chết hàng năm, gây cho cả trăm người chết .Tổn hại vật chất đến cả tỉ đô la. Riêng tại Minnesota có 15,000 con nai bị xe tông; trên 200,000 con bị bắn hạ. Toàn tiểu bang này có 800,000 con.
"Hit and run" là một điều cấm kỵ. Chẳng may húc phải một nàng nai tơ thì sao" Nếu không hề gì thì cứ việc đường ta ta cứ đi. Lỡ hit thìø cứ run. Phải chăng loài thú thuộc đẳng cấp thấp kém so với loài người" Cũng xương, cũng thịt, máu cũng đỏ vậy. Hàng ngày có biết bao chim chóc, hươu nai, chồn, cáo, sóc, thỏ phơi thây ở các xa lộ" Xe cán chó có gì là quan trọng. Chưa thấy một ông cảnh sát nào làm biên bản về vụ một con vịt bị cán chết bấy. Tôi nhớ đọc đâu đó hàng năm có hơn bốn triệu con bị xe tông chết, bị cán nhầy nhụa, máu me be bét ở các con đường trên toàn nước Mỹ. Có vị nào trải qua kinh nghiệm cán phải một con vật chưa"
Chuyệân hai con chim
Tôi không tông phải nai nhưng có hai lần xe tôi đụng hai con chim. Lần thứ nhất vào một hôm đầu xuân cách đây mấy năm. Hết tuyết, hết lạnh. Vào sở, nhìn qua khung cửa sổ thấy cảnh vật rạng rỡ. Cây cối bắt đầu đâm chồi nẩy lộc. Màu xanh của cây cỏ chan hòa khắp nơi. Nắng ấm long lanh. Tiết xuân phơi phới, tươi mát. Chim, sóc nhảy hót từ cành này sang cành khác, hớn hở. Thiên nhiên như mời gọi. Máu giang hồ vặt lại nổi lên. Tôi lấy xe lái đi vòng vòng, chầm chậm. Hết đường này sang đường khác, cả giờ, rồi ra ngoại ô.
Đồng trống. Đường vắng. Trời xanh mây trắng, Một buổi sáng thật dể chịu, êm ả. Trước mặt, một đàn chim đang nô đùa ở giữa lộ. Xe trờ tới. Cả đàn bay vút lên. Một con va vào xe. Qua kính chiếu hậu tôi thấy một vật đen đen nằm ở bên đường. Xuống xe, tới gần. Một con chim sẻ mắt nhắm, thoi thóp. Aáp trong long bàn tay, tôi còn cảm thấy hơi ấm ấm của nó tỏa ra. Một lúc rồi xụi lơ, lạnh dần. Tôi đã làm chết một con chim. Tôi tự trách, nếu cứ ngồi ở sở làm việc, nhâm nhi cà phê thưởng xuân thì đâu có can tộâi sát sanh" Làm gì bây giờ" Đem nó về nha,ø ra chôn ở gốc cây. Vừa làm vừa sợ hàng xóm biết; họ sẽ cười cho.
Lần thứ nhì vào mùa hè năm nay. Đưa con đi học tiếng Việt. Con cắp sách đến lớp. Cha mang sách về sau buổi học. Cứ thế, đều đặn. Một lần vừa vô tới nhà thìø tôi mới sực nhớ là để quên đâu đó trong chùa mấy cuốn sách mà con tôi trao cho tôi. Vội vàng lái trở lại chùa. Trên đường một đàn chim bay vút qua. Tôi nghe một tiếng sọat. Một vật đen lù lù nằm trên lộ. Tấp xe vào lề. Một con chim, đuôi dài, lông màu xanh rất đẹp, nằm bất động. Cái quên không làm chết người nhưng làm chết một con vật. Nếu không quay lại chùa thì con chim này đâu có tông vào xe. Đem về nhà. Lại nhìn trước nhìn sau không thấy ai, chôn con chim, ngay chỗ con chim năm trước. Thế là hai con có đôi có bạn; không lẻ loi một mình.
