Hôm nay,  

Gọi Tên Bốn Mùa

27/03/202600:00:00(Xem: 1616)

em lễ chùa này
 
Có một lần ngồi nhâm nhi ly rượu vang Ý tại một quán nhỏ bên bờ kênh đào thơ mộng của Venice, nhìn những căn nhà cổ soi bóng nước, nhìn tài tử giai nhân dập dìu qua lại, tôi chợt nghĩ đến nhạc sĩ cổ điển người Ý Antonio Vivaldi. Ông sinh ra ở thành phố tình yêu này. Một xứ sở với thiên nhiên đẹp, con người đẹp, âm nhạc đẹp, thì người ta dễ yêu nhau lắm, mùa nào cũng là mùa của tình yêu!
 
Tác phẩm nổi tiếng nhất của Vivaldi chính là bản Concerto Bốn Mùa soạn cho violin và dàn nhạc. Đây là một bức tranh tuyệt đẹp, vẽ phong cảnh sống động của bốn mùa xuân-hạ-thu-đông, được phát họa bằng những nốt nhạc. Tổ khúc có bốn concerto; mỗi concerto có ba chương ngắn với bốn chủ đề Xuân-Hạ-Thu- Đông. Có lần một người bạn hỏi tôi làm sao để cảm nhận được rằng âm nhạc cổ điển có thể tả cảnh mà không sử dụng đến lời ca? Tôi đề nghị bạn nghe tổ khúc Bốn Mùa. Nghe nhạc cổ điển không lời cần nhiều đến trí tưởng tượng. Chương Một của bản concerto đầu tiên-Mùa Xuân- được viết ở cung Mi trưởng. Ngay từ những giai điệu đầu tiên, người nghe có thể tưởng tượng ra cảnh đất trời huy hoàng, hân hoan vào xuân. Ngay sau đó là tiếng các cây vĩ cầm đối đáp với nhau tựa như tiếng chim ríu rít líu lo chào xuân trên cành. Rồi cả dàn nhạc du dương với giai điệu như làn gió xuân mơn man:

 
Concerto Mùa Hè được viết ở cung Sol thứ. Ở Chương Ba, người nghe có thể cảm nhận được bầu không khí nóng oi ả chuyển mình thành những cơn mưa giông mùa hè. Giai điệu dồn dập như tiếng gió rít, rồi những hạt mưa rào đổ xuống. Thỉnh thoảng có cả tiếng sấm vang rền trên bầu trời vần vũ:


 
Concerto Mùa Thu được viết ở cung Fa trưởng, đưa người nghe về khung cành thanh bình của chốn thôn quê. Chương Ba như phác họa một cuộc đi săn trong rừng thu, với nhịp điệu như bước chân nhanh của đoàn người cùng đàn chó săn, có tiếng kèn đi săn vang vọng trong khu rừng:


 
Rồi Mùa Đông đến u uất với cung Fa thứ (F minor). Nhưng trong chương hai được viết ở cung Mi giáng trưởng, giai điệu như để diễn tả một cuộc đi dạo tĩnh lặng trong khung trời tuyết rơi nhè nhẹ. Kỹ thuật búng dây (pizzicato) những cây violin làm nền khiến người nghe liên tưởng đến tiếng tuyết rơi trên mái hiên nhà.

 
Nay bàn về ca khúc. Nhiều ca khúc Việt Nam cũng có chủ đề bốn mùa, có xuân-hạ-thu-đông đi qua trong lời hát. Gọi Tên Bốn Mùa là một ca khúc nổi tiếng của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, với lời ca mạng đậm phong cách tình khúc nhạc Trịnh. Chữ nghĩa bóng bẩy ẩn dụ, kích thích trí tưởng tượng của người nghe. Có giai thoại cho rằng bài hát này viết về một người con gái trong mối tình đầu đơn phương của người nhạc sĩ. Người nghe có thể hình dung ra hình ảnh người thiếu nữ ở độ tuổi xuân thì, hư hư thực thực ẩn hiện trong trời đất thay đổi theo bốn mùa:

Em đứng lên gọi mưa vào Hạ
Từng cơn mưa từng cơn mưa
Từng cơn mưa mưa thì thầm dưới chân ngà
Em đứng lên mùa Thu tàn tạ
Hàng cây khô cành bơ vơ
Hàng cây đưa em đi về giọt nắng nhấp nhô
Em đứng lên mùa Đông nhạt nhòa
Từng đêm mưa từng đêm mưa
Từng đêm mưa mưa lạnh từng ngón sương mù
Em đứng lên mùa Xuân vừa mở
Nụ xuân xanh cành thênh thang
Chim về vào ngày tuổi em trên cành bão bùng
Rồi mùa Xuân không về
Mùa Thu cũng ra đi
Mùa Đông vời vợi
Mùa Hạ khói mây
Rồi từ nay em gọi
Tình yêu dấu chim bay
Gọi thân hao gầy
Gọi buồn ngất ngây…
 
Đúng là lời ca làm người con gái với mái tóc “dài đêm thần thoại” càng thêm hư ảo. Giọng hát liêu trai của Khánh Ly với tiếng đàn guitar thùng thâu âm trước 1975 thật thích hợp ngữ cảnh của bài hát:

 
Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ thường biết đến nhiều nhất qua bài hát Bồng Hồng Cài Áo về tình mẫu tử; hay bài Thương Quá Việt Nam về tình yêu quê hương đất nước. Có người ngạc nhiên khi biết tình khúc Tóc Mây cũng là của Phạm Thế Mỹ, với lời ca vô cùng thơ mộng, lãng mạng. Trong ca khúc này cũng có hình ảnh một người con gái với mái tóc dài, nhưng quyến rũ và gợi tình hơn:
Theo gió heo may đến đêm gọi tình
Một trời áo tím trong mắt trên môi
Như chiếc nôi êm ru cơn mộng lành
Gọi vầng trăng cũ sáng cho hồn vui
Như cánh hoa đêm đong đưa nụ tình
Gọi mời cơn gió hôn lá trên cao
Như cánh chim đêm bơ vơ một mình
Trời bao nhiêu gió tóc bao nhiêu buồn…
Rồi người con gái tóc dài xuất hiện qua bốn mùa, làm xôn xao tâm hồn tương tư của người nhạc sĩ:

…Mùa hè vui đôi chân chấp cánh
Tóc mây hồng cho mắt long lanh
Trời mùa đông môi em thắp nắng
Tóc mây dài, chân vui đường vắng
Rồi mùa xuân cây thay áo mới
Tóc mây vàng cho nắng thêm tươi
Rồi mùa thu xôn xao lá úa
Tóc mây buồn phủ kín tim tôi…

Qua giọng hát Thái Hiền, người con gái đẹp như trong tranh ấy lại càng thêm thanh thoát:


 
Đức Huy là một nhạc sĩ đa tài, đa tình. Ông viết nhiều tình khúc nổi tiếng từ trước 1975 như "Cơn Mưa Phùn" (1968), "Bay Đi Cánh Chim Biển" (1972), "Nếu Xa Nhau" (1970). Sau 1975 ra hải ngoại, sức sáng tác của Đức Huy vẫn mạnh mẽ. Nhạc của ông trẻ trung, mang phong cách nhạc Tây Phương, lời ca tình tứ, có đôi khi thật chân thành trong tình yêu. Ca khúc “Sao Vẫn Còn Mưa Rơi” được sáng tác vào năm 1984. Trong bài hát cũng có bốn mùa, nhưng không có người con gái nào xuất hiện, mà chỉ là tình cảm thương nhớ của người nhạc sĩ theo năm tháng về một cuộc tình vừa tan vỡ:
Bắt đầu trời vào đông
nhìn hàng cây trơ lá
những tháng dài chờ trông
từ ngày em vắng xa
Em đi làm nhung nhớ
niềm nhung nhớ chơi vơi
bây giờ là tháng hai
sao vẫn còn mưa rơi
Thế rồi trời vào xuân
tưởng rằng em sẽ đến
những tháng dài màn đêm
nào ngờ em đã quên
Em đi về nơi ấy
về nơi ấy xa xôi
bây giờ là tháng tư
sao vẫn còn mưa rơi…
…Thế rồi trời vào thu
nhìn hàng cây trút lá
những tháng dài chờ trông
từ ngày em vắng xa
trên con đường em bước
một chiếc bóng đơn côi
bây giờ là tháng mười
sao vẫn còn mưa rơi...

Giai điệu và lời hát đều tuyệt đẹp! Giai điệu trưởng mà vẫn man mác buồn. Trong tiếng guitar thùng lãng đãng, Đức Huy tự đàn tự hát Sao Vẫn Còn Mưa Rơi như lời kể về một người tình đã chia tay trong nhớ nhung lưu luyến:

 
Nói đến tình khúc thì không thể không nhắc đến Phạm Duy. Loạt ca khúc phổ thơ Phạm Thiên Thư vào khoảng đầu thập niên 1970s đã ghi dấu ấn trong lòng khán giả hâm mộ với những tình khúc bất hủ như Ngày Xưa Hoàng Thị, Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng. Em Lễ Chùa Này cũng nằm trong loạt sáng tác này, Phạm Duy phổ nhạc bài thơ Thoáng Hương Qua của Phạm Thiên Thư, kể về một mối tình qua bốn mùa, nhưng kết thúc buồn với sinh ly, tử biệt. Có giai thoại cho rằng trong thời gian còn là tu sĩ, nhà thơ chứng kiến hình ảnh thơ mộng, tựa như một mối tình chỉ mới thoáng qua giữa một chú tiểu và một cô gái trẻ đi lễ chùa quanh năm. Cả hai chỉ ở độ tuổi trăng tròn, gặp nhau mỗi khi cô gái lên chùa lễ Phật. Cô gái qua đời chỉ khoảng một năm sau, được an táng tại chùa. Hoàn cảnh bi thương đủ cảm hứng cho những dòng thơ tình nhưng vẫn thoát tục.
 
Em Lễ Chùa Này được Phạm Duy phổ thơ khá phóng khoáng, chỉ lấy ý chứ không theo nguyên bản của bài thơ. Dưới đây là một trích đoạn của bài thơ Thoáng Hương Qua:
Đầu xuân em lễ chùa này
Có búp lan vàng khép nép
Vườn trong thoáng làn hương bay
Bãi sông lạc con bướm đẹp
Vào hạ em lễ chùa này
Trên đồi trái mơ ửng chín
Lò hương có làn trầm bay
Vờn trên bờ tóc bịn rịn
Giữa thu em lễ chùa này
Lầu chuông có con chim hót
Tiếng ca theo làn gió may
Lá vàng sương gieo nhẹ hạt
Sang đông em lễ chùa này
Ngoài sân có mưa bụi bay
Hắt hiu trong cành gió bấc
Vườn chùa rụng cánh lan gầy
Cuối đông đưa em tới đây
Trong lòng áo quan gỗ trắng
Tóc em tợ óng làn mây
Cội hoa tưởng ai trầm lặng…
 
Và trích đoạn của lời ca Em Lễ Chùa Này:
Đầu mùa xuân cùng em đi lễ
Lễ chùa này vườn nắng tung bay
Và ngàn lau vàng màu khép nép
Bãi sông bay một con bướm đẹp
Mùa hạ qua cùng em đi lễ
Trái mơ ngon đồi gió mơn man
Từ lò hương làn trầm nghi ngút
Khói hương thơm bờ tóc em vờn
Rồi mùa thu cùng em đi lễ
Có con chim đậu dưới gác chuông
Hòa lời ca vào làn sương sớm
Gió heo may rụng hết lá vàng
Vào mùa đông cùng em đi lễ
Lễ chùa này một thoáng mưa bay
Và ngoài sân vài cành khô gẫy
Gió lung lay một cánh lan gầy
Tàn mùa đông vào chùa bỡ ngỡ
Tiễn đưa em trong áo quan này
Từng cội hoa trầm lặng thương nhớ
Tóc em xưa tơ óng như mây…

Có thể nhận thấy Phạm Duy như viết lại lời nhưng vẫn theo sát với ý tứ của bài thơ, một điều mà không phải nhạc sĩ phổ thơ nào cũng làm được. Thủ pháp âm nhạc của Phạm Duy trong Em Lễ Chùa Này rất độc đáo. Giai điệu chính ở cung La trưởng bốn câu đơn giản, trong sáng, lập lại trong hai phiên khúc đầu tiên (xuân- hạ). Sang phiên khúc thứ ba (thu) giai điệu được chuyển tông lên một quãng bốn (từ La trưởng lên Re trưởng), rồi trở về La trưởng ở phiên khúc thứ tư (đông). Ở phiên khúc thứ năm (cuối đông) khi cô gái qua đời, giai điệu được chuyển thành cung La thứ buồn bã, thương tiếc; trong phần nhạc đệm có cả tiếng mõ như bài kinh cầu tiễn đưa người vừa mất. Nghe Thái Thanh hát Em Lễ Chùa Này từ trước 1975 mới thấy được sự toàn bích của ca khúc phổ thơ này:



Nghe lại những tình khúc bốn mùa để thấy khi người ta yêu nhau, mùa nào cũng là mùa tình yêu. Và cho dù cuộc tình kết thúc với sự chia xa, sự quyến rũ của tình yêu vẫn luôn mời gọi người tình đến với người tình. Cái đẹp của tình vui hay tình sầu vẫn là bất tử.
 
Doãn Hưng

Nói gì thì nói, màu da vẫn là loại “giấy tờ” đầu tiên mà nhân loại cấp cho nhau. Nó quyết định bạn được vào đâu, bị nhìn thế nào, bị xét đoán ra sao. Wole Soyinka từng nói: “Da tôi đen, nhưng trí óc tôi không có màu.” Thế mà biên giới thế giới lại chỉ hiểu được màu trắng. Có người bảo: “Đó là lỗi hệ thống.” Nhưng hệ thống nào lại sợ một ông già bảy mươi mấy tuổi với cây bút và mái tóc bạc như sợi chỉ khói?
Viet Film Festival Năm 2025 vẫn tiếp tục đặt những cột mốc mới, với hơn 100 phim gửi về tham dự. Trong đó, 60 phim được chọn – bao gồm 47 phim ngắn và 13 phim dài – đến từ các đạo diễn tại Hoa Kỳ, Việt Nam, Úc, Canada, Pháp, Đức, Anh, Tiệp Khắc...
Có một anh chàng trẻ tuổi gốc Việt, hồi ở Việt Nam học nhạc viện Hà Nội, sau đó đi du học ở Nhật, hiện nay đã trở thành công dân Nhật theo diện di dân có tay nghề. Anh nhận xét rằng nền âm nhạc cổ truyền của Nhật thật đặc sắc, và còn độc đáo hơn nữa khi được các ban nhạc rock trẻ Nhật trình diễn theo phong cách mới. Thí dụ như Wagakki Band phối hợp đàn koto, trống taiko, sáo trúc… chơi cùng với những nhạc cụ rock, làm say mê hàng triệu khán giả trẻ của Nhật. Anh chàng trẻ gốc Việt tin rằng các ban nhạc trẻ ở Việt Nam rồi cũng sẽ làm được điều tương tự. Một chị quê ở Hà Nội, hiện nay đang sống ở Canada theo diện di dân đầu tư. Là người mê dân nhạc Việt Nam, chị cho biết vẫn nghe đủ thể loại chèo, quan họ, chầu văn… để đỡ nhớ quê nhà. Có một lần xem trên Youtube một nhóm trẻ ở Hà Nội kết hợp hát xẩm với nhạc rap, nhảy hip hop, chị nhận xét: “…nhạc chơi theo kiểu hiện đại, trang phục thì khá lố lăng, nhưng chắc phải hát xẩm kiểu này tụi trẻ mới thích và mới biết đến hát xẩm…”
Viện Bảo Tàng The Getty toạ lạc tại thành phố Los Angeles, CA, USA. đã tổ chức một buổi triển lãm hy hữu kéo dài từ tháng 6 đến 28 tháng 9 năm nay, 2025. Buổi triển lãm có tên là "Queer Lens" tập trung vào chủ đề Lịch Sử Nhiếp Ảnh của Người Đồng Tính là một cuộc trưng bày thật đặc biệt và vĩ đại của Viện Bảo Tàng to lớn và nổi tiếng ở Nam California, Hoa Kỳ này. Hơn 270 bức ảnh thể hiện những biểu hiện về giới tính và tình dục qua hai thế kỷ đã xuất hiện như một khiêu khích mà chỉ Viện Getty mới đủ can đảm để dàn dựng. Phải mất gần 6 năm để chuẩn bị, sưu tầm, cùng những cố gắng và nỗ lực của nhiều người, buổi triển lãm mới được ra đời.
Việt Nam đã bất ngờ giành ngôi vị cao nhất tại cuộc thi ca khúc Intervision, do Nga tổ chức và được Tổng thống Vladimir Putin hậu thuẫn, diễn ra rạng sáng Chủ nhật ở ngoại ô Moskva. Đây là cuộc thi mà nhiều người xem là đối thủ chính trị và xã hội của Eurovision, vốn lâu nay nổi tiếng cởi mở và thân thiện với cộng đồng LGBTQ+. Ca nhạc sĩ Đức Phúc, với ca khúc “Phù Đổng Thiên Vương” dựa trên thơ Nguyễn Duy, đã giành chiến thắng thuyết phục. Bài hát lấy cảm hứng từ huyền thoại Thánh Gióng – vị anh hùng dân gian cưỡi ngựa sắt, nhổ tre đánh giặc Ân – được Nguyễn Duy chuyển thành thơ trong giai đoạn hậu chiến, rồi được Đức Phúc phổ nhạc và trình diễn bằng một phối khí pha trộn nhạc pop, rap và dubstep. Màn biểu diễn được dàn dựng công phu với pháo bông và vũ đạo, khiến ban giám khảo quốc tế trao giải tiết mục xuất sắc nhất. Phần thưởng là chiếc cúp pha lê cùng số tiền 30 triệu rúp (khoảng 360.000 đô la).
Buổi trình chiếu "Lật Mặt 8: Vòng Tay Nắng" (Face Off 8: Embrace Of Light) diễn ra vào tối 16 tháng 9 năm 2025, tại rạp chiếu phim Regal Irvine Spectrum. Cũng tại địa điểm này, vào năm ngoái, đạo diễn Lý Hải đã có mặt để giới thiệu bộ phim “Lật Mặt 7: Một Điều Ước”. Năm nay đứng bên cạnh phu nhân Minh Hà (cũng là nhà sản xuất phim), Lý Hải nói những lần ra mắt phim với khán giả Việt ở Nam California bao giờ cũng để lại một cảm giác đặc biệt, khó quên.
Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) bắt đầu bán vé cho Viet Film Fest 2025. Đây là lễ hội điện ảnh quốc tế lớn nhất của cộng đồng người Việt hải ngoại, nhằm tôn vinh những câu chuyện Việt Nam từ khắp nơi trên thế giới. Năm nay, khán giả có thể thưởng thức phim online từ ngày 4–19 tháng 10, đồng thời tham dự các buổi chiếu phim và trò chuyện cùng với các đoàn làm phim tại rạp The Frida Cinema, số 305 E. 4th Street #100, thành phố Santa Ana, vào các ngày 10, 11 và 12 tháng 10.
Tình cờ, cộng đồng Việt ở Mỹ từ đầu năm đến giờ đã được xem đến ba cuốn phim ma Việt Nam: ma cà rồng trong Người Mặt Trời, ma da trong Thám Tử Kiên Kỳ Án Không Đầu, và nay là ma giữ của trong Út Lan Oán Linh Giữ Của.
Mang Mẹ Đi Bỏ là câu chuyện về một chàng trai trẻ tên Hoan, làm nghề thợ cắt tóc đường phố (Tuấn Trần), vật lộn với khó khăn trong việc chăm sóc người mẹ tên Hạnh mắc bệnh Alzheimer giai đoạn cuối (Hồng Đào). Bản thân Hoan cũng bị bệnh động kinh. Do quá mệt mỏi, đồng thời muốn mẹ có được sự chăm sóc tốt hơn, Hoan đã đưa mẹ đến Hàn Quốc, với hy vọng gửi bà lại cho một người anh trai cùng cha khác mẹ mà anh chưa từng gặp.
Chúng ta đang sống bình yên tại Hoa Kỳ. Chiến tranh chỉ còn là một hình ảnh mờ nhạt rất là xa lạ nơi đây. Những gì đáng sợ đã lui vào quá khứ. Tuổi trẻ Miền Nam Việt Nam hơn nửa thế kỷ trước, hễ rời trường học là mang ba lô ra chiến trường. Tới lớp 11 là thi Tú Tài Một, hễ rớt là nhận giấy gọi nhập ngũ. Cuối lớp 12 là thi Tú Tài Hai, hễ rớt là cũng nhận giấy gọi nhập ngũ. Thi đậu, là còn học tiếp. Tuổi trẻ chúng ta ngây thơ, không biết lo sợ. Nhưng các bà mẹ thì khác. Hầu hết các bà mẹ đã trọn một đời chạy loạn, từ những ngày thơ ấu. Các bà mẹ lo sợ không chắc gì con mình sẽ trở về nhà bình yên sau mỗi trận hành quân. Những đứa con chỉ nhớ mẹ mỗi năm vào Lễ Vu Lan. Nhưng mẹ, ngày nào mẹ cũng nhớ con, và lo sợ cho con. Nỗi lo đó bây giờ là nỗi lo của các bà mẹ Ukraine. Nhà thơ Halyna Kruk sinh năm 1974 tại Lviv, một thành phố phía tây Ukraine. Bà là một nhà thơ, người viết tiểu thuyết và là một học giả nghiên cứu văn học Ukraine.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.