Sài Gòn Ơi

Thuyết cho rằng Van Gogh chết vì bị sát hại (hay ngộ sát) lần đầu được nêu ra một cách nghiêm túc vào năm 2011, trong một cuốn tiểu sử công phu của hai nhà văn Mỹ, Steven Naifeh và Gregory White Smith. Trong cuốn "Van Gogh: The Life" (Van Gogh: Cuộc Đời), hai ông viết rằng Van Gogh bị bắn vào bụng ngày 27 tháng 7 năm 1890, do René Secrétan, một thiếu niên 16 tuổi đang nghỉ hè ở Auvers-sur-Oise, người thường chọc phá họa sĩ. Van Gogh lảo đảo về được tới quán trọ, và hai ngày sau chết vì vết thương. Hai tác giả xây dựng thuyết này dựa trên một cách diễn giải đầy tưởng tượng về một cuộc phỏng vấn Secrétan trả lời năm 1957, chỉ vài tháng trước khi ông qua đời.

Cách đây vừa tròn hai thập niên, nhân viên quan thuế biên phòng Pháp, trong một cuộc xét kiểm soát thường lệ, đã chặn giữ một chiếc xe toan vượt biên giới sang Thụy Sĩ. Trong xe, người ta khám phá ra nhiều họa phẩm chở lậu, không có giấy phép xuất cảnh, trong số đó có một bức tranh khắc của danh họa Nga Marc Chagall. Những kẻ chuyên chở lập tức bị bắt giữ và phạt vạ, còn các họa phẩm thì bị tịch thu. Kể từ đó, chúng bị bỏ quên trong kho quan thuế, chìm vào quên lãng, theo tường thuật của ký giả Adam Sage trên nhật báo Times of London

Một sáng tháng Chín năm 1962, nữ sử gia nghệ thuật Margrit Lisner đặt chân đến quảng trường Santo Spirito với tâm trạng không vui. Bà đang ở Florence để nghiên cứu về các cây thập giá rải rác khắp miền Tuscany, và hôm ấy, do một sự may mắn tưởng như có bàn tay xếp đặt, bà chẳng muốn bước vào thư viện Viện Kunsthistorisches để làm việc.

Khi Donald Trump tấn công hệ thống bảo tàng Smithsonian, ông không chỉ nhắm vào một cơ sở văn hóa. Ông đang tìm cách kiểm soát câu chuyện nước Mỹ – và thu hẹp xem những ai được quyền bước vào câu chuyện đó.

Một ngày hè 1905, Louis Vauxcelles đi tàu ra Giverny thăm nhà một họa sĩ đã ngoài lục tuần. Ông thấy Monet bước ra đón mình trong một bộ đồ ca rô màu kem, áo sơ mi lụa xanh, mũ da sậm màu, giày cao cổ da đỏ. Ăn mặc như một tay phong lưu hơi phù phiếm, nhưng vừa ăn trưa xong là ông vội giục khách: “Phải ra ao ngay, hoa súng sẽ khép lại trước năm giờ.” Họ đi xuống vườn. Vauxcelles kể lại, ông như lim dim trong một cơn mộng.

Một bức tranh của danh họa Pablo Picasso bị đánh cắp trước đây vừa được phát hiện trong một cuộc bố ráp đường dây ma túy tại vùng ngoại ô Paris. Theo nguồn tin từ cảnh sát Pháp, cuộc đột kích diễn ra tuần qua tại Champigny-sur-Marne đã phát giác nhiều tang vật gồm tiền mặt, cần sa, hàng hiệu—và đáng chú ý nhất là một bức tranh Picasso trị giá hàng chục triệu euro. Ngôi nhà bị khám xét được cho là thuộc về người dì của một nghi can buôn ma túy.

Có lẽ, mọi câu chuyện về Georgia O’Keeffe đều nên bắt đầu từ một bức tranh bị vẽ đè lên. Mùa Đông 1907, trong một lớp học ở New York, cô sinh viên trẻ mang đến lớp bài tập của mình: hai cây dương dựng thẳng, bầu trời chảy giữa những cành khô được vạch ra dứt khoát, trong trẻo. Một chàng trai trong lớp, tốt bụng theo kiểu “thầy đời”, bảo cô: phải như thế này mới là hội họa, rồi cầm ngay bức tranh, rắc lên đó những chấm đỏ, xanh, lục, bôi nhòa đường nét, miệng thao thao giảng về Ấn tượng. Cô gái ngồi nhìn. Sau này bà kể lại, bà không hiểu gì về những danh từ mới mẻ ấy, chỉ biết bức tranh của mình đã bị làm hỏng. Ở đâu đó giữa lớp học náo nhiệt của thành phố này, một người đàn bà trẻ lặng lẽ rút ra một quyết định rất nhỏ mà rất triệt để: từ nay, không để ai vẽ thay mắt mình trên mặt toan nữa

Tôi có một nữ đồng nghiệp cùng gia đình vượt biên năm 10 tuổi, ở Mỹ nay đã hơn 40 năm. Chuyện cô nói tiếng Mỹ rành hơn tiếng Việt là điều dễ hiểu. Điều làm tôi ngạc nhiên là giọng nói, tính tình của cô lại rặc Nam Bộ, hơn nhiều cô gái quê ở Việt Nam ngày nay nữa. Cô sinh ra và lớn lên ở Long Xuyên; cha mẹ từng có ruộng cò bay thẳng cánh. Hỏi về chợ Long Xuyên, giòng An Giang, xứ Bảy Núi ra sao, cô chẳng nhớ. Nhưng vốn từ ngữ Việt của cô thì đặc sệt tính chất phác của vùng đồng bằng sông Cửu Long. “…Chèn đéc ơi, coi chừng dìa nhà dợ úynh phù mỏ …”; “Bà mẹ nó!” “…Khổ cho con nhỏ già này…”; “Ông già tía guên gồi…” Cô giải thích rằng từ lúc sang Mỹ, ở nhà vẫn nói chuyện với ba má bằng tiếng Việt, vì vậy mà không quên. Nhưng điều đó không giải thích được tại sao tâm tính của cô vẫn giữ nguyên chất thật thà, hồn nhiên của một cô gái quê miền Nam, mặc dù cô sống hoàn toàn như một “Mỹ con”.