Sự sống và sự chết
Thường thường có sự sống nằm trong sự chết. Theo đài Á Châu Tự Do, trong một bài đặc ký, tại Tây Tạng, xác người chết được cắt thành miếng nhỏ, ném cho chim ưng ăn. Đám tang điểu táng, theo truyền thống Tây Tạng diễn ra như vậy. Dân Tây Tạng tin tưởng là làm thế, người chết sẽ bớt nghiệp chướng để kiếp sau được nhiều phúc hơn. Người tổ chức tang lễ nói rằng hàng ngày, cứ đến giờ ăn là các chim thiêng bay tới. Xương của ngưồi qua đời được đem đập vụn trong khi những miếng thịt từ cái xác cắt ra, trộn với bột, trứng, và rau thơm để chim thiêng thêm ngon miệng.
Anh Tenor Taring làm việc trong ban tiếng Tây Tạng của Đài Á Châu Tự Do giải thích rằng, phong tục này liên quan đến đạo Phật truyền thống của người Tây Tạng, dạy là hãy luôn làm điều ích lợi. Thân xác ta chỉ là thịt xương, không có ích gì sau khi chết đi. Cho chim ưng ăn thì có ích hơn. Anh Taring cho biết là dân Tây Tạng, có tới 90% theo tục lệ đó. Họ hàng người chết đi theo đám tang ra ngoài núi, chứ gia đình không đi. Anh nói tiếp là anh từng thấy cảnh đem xác người cho chim ưng ăn. Xác để trên tảng đá, phu nhà đòn tới cắt thành những miếng nhỏ, đem xương ra đập vụn cho chim ưng dễ ăn hơn.
Về cái chết của hai con chim tôi chẳng thấy có sự sống nằm trong sự chết. Cũng chẳng phải lỗi tại tôi mọi đàng. Nó có vẻ phi lý và tình cờ. Người Mỹ thường hay nói wrong place, wrong time hay right place, right time cho những sư việc không thể giải thích được. Vì ham ngắm trời đất,ø quên trước quên sau, nếu tôi đi lối khác, chậm hay nhanh hơn, đâu có ra cơ sự" Ngược lại, tôi có một người cháu, Hoàng Phan Nam Phương, làm việc cho hãng Fred Alger & Co Inc., ở World Trade Center, New York. Ngày 11 tháng 9 năm ngoái, quên thẻ an ninh vô cửa, cô phải nán lại lầu một làm thủ tục thì khủng bố 9/11 xảy ra. Nhờ ở tầng trệt, côõ kịp thoát ra ngoài. Toàn thể đồng nghiệp trên tầng lầu 93 chết hết; trong đó có người bạn Phạm Tú Anh, 42 tuổi, mới đi làm lại một ngày sau sáu tuần nghỉ hộ sản cho đứa con đầu lòng.
Hiện tại tuyệt vời
Hòa thượng Thích Trí Siêu trong tập Vô Ngã cho rằng đa số Phật tử đến với đạo Phật đều biết và công nhận đời là vô thường. Biết là vô thường, nhưng thấy được vô thường là một chuyện khác. Theo Hòa Thượng có một loại "sát na vô thường", tức sự biến chuyển sinh diệt trong từng giây phút. Chúng ta ngoài miệng nói vô thường nhưng trong thâm tâm thì lại cho sự vật rất là thường (tức luôn luôn là như vậy, không thay đổi, không biến chuyển, sinh diệt). Hòa thượng viết, "thực tướng của sự vật là vô thường. Nếu thấy rõ vô thường thì ta sẽ sống tự tại và luôn luôn hỹ xa"û.
Khó quá. Làm sao ngộ được điều này" Thế gian thì lắm chuyện. Sinh sự và sự sinh. May rũi, rũi may, có có, không không, đủ thứ. Lại thêm, tham, sân, si, và nhiều thóiù hư , tật xấu thường tình khác. Dù rằng đã trải qua bao cuộc bể dâu, tị nạn tôi vẫn thấy cái bóng của bất trắc, đổ nát, chiến tranh là một đe dọa lớn, bao trùm, ảnh hưởng mọi sinh hoạt. Vậy, hãy nắm giữ lấy cái Hiện Tại Tuyệt Vời; An lạc từng bước chân (4): sống thực, yêu đời, yêu người vì Cuộc Đời Đó Có Bao Lâu Mà Hững Hờ"(5)
Cuối năm đem chuyện may rủi, chim chóc ra tán hưu tán nai thì thiệt là "vô thường". Phải không quí vị"
Saint Paul.
12/02.
*1:Phạm Duy; 2: Lưu Trọng Lưu; 3:Đinh Hùng; 4: Thích Nhất Hạnh; 5: Trinh Công Sơn.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình